Doctrine and Covenants 2025
24–30 Nōvema: “‘Kuó Ne Fakamaʻu Hono Tufakangá mo ʻEne Ngaahi Ngāué ʻaki Hono Toto ʻOʻoná’”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135–136


“24–30 Nōvema: ‘Kuó Ne Fakamaʻu Hono Tufakangá mo ʻEne Ngaahi Ngāué ʻaki Hono Toto ʻOʻoná’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135–136,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135–136,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

Fale Fakapōpula Kātesí

Fale Fakapōpula Kātesí

24–30 Nōvema: “Kuó Ne Fakamaʻu Hono Tufakangá mo ʻEne Ngaahi Ngāué ʻaki Hono Toto ʻOʻoná”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135–136

ʻI he hoʻatā ʻo e ʻaho 27 ʻo Sune 1844, naʻe toe tuku pōpula ʻa Siosefa mo Hailame Sāmita fakataha mo Sione Teila mo Uiliate Lisiate. Naʻa nau tui ne ʻikai ke nau halaia ʻi ha faʻahinga hia, ka naʻa nau tali lelei hono puke pōpula kinautolú, ʻi heʻenau fakaʻamu ʻe malu ai ʻa e Kāingalotu ʻi Nāvuú. Naʻe ʻikai ko e fuofua taimi ʻeni naʻe tuku pōpula ai ʻe he ngaahi fili ʻo e Siasí ʻa e Palōfita ko Siosefá, ka ko e taimi ko ʻení ne hangē naʻá ne ʻiloʻi he ʻikai ke ne foki moʻui mai. Naʻá ne feinga mo hono ngaahi kaungāmeʻá ke nau fefakanongaʻaki ʻi hono lau e Tohi ʻa Molomoná mo hiva ha ngaahi himi. Naʻe ongona leva ha ngaahi fana, pea ʻi ha ngaahi miniti siʻi pē naʻe ngata e moʻui fakamatelie ʻa Siosefa Sāmita mo hono taʻokete ko Hailamé.

Ka naʻe ʻikai ko e ngataʻanga ia ʻo e taumuʻa fakalangi ne nau talí. Pea naʻe ʻikai ko e ngataʻanga ia hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. Naʻe ʻi ai ha ngāue lahi ange ke fai mo ha fakahā lahi ange te ne tataki e Siasí ki muʻa. Naʻe ʻikai ngata e ngāue ʻa e ʻOtuá ʻi he ngataʻanga ʻo e moʻui ʻa e Palōfitá.

Vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:572–605.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135; 136:37–39

Naʻe fakamaʻu ʻe Siosefa mo Hailame Sāmita ʻena fakamoʻoní ʻaki hona totó.

Fakakaukauloto pe naʻe mei fēfē haʻo ongoʻi kapau naʻá ke moʻui ʻi Nāvū ʻi he taimi naʻe fakapoongi ai ʻa Siosefa mo Hailame Sāmitá (vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:607–08). Naʻe mei mahino fēfē nai kiate koe ʻa e meʻa fakamamahi ko ʻeni naʻe hokó? Mahalo naʻa tokoni ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135, ʻa ia naʻe pulusi hili ha māhina ʻe tolu mei ai. ʻI hoʻo fekumi ʻi he vahe ko ʻení, fakakaukau ki he meʻa naʻá ne mei ʻomi kiate koe ha mahino mo ha fakafiemālié. Ko e hā ha meʻa te ke lea ʻaki ki ha taha ʻokú ne fehuʻi, “Ko e hā naʻe tuku ai ʻe he ʻOtuá ke tāmateʻi ʻa ʻEne Palōfitá?” (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 136:37–39).

Te ke lava foki ʻo fekumi ʻi he vahe 135 ki he ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻokú ne ueʻi koe ke ke tui faivelenga kia Kalaisi ʻo aʻu ki he ngataʻangá, hangē ko Siosefa mo Hailamé.

Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:21–22; “Remembering the Martyrdom,” ʻi he Revelations in Context, 299–306; Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Siosefa Sāmita (2011), 602–03, 611–624; “Testimony of the Book of Mormon” (vitiō), Gospel Library.

4:38

Fakamoʻoni ʻo e Tohi ʻa Molomoná

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:3

fakaʻilonga seminelí
Naʻe hoko ʻa Siosefa Sāmita ko ha palōfita mo ha fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi.

ʻOku fakalau ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:3 ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa naʻe fakahoko ʻe Siosefa Sāmita “ʻi he vahaʻa fuonounou ʻo e taʻu ʻe uofulu.” Kuo kaunga fēfē ʻa e ngaahi meʻá ni kiate koe mo ho vā mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí? Fakakaukau ki he founga te ke fakakakato ai ha sētesi hangē ko ʻení: Koeʻuhí ko e meʻa naʻe fai ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmitá, ʻoku ou … Te ke lava foki ʻo lekooti mo vahevahe mo e niʻihi kehé hoʻo fakamoʻoni ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá.

Ko e founga ʻe taha ke ako ai fekauʻaki mo e misiona ʻo Siosefa Sāmitá ko e feinga ke fai ha kiʻi fakamatala nounou ki heʻene meʻafakaʻeikí pe ko ha fakamatala hisitōlia. Ko e hā ha meʻa te ke lea ʻaki ke fakatupulaki ʻa e tui kia Kalaisí mo ʻEne ongoongolelei kuo fakafoki maí? Mahalo te ke fie fakakau ha ngaahi meʻa mahuʻinga naʻe hoko pe ngaahi lavameʻa ʻoku maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135 pe ko e fakamatala ʻoku hā ʻi he ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻi laló.

Naʻe fakahā ʻe Sīsū Kalaisi ha ngaahi moʻoni lahi fekauʻaki mo Ia mo ʻEne Fakaleleí ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmita. Fakakaukau ke fakalaulauloto ki he aʻusia kuó ke maʻu ʻi hono ako ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá he taʻu ní. Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻe mahuʻinga kiate koe? Mahalo te ke fie vahevahe ʻeni mo ho fāmilí, kau mēmipa ʻo e kalasí pe kōlomú, pe ko ha niʻihi kehe ʻi hoʻo ako he uike ní. ʻOku tokoni fēfē ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení ke mahino kiate koe peá ke ʻunuʻunu ke ofi ange ki he Fakamoʻuí?

Vakai foki, “Joseph Smith: The Prophet of the Restoration” (video), Gospel Library; Tad R. Callister, “Siosefa Sāmita—Ko e Palōfita ʻo Hono Toe Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí,” Liahona, Nōvema 2009, 35–37; “ʻOku Mau Fakamālō,” Ngaahi Himí, fika 16; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻi, “Siosefa Sāmita,” Gospel Library.

62:4

Joseph Smith: The Prophet of the Restoration

Mūsika Fekauʻakí

ʻE lava ke hoko ʻa hono hivaʻi ʻo e ngaahi himi ko ʻení ke fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní pe ueʻi ha fealeaʻaki fekauʻaki mo e ngāue ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá mo e ngaahi feilaulau ʻa e Kāingalotu ne nau muiaki mai ʻiate iá.

Ko ha Tangata Fononga Fonu he Loto-mamahi” (Ngaahi Himí, fika 17). Lolotonga ʻa e ʻi he Fale Fakapōpula Kātesí ʻa Sione Teilá, naʻá ne hiva ʻa e himi ko ʻení.

ʻOku Mau Fakamālō” (Ngaahi Himí, fika 16; vakai foki, vitiō). Ne hiki e fakalea ʻo e himi ko ʻení ko ha fakaʻapaʻapa kia Siosefa Sāmita.

6:16

Praise to the Man – The Tabernacle Choir at Temple Square

Haʻu Kāinga ʻOua Manavahē” (Ngaahi Himí, fika 18; vakai foki, vitiō).

4:58

Come, Come, Ye Saints - Mormon Tabernacle Choir

“Faith in Every Footstep” (mamata ʻi he vitioó).

5:32

Faith in Every Footstep - Mormon Tabernacle Choir

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 136

Te u lava ʻo tokoni ke fai e finangalo ʻo e ʻEikí ʻi heʻeku muimui ʻi Heʻene akonakí.

Hili e pekia ʻa Siosefa Sāmitá, naʻe tuli e Kāingalotú mei Nāvū. Naʻa nau fehangahangai ʻeni mo ha fononga maile ʻe 1,300 (2,100 km) ʻo fou ʻi ha toafa faingataʻa. Naʻe hohaʻa ʻa Pilikihami ʻIongi, ko e Palesiteni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, pe ʻe moʻui fēfē ʻa e Kāingalotú ʻi he fonongá. ʻI ha nofoʻanga fakataimi naʻe ui ko e Nofoʻanga Fakafaʻahitaʻu Momokó, naʻá ne tautapa ai ki ha fakahinohino. ʻOku lekooti e folofola ʻa e ʻEikí ʻi he vahe 136. “ʻI he tokoni ke manatuʻi ʻe he Kāingalotú naʻe mahuʻinga tatau pē honau ʻulungaanga ʻi he fonongá pea mo honau ikuʻangá, naʻe tokoni ʻa e fakahaá ke liliu e hiki fakahihifó mei ha fiemaʻu fakamamahi ki ha aʻusia fakalaumālie mahuʻinga” (“This Shall Be Our Covenant,” ʻi he Revelations in Context, 308).

Fakakaukau ki heni ʻi hoʻo ako ʻa e vahe 136. Ko e hā e faleʻi ʻokú ke maʻu ʻe lava ʻo tokoni ke liliu ha ʻahiʻahi faingataʻa ʻi hoʻo moʻuí “ki ha aʻusia fakalaumālie mahuʻinga”? Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki he founga ʻe lava ai ʻa e faleʻi ko ʻení ʻo tokoni ke ke fakahoko e finangalo ʻo e ʻEikí ʻi hoʻo moʻuí, ʻo hangē ko ʻene tokoniʻi ʻa e fuofua Kāingalotú ʻi heʻenau fonongá.

Vakai foki, “This Shall Be Our Covenant,” ʻi he Revelations in Context, 307–14; “Haʻu Kāinga ʻOua Manavahē,” Ngaahi Himí, fika 18; Ngaahi Tefito ʻi he Hisitōlia ʻo e Siasí, “Fetongi ʻo e Kau Taki ʻo e Siasí,” Gospel Library.

tā valivali ʻo e Nofoʻanga Fakafaʻahitaʻu Momokó

Fakaikiiki mei he Nofoʻanga Faʻahitaʻu Momokó, tā fakatātaaʻi ʻe Greg Olsen

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 02 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline moe Ngaahi Fuakava 135:1–2, 4–5

Naʻe foaki ʻe Siosefa mo Hailame Sāmita ʻena moʻuí maʻa Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongoleleí.

  • Fakamatalaʻi fakanounou ki hoʻo fānaú ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:1 pe vahevahe ʻa e “Vahe 56: Ko e Fakapoongi ʻo e Palōfitá” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 201–5, pe ko e vitiō fekauʻakí ʻi he Gospel Library). ʻE lava ke hoko ʻeni ko ha faingamālie lelei maʻau mo hoʻo fānaú ke vahevahe ai hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e feilaulau naʻe fai ʻe Siosefa mo Hailame maʻá e Fakamoʻuí mo ʻEne ongoongoleleí.

    3:21

    Chapter 57: The Prophet Is Killed: June 1844

  • ʻOku pehē ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:4–5 naʻe lau ʻe Hailame Sāmita ha potufolofola mei he Tohi ʻa Molomoná kimuʻa peá ne ʻalu ki he Fale Fakapōpula Kātesí. Te ke lava ʻo lau fakataha mo hoʻo fānaú ʻa e potufolofola ko ʻení (vakai, ʻEta 12:36–38). Naʻe fakafiemālieʻi fēfē ʻe he ngaahi veesi ko ʻení ʻa Hailamé? Te ke lava foki ʻo vahevahe ha ngaahi veesi folofola ʻokú ne fakafiemālieʻi koe ʻi he taimi ʻokú ke hohaʻa pe loto-mamahi aí.

  • Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo sio ki ha ʻū tā ʻo e kau palōfitá (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 7, 14, 67) pea talanoa ki ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi ʻoku kole ʻe he ʻOtuá ki he kau palōfitá ke nau faí. Ko e hā e meʻa naʻe feilaulauʻi ʻe he kau palōfita ko ʻení maʻá e Fakamoʻuí?

    The Old Testament prophet Noah standing on a log as he preaches to a group of assembled people. The people are laughing and mocking Noah. The partially completed ark is visible in the background.

ʻOku ʻikai lava ke fakamavahevaheʻi ʻa e akó mo e moʻuí ʻi he ʻapí. “ʻOku hoko leva ʻa e ongoongoleleí ʻo fuʻu mahuʻinga ʻi he ʻapí. ʻOku hoko ʻa e kakai ʻa ia ʻoku mou ako fakataha ʻa e ongoongoleleí, ko e kakai ia te mou moʻui ʻaki iá—ʻi he ʻaho kotoa pē. Ko hono moʻoní, ko e konga lahi ʻo e taimí, ko hono moʻui ʻaki e ongoongoleleí ko e founga ia ʻoku tau ako ai e ongoongoleleí” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 31).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:3

Naʻe hoko ʻa Siosefa Sāmita ko ha palōfita mo ha fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi.

  • Ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau manatuʻi mo houngaʻia ʻi he founga kuo tāpuekina ai kitautolu ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he misiona ʻa Siosefa Sāmitá, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha ʻū meʻa ʻokú ne fakafofongaʻi ʻa e ngaahi meʻa naʻe fai ʻe Siosefá, hangē ko e Tohi ʻa Molomoná, ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, pe ko ha fakatātā ʻo ha temipale (vakai foki ki he peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní). ʻE lava leva ke kumi ʻe hoʻo fānaú ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:3 ha ngaahi meʻa naʻe fai ʻe Siosefa Sāmita ke tokoniʻi kitautolu ke tau toe ofi ange ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau vahevahe ʻa e ʻuhinga ʻoku nau houngaʻia ai ʻi he ngaahi meʻa ko ʻení.

ko e Palōfita ko Siosefa Sāmitá

Ko e Palōfita ʻAmeliká, tā fakatātaaʻi ʻe Del Parson

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 136

ʻE lava ke tāpuekina au ʻe he ʻEikí ʻi heʻeku faingataʻaʻiá.

  • Fakakaukau ke fokotuʻu ha fakatātā ʻo e Temipale Nāvuú ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo ha loki pea faʻu ha kiʻi nofoʻanga malu faingofua ʻi he tafaʻaki ʻe tahá. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fakatahataha ʻo ofi ki he fakatātaá, pea fakamatala kiate kinautolu fekauʻaki mo e Kāingalotu naʻe pau ke nau mavahe mei Nāvū hili ʻa e pekia ʻa Siosefa Sāmitá (vakai, vahe 58, 60, mo e 62 ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 206–8, 211–16, 222–24, pe ngaahi vitiō fekauʻaki ʻi he Gospel Library). Fakamamafaʻi ʻa e tui naʻe maʻu ʻe he Kāingalotu ko ʻení kia Sīsū Kalaisí, pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau lue ki he nofoʻangá ke fakafofongaʻi ʻa e fononga ki he Nofoʻanga Faʻahitaʻu Momokó. Te nau lava ʻo hivaʻi ha foʻi hiva hangē ko e “Hoko ko ha Paionia” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 138) lolotonga ʻenau lué.

    1:31

    Chapter 58: A New Leader for the Church: July–August 1844

    3:51

    Chapter 60: The Saints Leave Nauvoo: September 1845–September 1846

    2:29

    Chapter 62: The Saints Establish Winter Quarters: 1846–1847

  • Fakamatalaʻi ange naʻe ʻomi ʻe he ʻEikí ha akonaki ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 136, ke tokoni ki he Kāingalotú ʻi heʻenau fononga ki he Teleʻa Sōlekí. Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ha meʻa ʻi he fakahā ko ʻení te ne lava ʻo ʻomi kiate kinautolu ha loto-toʻa ki he fononga ko ʻení (vakai, veesi 4, 10–11, 18–30). ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he akonaki ko ʻení ʻi he ngaahi faingataʻa ʻoku tau fehangahangai mo ia he ʻaho ní?

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

ʻohofi ʻe he kau fakatangá ʻa Siosefa Sāmita mo e niʻihi kehé ʻi he Fale Fakapōpula Kātesí

ʻIkai Ha Tangata ʻE Toe ʻOfa Lahi Ange, tā fakatātā ʻa Casey Childs

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú