Doctrine and Covenants 2025
27 ʻOkatopa–2 Nōvema: “Ha Fale ki Hoku Hingoá”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124


“27 ʻOkatopa–2 Nōvema: ʻHa Fale ki Hoku Hingoá’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

tā valivali ʻo Nāvū, ʻIlinoi

Nāvū ko e Fakaʻofoʻofá, tā fakatātā ʻa Larry C. Winborg. Copyright 2023

27 ʻOkatopa–2 Nōvema: “Ha Fale ki Hoku Hingoá”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124

Neongo naʻe faingataʻa e taʻu ʻe ono fakamuimuí ki he Kāingalotú, ka naʻe kamata ke lelei ange ʻa e meʻa kotoa ʻi he faʻahitaʻu failau ʻo e 1839: Naʻe maʻu ʻe he Kāingalotu kumi hūfangá ha manavaʻofa mei he kakai ʻo Kuinisī, ʻIlinoí. Naʻe fakaʻatā ʻe he kau leʻó ʻa Siosefa Sāmita mo ha kau taki kehe ʻo e Siasí ke nau hola mei hono tuku pōpula kinautolu ʻi Mīsulí. Pea naʻe toki fakatau mai pē ʻe he Siasí ha kelekele ʻi ʻIlinoi ʻa ia ʻe lava e Kāingalotú ʻo tānaki fakataha ki ai. ‘Io, ko ha kelekele ano mo namua ia, ka ʻi hono fakafehoanaki ki he ngaahi faingataʻa ne ʻosi foua ʻe he Kāingalotú, naʻe ngali matuʻuaki ngofua pē ʻeni ia. Ko ia ai naʻa nau fakatafe ʻa e anó pea tohi ha laiseni ki ha kolo foʻou, ʻa ia naʻa nau ui ko Nāvū. ʻOku ʻuhinga ia ko e “fakaʻofoʻofa” ʻi he lea faka-Hepeluú, neongo ko e kamataʻangá ko ha fakahaaʻi pē ia ʻo e tuí kae ʻikai ko ha fakamatala totonu. Lolotonga iá, naʻe tuku ʻe he ʻEikí ki Heʻene Palōfitá ha fiemaʻu vivili. Naʻe ʻi ai Haʻane ngaahi moʻoni mo ha ngaahi ouau lahi ange ke fakafoki mai, pea naʻá Ne fiemaʻu ha temipale māʻoniʻoni ʻa ia te Ne lava ai ʻo “fakakalauni [ʻEne Kau Māʻoniʻoní] ʻaki ʻa e lāngilangi, moʻui taʻe-faʻa-mate, mo e moʻui taʻengata” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:55). ʻI he ngaahi founga lahi, ʻoku ʻilonga ʻa e ngaahi ongo tatau ko ʻeni ʻo e tuí mo e fiemaʻu vivilí ʻi he ngāue ʻa e ʻEikí he ʻahó ni.

Vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:441–473; “Organizing the Church in Nauvoo,” ʻi he Revelations in Context, 264–71.

Ako lahi ange fekauʻaki mo e ngaahi feituʻu fakahisitōlia ʻo e Siasí ʻi ʻIlinoí.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:2–11

Te u lava fēfē ʻo fakaafeʻi ʻa e niʻihi kehé ke haʻu kia Kalaisi.

Naʻe folofola ʻa e ʻEikí ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ke “fai ha fanongonongo molumalu ʻo [ʻEne] ongoongoleleí” ki he “ngaahi tuʻi kotoa pē ʻo e māmaní” (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:2–11). Kapau naʻe vahe atu ʻa e ngāue ko ʻení kiate koe, ko e hā ʻe tala ʻe he fanongonongo te ke faí fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongolelei kuo fakafoki maí? Fakalaulauloto foki ki he founga te ke lava ai ʻo vahevahe hoʻo fakamoʻoní ʻi ha founga angamaheni mo fakanatula ki he kakai ʻokú ke feohi fakaʻaho mo iá.

Vakai foki, “Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí: Ko Ha Fanongonongo ki Māmani ʻo e Taʻu Uangeaú,” Gospel Library.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:12–21

Te u lava ʻo hoko ko ha ākonga ʻoku falala ki ai ʻa e ʻEikí.

Fakakaukau ke vahevahe mo e niʻihi kehé, ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:12–21, ʻa e ngaahi ʻulungaanga faka-Kalaisi ʻokú ke fakatokangaʻi ʻiate kinautolú. Kuó Ne fakahaaʻi fēfē ʻEne ʻofá mo e falalá kiate koé?

Vakai foki, Richard J. Maynes, “Ko Hono Maʻu e Falala ʻa e ʻEikí mo Ho Fāmilí,” Liahona, Nōvema 2017, 75–77.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:22–24, 60–61

‘Oku finangalo ʻa e ʻEikí ke u talitali lelei mo tali ʻa e niʻihi kehé.

ʻI hoʻo fakalaulauloto ki he fakahinohino ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:22–24, 60–61, fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo ngaohi ho ʻapí mo ho uōtí ke hoko ko ha feituʻu ʻoku tatau mo e meʻa naʻe fakaʻamua ʻe he ʻEikí ki Nāvuú.

Vakai foki ki he “A Friend to All” (vitiō), ChurchofJesusChrist.org.

4:2

PTH_PRJ15829224_Q4ComeFollowMeD&C-VALP_AFriendToAll_SUB_04Sep2025_HDF-2398_TON.mov

1:40

Fakaafeʻi e Niʻihi Kehé ke "Haʻu ʻo Nofo"

Ko e langa ʻo e Temipale Nāvuú

Fakaikiiki mei he Siosefa Sāmita ʻi he Temipale Nāvuú, tā fakatātā ʻa Gary E. Smith

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:25–45, 55

ʻOku tau langa ha ngaahi temipale ki he ʻEikí ke maʻu ʻa e ngaahi ouau toputapú.

Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ai kuo “fekau maʻu ai pē” ʻe he ʻEikí ki Hono kakaí “ke nau langa [ha ngaahi temipale] ki [Hono] hingoa toputapú”? Fakakaukau ke hiki ha lisi ʻo e ngaahi ʻuhinga ʻokú ke maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:25–45, 55. Te ke lava ʻo maʻu ha ngaahi ʻuhinga ʻe niʻihi ʻi ha hiva hangē ko e “ʻOku Fakaʻofoʻofa ʻa e Fale ʻo e ʻEikí” (Ngaahi Himí, fika 181) pe ko e vitiō “What Is a Temple?” (Gospel Library). ʻOku hoko fēfē ʻa e ngāue ki hono langa ʻo e ngaahi temipalé ko ha fakaʻilonga ʻo e ʻofa ʻa e ʻEikí kiate koé?

5:48

Ko e hā ʻa e Temipale?

Talu mei hono langa ʻo e Temipale Nāvuú ʻi he 1840 tupú, kuo laka hake ʻi he temipale ʻe 300 kuo langa pe fanongonongo ke langa. Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē, “ʻOku tau ʻiloʻi ʻoku mahuʻinga hotau taimi ʻi he temipalé ki hotau fakamoʻuí mo e hakeakiʻí, kae pehē ki hotau fāmilí. … ʻOku fakautuutu pē ʻoho ʻa e filí, pea fakalalahi mo hono mālohí mo kehekehe. ʻOku toe fakautuutu ange ʻa e fiemaʻu ke tau ʻalu maʻu pē ki he temipalé” (“Ko e Hoko ko ha Kāingalotu Faʻifaʻitakiʻangá,” Liahona, Nōvema 2018, 114). Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he temipalé ke ke matuʻuaki ʻa e “ʻoho ʻa e filí”? Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke fai ke muimui ai ki he faleʻi ʻa Palesiteni Nalesoní?

Vakai foki, “Why Latter-day Saints Build Temples,” temples.ChurchofJesusChrist.org.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:45–55

ʻOku tāpuekina ʻe he ʻEikí ʻa e kakai ʻoku fāifeinga ke talangofua ki Heʻene ngaahi fekaú.

Naʻe fekau ki he Kāingalotú ke nau langa ha temipale ʻi he Vahefonua Siakisoni, Mīsulí ka naʻe “taʻofi ʻa kinautolu ʻe honau ngaahi filí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:51). ʻOku ʻi he veesi 49–55 ha pōpoaki fakafiemālie ki he kakai ʻoku nau fie talangofua ki he ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá ka ʻoku taʻofi kinautolu mei hono fai iá koeʻuhí ko e fāmilí pe ko ha ngaahi tūkunga kehé. Ko e hā ha faleʻi te ke lava ʻo maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻe ala tokoni ki ha taha ʻi he faʻahinga tuʻunga peheé?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:91–92

fakaʻilonga seminelí
ʻE lava ke tataki au ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi hoku tāpuaki fakapēteliaké.

Hili ha taimi nounou mei he mālōlō ʻa e tamai ʻa e Palōfitá ko Siosefa Sāmita ko e Lahí, naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa Hailame Sāmita ki he uiuiʻi naʻe maʻu ʻe heʻene tamaí—ko e Pēteliake ki he Siasí. Te ke lava ʻo lau ʻeni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:91–92.

Ke ʻilo lahi ange fekauʻaki mo e hisitōlia ʻo e kau pēteliaké mo e ngaahi tāpuaki fakapēteliaké, lomiʻi heni.

Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e tāpuaki fakapēteliaké ki ha taha kuo teʻeki ke ne fanongo ai kimuʻa? Ko e hā ha meʻa te ke lea ʻaki ke fakalotolahiʻi ha taha ke ne maʻu ia? Kumi ʻa e tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi he pōpoaki ʻa ʻEletā Lenitolo K. Pēneti ko e “Ko Hoʻo Tāpuaki Fakapēteliaké—Fakahinohino Fakalaumālie mei he Tamai Hēvaní” (Liahona, Mē 2023, 42–43) pe Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Ngaahi Tāpuaki Fakapēteliaké” (Gospel Library).

Makatuʻunga ʻi he meʻa kuó ke ako mo aʻusiá, fakakaukau ki he founga te ke fakakakato ai ʻa e sētesi ko ʻení: “Ko e tāpuaki fakapēteliaké ʻoku hangē ia ko e .” Ko e hā ʻoku finangalo ai ʻa e Tamai Hēvaní ke maʻu ʻe Heʻene fānaú ha tāpuaki fakapēteliaké?

Kapau kuo teʻeki ai ke ke maʻu ha tāpuaki fakapēteliake, ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke teuteu ai ke maʻu ha tāpuakí? Kapau kuó ke maʻu ha tāpuaki fakapēteliake, te ke fakahaaʻi fēfē ki he ʻOtuá ʻokú ke mataʻikoloa ʻaki ʻa e meʻaʻofa ko ʻení?

Vakai foki, Kazuhiko Yamashita, “Taimi ke Maʻu ai Ho Tāpuaki Fakapēteliaké,” Liahona, Mē 2023, 88–90; Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá, 18.17, Gospel Library.

Faiako mei he lotó. ʻOku mahuʻingamālie taha ʻa e akoʻí ʻi he taimi ʻoku kau ai ʻa e ngaahi aʻusiá mo e fakamoʻoni fakatāutahá. Hangē ko ʻení, kapau kuó ke maʻu ha tāpuaki fakapēteliake, toe lau ia ʻi hoʻo teuteu ke akoʻi ʻa e ngaahi tāpuaki makehe ko ʻení. Ko e hā e ʻuhinga ʻokú ke houngaʻia ai ʻi ho tāpuakí? Te ke fakalotoa fēfē ʻa e niʻihi kehé ke nau teuteu ke maʻu honau tāpuaki fakapēteliaké pe ako lahi ange honau tāpuaki fakapēteliaké?

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 02 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:15, 20

‘Oku ‘ofeina ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e angatonú.

  • Ke tokoni ke manatuʻi ʻe hoʻo fānaú ʻa e meʻa ʻoku nau ako mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:15, 20, te ke lava ʻo tokoni ke nau tā fakatātaaʻi mo kosikosi ha fanga foʻi haati pepa. Te ke lava ʻo tokoni ke nau hiki ha ngaahi kupuʻi lea mahuʻinga mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻi he fanga foʻi hātí. ʻE lava ke tokoni ʻa e foʻi hiva hangē ko e “Tuʻu ʻi he Totonú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 81) ke fakamamafaʻi ʻa e folofola ʻa e ʻEikí.

  • Hili hoʻomou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:15, 20, mahalo te ke lava ʻo tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ʻiloʻi ʻa e ʻuhinga ʻo e moʻui angatonú ʻi he peesi 31 ʻo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí. Ko e hā e meʻa naʻe folofola fakahangatonu ki ai ʻa e ʻEikí fekauʻaki mo Siaosi Mila ʻi he veesi 20 “koeʻuhí ko e angatonu ʻo [e] loto [ʻo Siaosí]”? Te ke lava foki ʻo vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo hano fakahaaʻi ʻe he fānaú ʻa e angatonú mei hoʻo aʻusia pē ʻaʻau pe mei he makasini Ko e Kaumeʻá. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fokotuʻu ha taumuʻa ke fakahaaʻi ʻa e angatonú ʻi he uiké ni pea tala atu ʻa e ongo ʻoku nau maʻu ʻi heʻenau fai iá.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:28–29, 39

ʻOku fekauʻi ʻe Sīsū ʻa Hono kakaí ke nau langa ha ngaahi temipale.

  • Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke sio ʻi ha ʻū tā ʻo ha ngaahi temipale, kau ai ha temipale ʻi he kuonga muʻá mo ha temipale ‘oku ofi ki he feituʻu ʻoku nau nofo aí (vakai, ChurchofJesusChrist.org/temples/list). Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ʻū tā ko ʻení mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:39 ke fakamatalaʻi ange kuo fekauʻi maʻu pē ʻe Sīsū Kalaisi Hono kakaí ke nau langa ha ngaahi temipale—ʻi he kuonga muʻá pea ʻi hotau kuongá ni (vakai foki ki he peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní).

  • Kapau ʻokú ke nofo ʻo ofi ki ha temipale, fakakaukau ke ʻave hoʻo fānaú ki ai pea luelue ʻi he loto-ʻapasia ʻi he kelekele ʻo e temipalé. Fakaafeʻi ke nau kumi e ngaahi lea ko e “Māʻoniʻoni ki he ʻEikí—Ko e Fale ʻo e ʻEikí” ʻi tuʻa he temipalé. Talanoa mo hoʻo fānaú ki he ʻuhinga ʻo e ngaahi foʻi lea ko ʻení.

  • Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi e ngaahi fakakaukau ʻi he “Ko e Papitaiso mo e Hilifakinima maʻá e Ngaahi Kuí” ʻi he fakamatala fakalahi A ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau hanganaki atu ki he ʻaho te nau lava ai ʻo hū ʻi he temipalé (vakai foki, “Ko e Temipalé pea mo e Palani ʻo e Fiefiá” ʻi he fakamatala fakalahi E).

Ko e Temipale ʻo Solomoné

Ko e Temipale ʻo Solomoné, tā fakatātā ʻe Sam Lawlor

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:91–92

ʻE tāpuekina au ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi ha tāpuaki fakapēteliake.

  • ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:91–92, tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ʻilo ʻa e meʻa naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa Hailame Sāmita ke ne faí. Talanoa fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻo e tāpuaki fakapēteliaké: ko ha tāpuaki makehe ia ʻoku akoʻi ai kitautolu ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo kitautolu pea mo e meʻa ʻokú Ne finangalo ke tau fakahoko mo aʻusiá. Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ʻa e konga “Ko Hono Maʻu ʻo ha Tāpuaki Fakapēteliaké” ʻi he fakamatala fakalahi A ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau mateuteu ke maʻu ha tāpuaki fakapēteliake.

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

tā valivali ʻo e Temipale Nāvuú

Ko e Temipale Nāvuú, tā fakatātā ʻa George D. Durrant

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú