“Shik’is Danołį́”
Yisdá’íiníiłii ádííniid “shik’is danołį́” éí bik’ehgo t’ah náábíláhágo k’é da’ahidoní dóó Diyin God ba’áłchíní t’áá ałtso k’é dilzin bee ahił dahinohná.
Adahwisáágóó ałgha’dit’ááh dahólǫ́ dóó ałts’áda’iildeeh, hazhó’ó da’iinanę́ę́góó t’óó aadahwiinít’į́ dóó aada’oodloh, dóó ak’is da’ídlinę́ę́ éí ał’ąą’ániit’éh bee nihaaha’nííh dóó ał’ąą doone’é bee t’éiyá bee nihéého’dilzin, t’áá bééhózinígo bik’idiitą́, doo nantłada, dóó dadílzinii bik’ah ha’iilzíídgo binahjį’ ahił’ídłį́, ayóí’ó’ó’ní, dóó k’é dahólǫ́. Éí Jesus Christ binahjį’ ak’i’diit’įįh nilí. Aláahdi ahí’ii’ééshii Át’éigo yinishdlą́.
Bik’is Daníídlį́.
Níłchi’tsoh biyi’ 1832 yę́ędą́ą́’, kédaayahgóó ahidahodiit’ééhgo “t’áá ahą́ą́h deeltse’go hodeeshzhiizh” Sodizin habiyoolwod dóó woshdę́ę́’, Sodizinjí at’ah danilinígíí bidahoolnííhii Kirtland, Ohiogi, áłah silį́į́’. Sodadoolzin “t’áá łahdadilt’éhégo dóó bizhí yee Diyin Bóhólníihii deenízinígíí [yídayííkeed].” Éí at’ah danilinígíí bichį’ nidahwiináágo bida’oodłą’ dabidziilgo sodadilzingo yá yidiizts’ąa’, áko Diyin Bóhólníihii iłhodeezyéél bee bik’ihojisdlí’, Da’oodlanígíí táádi díí naaki saad bidziilgo yee yich’į́’ haadzii’: “shik’is.”
Jesus Christ da’bodlą́ąnígíí bik’ee naazinii t’áá shiidą́ą’dii shik’is yiłníígo hoolzhiizh. Doctrine and Covenants Diyin God bizaad biyi’ Yisdá’íiníłii dį́į́’ts’áadahdi shik’is yidííniid k’é yiłninígíí yidisin dóó ayóó’áyó’níígo. Ni’bik’áágóó ak’is ha’ninígíí doo ádishníída—k’ad béésh bee dahane’ biyi’dę́ę́’ kódaaní doodaii “hoł yá’át’ééhgo.” Doo hashtag bikaagóó choo’į́į́da doodáíí instagram doodaii béésh nitsékeesi X daolyéiigo.
T’áá aaníí łah, chik’ę́h nishłíígo’, benashnííh díí saad ńdiistsį́į́hgo bik’e’esch’į́į́ nisingo bik’ee ntsiishdáa łeh nt’ęę’ dóó “Héí, t’oo ałk’is niidłį́į́goshą’?” doodaii “T’oo ałk’is ídłį́į́jí yiit’ash” daha’ní. Bizaad dadiyingo baadahast’i’ biyi’ tsidí doo koníígo dasidiitsąąda, “T’oo shik’is danołí.” Ndi, díí yee na’neezt’ą́ą́’ “Diné doo ła’ díí yilááh át’éígo ayóó ó’ó’níí da, éí diné ayóó át’éego bi’iina’ yee bik’is yá ádooniił.” Dóó ánáádooniid “Éí nihí ádaat’í Shizhé’é shaanihí diní’ą́ą́’; shik’is danołí.”
Díí nihantsékeesígíí t’áá bééhózíní: Éí Yisdá’íiníiłii niholt’a’ t’ááłá’í niidzinígo dóó nihík’ideez į́į́’. Díí nihík’i adeest’į́į́’ éí doo t’oo át’éeda doodaii doo alíínii at’éeda. Ndi, diyingo na’iiłná, sihgo bee háá’iildéé dóó hool’áágóó bee ahoot’í. Shilbééhózin Yisda’iiníiłii haadziihgo aní “Shik’is danołį́” dííniid ayóó’át’éigo yaa haadzíí’ t’áá alááhgo dóó hózhǫ́ diyingo ahąąntsóhkees ní k’é bee Diyin ba’áłchíní t’áá ałtso biłkeehot’į́ “áko t’ááła’ii daníidlį́ dooleeł.” Kót’éégo ahinéékago biká ádeet’í t’áá ’áłah ahił’ídlį́ dóó t’áá anííltso nihaa’ahéé’ilį́į́go.
Bił T’ááłá’í Niidlį́.
Yisdá’íiníiłii nizhónígo nihił iishjaní áyiilaa koníígo “hágo, shikéé’ yinááł.” Bikéé deikaahígíí bee bik’idahojisdlí’ígíí dóó ałąą át’éego bida’iiná ádeełinígíí bike’hgo Bá Naazį́įnii yikihidiilnííh. Yikihidiilnííhígíí éí ła’ łoo’ hadayiileehíí, zealots diné bízhą́’ da’ílį́į́nii, ałk’is danilį́į́go ayóó ádadoot’́į́į́go bee béédahóziníí, dóó inólt’a’í beeso nayiilaahii ndi. Yisda’íiníilii dayoodlą dóó bił honíidlóó dooleeł danízingo ahihiikai. Hadeesį́į́dgo, binahjį’ Diyin God yee dahoosį́į́d, dóó “t’áá hooshchį́’ bee ha’iidłeehii yistłoní t’áá ákǫ́ǫ́go, áádóó Bikee dahdiikai.”
Shí’ałdo łah haasid t’́aá ayóó’át’éigo dóó t’áá hodilzingo ahil ndajilnishgo ahíhwii’iish t’áá ła’iji’. Shíchooní, Jennifer, bił áłchíní asdla’ bee nikihojisdłí’. Kinhal’aadi ayóo naanishaghą́, biłkee wiit’́íínii nihik’is adeelyaa diyin kehgo dóó baahast’i’go, ólt’a’dę́ę́’ nihik’is, bił nidashnishígíí, da’oodlanii dahda’i’eeshígíí, dóó Sodozinjí biłáłah needleehígíí.
T’ąątso 2020 biyi, adahwiisááagóó naałníí bek’eenitsi’ildeego, New York kinhaalaagi yin naat’aanii danilinígíí ahiikai honeet’ehéda. Baa nídahódoot’įįłígíí ádin. Ayóo beeho’dilzinígíí doo ła bi’ílniih da. T’óó ahíidiikah hodooniid dóó nihich’į́’ ńdahwiinan’ígíí bikíyádadiilt’ííh oodlą’ bá nísiidzinígíí. Naalníí Covid-19 yindaalnishígíí yaachidahazą́ díí kin sinilígíí tsidí ałníígi naałnih bił hazą́ United States biyí. Díí doo ahínda iiłdahda dooleeł dahodooniid. T’áádoo áłah nidaadłeehí.
Díí oodlaní yiląąji’ naazíínii, nida’nit’ingóó sodizin bił nahaaząągoo, dóó damóogo ahił tseedahodizįįhda dooleeł hodoo’niidgo yínídee’a’. T’áá dikwii niilt’é aheediika—cardinal ła’, nida’nitiní pastors, rabbi, imam, dóó hastóí ła’—da’iistsąą’ii, saad sih bee hasin yee da’ahoot’ą, dóó ahiłkááh anájah. Bee aląą ádaniit’eii doo hadeelzįįd da, bee t’áá ahidaníílt’ehígíí nihí ni’ ádeeníílzin. Ahoodooniił shashinigíí dóó t’áá bideeníígah shį́į́ ilinígíí baayáda siilt’i’. Ahił idlį́ bee danihidziilgo, oodlą binda’ádííkidgo baahada’ísdziih dóó naasjį’ ádahoodoonííłígíí da. Áádóó sodadiilzin. Dooládó’, sodadiilzinda.
Kin dahshijaagi ayóó ałąą’ át’éego dine’é bee’í’oolįįł yee ák’i’da’adláago bee ał’ąą ádaniit’é yę́ę́ yóó’adahasdohgo k’é ́bee nihíhikai nihízhí t’ááła’ígo, biniyé áhát’inę́ę́ t’ááła’ silį́į́’, dóó sodizin t’ááła’ígo hoo’a’.
Doo bikáá’adání tsé’naa da’ahiníílį́į́da kad ndi yá’ąąshgóó ahiłdadiit’į́į́’. Alah needłeeh doo bil’idjį́ ahił níídłį́į́go “łeezh bee hahalkaadí” ńdahiidlah dóó dadiilnish. Ahíłká aná’álwo’ dóó bee New York dine’é dimiil bilah ánííląą biká ada’iswod éí binahji’ baa’ákoniizį́į́h éí nibikáágóó ałts’ah’álda, daanizaad, dóó doo ahiłidłii’, bee t’áá ahiníílt’ehígíí alahdi hólǫ́ át’é éí ahí’iiéésh, ałtsąąjį’ honihiłinígíí éí t’áá a’o’. Yisdá’íiníiłii nánhookąąh, “T’ááłá’í nohłį́; dóó doo t’ááłá’í nohłíidą́ą́’ éí doo shíí’ danohłį́į da.”
Shik’is dóó shila’, t’áádoo biniinaa ałts’áh’dooldah hádadóh’į́’í dóó ha’át’éegi hashją’íílaago bee “táá’ła’í dadiidłeełígíí” hádaat’į́. T’áádóó bináłt’éhígíí yee Nihík’i’jisdlíí’ dóó na’ahiniitingo óhwiidiilaał dóó bee diníílzeeł. Wodahgo ólt’a’gi ídahoołaahígíí ábidishní éí asht’iníg’í’ adaat’į́į́go, dóó ádaat’íníg’í’ asht’įįgo, dóó ahiłká chooda’ahiił’į́į́da dooleeł. Ndi háálá doo asht’inígi’ adaat’į́į́go dóó doo ádaat’inígi ásht’į́įgo, ahiłká choo’iil’į́. Áko éí choo’ahiilinígíí ahínihii’éésh. Ałts’á’ nihii’éésh dóó biyaa’aniideeh éí chįįdii bihoot’ááł át’é éí yee bił k’eehwii t’íínii, dóó oodlą’ niyiiłchxoo. Yisda’íiníilii éí ahí’ii’éésh.
Bíí’ danįįdłí.
ła’ ayóo’ at’éego bee ak’ihojisdlí’ dooleeł “t’ááła’í dásiidlį́į́go” éí ahiłidlį́ ayóo atéego bidziil. Elder Quentin L. Cook yee na’neeztą́ą́’ éí “t’áá aaníí ahiłídlį́į́go Christ bił t’ááła’í ídlį́” át’e.
Ániid nihíghaandóó ła’ West Africa kéyahdi Ghana hoolyeegi, áda’oolįįł ła ayóo shiłyá’ii’tééh. Sodizin bá hoghaangi doodaii hogangi nííkaigo, díí saad bee nihich’į́’ ha’oodzíí’ “nihí wóshdę́ę́’.” Ch’iyáán nihíyaa niikąągo, bighangi niikai’ígíí anhiłní, “Wóshdę́ę́’ nihí’ílníí’.” Díí saad t’áá bééhóziní baa ahééhwiindzin dóó t’áá’aaníí áha’ní’. Wóshdę́ę́’. Ni’ilníí’.
Nihí sodizin bá dahooghaangóó t’áá ákó t’éigo saad baadahasti’ii dadilkał bee bik’i da’ashchį́. Ndi dahnaazt’ąąnígíí Nihaanooyáhígíí Wóshdę́ę́’ díí saad doo bíighah da. Da’ t’áá ałtso haishį́į́ daadilkał dę́ę́’ yah’adahakááhígíí nihee ajooba’ bee wóshdę́ę́’ bidiiní? Sik’is dóó shila, doo bíighahda t’óó bikáá dah’asdáhí bikáá dah’ńdinniibį́įhgo. Yisda’íiníilii ánihiłninígíí dadidiitsį́į́ł éí Diyin God ba’áłchíní t’áá ałtso k’é t’áá’aaníí’ yá’á’tééhii dóó dilzinigíí biłahił keehwiit’į́į́ dooleeł Nihí oodlą’ bee dahiníináá dooleeł! Shizhé’é t’áá ahą́ą́h yééshiilnííh éí Damóogo Sodizin gone’ dahjizdaago doo oodlani ya’át’ééhii jileehda doodaii chidí bá hooghan gone’ ajilhoshgo doo chidí jidooleełda.
Hazhǫ́’ó hiníínáágo nihinaagóó kéédahat’íínii doo danihiidoolts’éélda ndi Diyin Bóhólníhii deidoołtsééł nihiníkáá gone’. Díí doo damóogo t’éíyá kot’eeda dooleeł. ́Naalyéhé bá hooghandi áhoot’į́, chidí bit’oo’ bá hooghandi da, ólt’adi álah áleehdi da, biłkéé hwiit’į́į́nii ahindee kahdi da—t’áá ałtsogóó tó bee dabidoolzíí’góó dóó t’ahdoo tó bee dabidilzįįhį́į́ biłháájéé’ nidaalnishgóó dóó kéédahat’į́į́di da.
Damoo hoodiinisin béé bééhashnííh áko ahada’iiníídłí doo ahiłka’ aneejah bidindaníídłí. Our unique gifts and talents that differentiate us in a secular world unite us in a sacred space. Yisda’íiníilii ánhiłní ahiłká’anáhjah, sih hasin bee náásda’ahíijaah, dóó nida ahiniitin. Kot’éego sáanii ła’ yíká aalwodgo nayiiłdziih bidił bee bąądahaząągo, ła’ dine’ ná’ookąąh bikáa łóódgo éí nayiildziih,alááhdi naat’áanii biye’ na’ádíílkid ha’at’íílá ałdo’ ánaadiish’łiiłgo yisda’diishaal níigo’ neeneezt’ąą’, Nicodemus ayói’ayó’ní’ii biłbééhózin ndi bi’ oodłą’ doobidziilgóó yiłahiłhoolne’, dóó ła’ sááni tó hahadleehgi bi’iina’ doo bíni’ bohodiit’í’go neeneztąą’. Díí sodizin bahooghandi át’é nisin—áłah nádleeh dóó na’ádziih, hasht’e ninéedaa dóó ńtsineekos. President Nelson na’neeztąą’: “Diyin God Bina’nitin yistłoní ts’idá alááhdi aniłtsoh ni bikaagi. Diyin God wóshdę́ę́’ t’áá’ánółtsoShahokaah nihiłní … T’áá ałtso bá’nahazą́.”
łahda shį́į́ nichį’ nahwiináago nihí oodłą doobidziilgóó t’óó t’áá sahdiigo ádaantsohkees łeh. Yisda’íiníiłii nich’į́’ hane’ iileehgo éí shído’ t’áá éí shíchį́’ iidoolííł: “Shich’į́’ dahdiinááh, t’áá ánółtso yéigo ádaat’inígíí dóó nihíde’ ádahoodzaa’ígíí, dóó shee hadoołyį́į́h.” Jesus Christ bina’nitin éí ts’idi t’áá’áko’gi át’áo áłah ánihidoolííł. Sodizin báhooghandi yah’anándááh áadi ha’ahóní hólǫ́ náásgóó bee hasih, dóó hadoodziih yee binahj́i doo t’áá sáhoo honidlǫ́da, dóó nihí k’éí nihídindanilí nihído’ bídindaníídłí. Elder D. Todd Christofferson t’áá aníí aní éí “nihí Zeh’é, Biye’, dóó Diyin Iisizíinii bił t’ááła’í daniidłį́ doo naaki nilį́į́góó bił daniidłį́.” T’áá heishíí ats’ah nooyáhágíí dóó yah andííshdááł nosinígíí, hooláágóó t’áá aníínii nihídooleeł dóó wóshdę́ę́’ yah anándááh: Kǫ́ǫ́ náhazą́. Yah anándáá. Baa hoolzhiizh.
Adahwisáágóó ałgha’dit’ááh dóó ałtsa’álda nihide’édza, t’aa’aníí Yisda’íiníiłii ayóo át’éigo ahiná’iiéeshii nilį́. Yisda’íiníiłii hágo nihiłní, hast’e adoołneehgo bił yah aná daa “t’ááła’í bił niidlį́”áádóó nihidziilgo ádoní ádiinííd yąągi’át’áo, “Shik’is danołį́ .” Jesus Christ bízhi’ baa hast’i’go binahjį́ ’ádishní, áamen.