Ko ngā Reo o te Whakahokinga

I a Apikara Karakeni Renata i ōna tau toru tekau, i te hiahia ia kia murua ōna hara. Pānuitia ai e ia te Paipera, ā, i toro atu ngā Karaitiana ki tōna kāinga, engari i te rangirua ia e pā ana ki ngā rerekētanga o tētahi hāhi i tētahi atu. “I tētahi ata,” tāna, “i tīkina taku Paipera kātahi ka haere ki roto i te ngahere, ka taka iho ki ōku turi.” I kaha inoi ia ki te Ariki. “Kātahi ka tohipa atu tētahi whakakitenga i mua i ōna karu,” tāna, “ka tohipa atu ngā momo whakapono tētahi me tētahi i ahau, kātahi ka karangahia au e tētahi reo, e mea ana: ‘Kua hangaia ake ēnei hei rapu taonga.’ Kātahi, i tua noa atu, ka kite au i tētahi māramatanga nui, kātahi ka karanga mai tētahi reo nō runga: ‘Māku tētahi iwi e mairanga ake, nō te āhuareka mai me te manaaki.’” Nāwai rā, ka rongo a Apikara e pā ana ki te Pukapuka a Moromona. Ahakoa kāore anō kia rapua tētahi kape, i whai tonu atu ia kia “mōhio ki te tūturutanga o tēnei pukapuka, mā te takoha o te Wairua Tapu,” ā, “ka rongo wawe ia i tōna mauri.” Pānui rawa ia i te Pukapuka a Moromona, “kua rite ki te whiwhi.” I rumakina rāua ko tana hoa tāne a Raimana, i te tau 1831.

I a Tāmati P. Māhi e āhua rangatahi tonu ana, i rangahau e ia te Paipera kātahi ka uru atu ki tētahi hāhi Karaitiana. Engari kāore i ea te ngākau, i te mutunga iho ka wehe atu i ngā hāhi katoa. “I ahau tētahi wāhi o te wairua poropititanga.” tana kī, “ā, ka kī atu [ki tētahi rangatira whakapono] i te tatari au ki tētahi hāhi hou kia ara ake, e mau ai i a ia te pono i tōna tūturutanga.” Kāore i roa whai muri iho i tēnei, ka rongo a Tāmati i tētahi reo akiaki ā-wairua e mea atu ana kia wehe atu i tana kāinga i Pohitana, Matatutete, me te haere ki te uru. Whai muri iho i ngā marama e toru i Niu Ioka kīhai i rapu i tāna, ka tīmata tana hoki ki te kāinga. I a ia e hoki atu ana, ka uia a Tāmati e tētahi wahine mehemea kua rangona e ia ngā kōrero mō “te Pukapuka Kōura i kitea ai e tētahi taiohi Hōhepa Mete.” Ka kahakina atu e tēnei whakaaro, ka haere atu a Tāmati i taua wā tonu ki Pāmaira, ā, ka tūtaki ki a Mātini Hārihi ki tētahi toa tā, i te wā tonu e tāngia tuatahitia ana ngā whārangi 16 o te Pukapuka a Moromona. I whakaaehia kia haria atu e Tāmati tētahi kape o aua whārangi 16, ā, ka kawea atu ki te kāinga ki tana hoa wahine, a Irihāpeti. “I tino harikoa ia” i taua pukapuka, tāna i kī ai, “e whakapono ana koia te mahi a te Atua.” Nō muri iho ka hūnuku atu a Tāmati rāua ko Irihāpeti me ā rāua tamariki ki Niu Ioka, ā, ka rumakina. (Hei rapu kōrero anō mō Tāmati P. Māhi, tirohia Whakaakoranga me ngā Kawenata 31.)

Pērā i a Tāmati Māhi, nā ngā korikoringa ā-wairua wehe atu ai a Pāri rāua ko Whakawhetai i tō rāua pāmu whairawa i Ohaio i runga i te hiahia ki te kauhau i te rongopai e ai ki tā rāua i mārama ai i roto i te Paipera. I ki atu a Pāri ki tana teina, “I warea rawatia tōku hinengaro e te wairua o ēnei mea inātata nei nā konā kāore i taea te okioki.” I tā rāua taenga atu ki te rāwhiti o Niu Ioka, i rongo a Pāri i tētahi ākinga kia noho tonu mai taua takiwā. I whakatau e rāua, ka haere tonu atu a Whakawhetai, ko ia anake. “He mahi anō tāku i tēnei rohe o te whenua,” tā Pāri ki a ia, “he aha taua mahi, me pēhea te roa e tutuki ai, kāore au i te mōhio; engari ka haere atu au ina tutukihia.” I konā rongo tuatahi ai a Pāri e pā ana ki te Pukapuka a Moromona. Ko tāna “I rongo au i tētahi hiahia rerekē ki taua pukapuka.” I tonoa atu tētahi kape kātahi ka pānuitia e ia mō te roanga atu o te pō. Ao rawa ake te rā, kua mōhio ia he pono te pukapuka, e whakaarohia ake ana e ia ko tōna wāriu “he nui ake i ngā taonga katoa o te ao.” I ngā rangi ruarua whai muri iho ka rumakina a Pāri. Kātahi ka hoki atu ia ki a Whakawhetai, kātahi ka rumakina ia hoki. (Hei rapu kōrero anō mō Pāri P. Parata, tirohia Whakaakoranga me ngā Kawenata 32.)

I a ia e haere atu ana i Niu Ioka ki tētahi mīhana i Missouri, ka noho atu a Pāri Parata rātou ko ōna hoa mahi ki Menato, Ohaio, ki te kāinga o Hirini rāua ko Whīpi Rikitana—ngā hoa mua o Pāri mai i ngā rā i noho ai ia i Ohaio. He minita Karaitiana a Hirini, ā, ko Pāri tētahi o tana whakaminenga, ā, he kaiārahi ia ki ō Pāri whakaaro mōna ki te taha ki ngā mea o te wairua. I hīkaka a Pāri ki te whakamōhio atu ki ōna hoa e pā ana ki te Pukapuka a Moromona me te Whakahokinga o te rongopai a Ihu Karaiti. I te kimi anō a Hirini i tētahi whakahokinga o te Hāhi pono i kitea ai e ia i roto i te Kawenata Hou, ahakoa i āhua ngākaurua e pā ana ki te Pukapuka a Moromona i te tuatahi. “Engari māku tō pukapuka e pānui,” tāna ki tōna hoa a Pāri, “ā, ka ngana ki te rapu māramatanga mehemea rānei he whakakitenga tēnā nō te Atua, kāore rānei.” Whai muri iho i ngā wiki e rua o te rangahau me te inoi, i whakapono rāua ko Whīpi he pono te pukapuka rā. Engari i mōhio anō hoki a Hirini he mea uaua rawa te uru atu ki te Hāhi mō tōna whānau. Kāore e kore ka riro atu tana tūranga mahi hei minita, me tōna mana i roto i te hapori. I a rāua ko Whīpi e kōrero ana e pā ana ki tēnei āhuatanga, ka whakapuaki ake e Whīpi, “Kua tatauria e au te utu, ā, … kei te hiahia ahau ki te mahi i tā te Atua e pai ai, me ka ora, ka mate rānei.”