Ko Hono Fokotuʻu ʻa e Uhouhonga ʻo Saioné

Ko hono fokotuʻu ʻo Saione ʻi he māmaní ko ha tefitoʻi meʻa mahuʻinga ia ʻo e ngāue fakaepalōfita ʻa Siosefa Sāmitá.
Exterior stone sign that says 'Temple Lot' in Independence Missouri
ʻI he niʻihi ʻo e ngaahi fakahā kuo lekooti kimuʻa kia Siosefa Sāmitá, naʻe akoʻi ai ʻe he ʻEikí ki he Kāingalotú ke nau “feinga ke ʻomai pea fokotuʻu ʻa e ngāue ʻo Saioné” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 12:6). Ko Saione e hingoa ʻo e kolo ʻo e palōfita ko ʻĪnoké. ʻOku fakamatalaʻi ʻi he Fuakava Motuʻá “naʻe ʻaʻeva ʻa ʻĪnoke mo e ʻOtuá” pea naʻe “ʻave ia ʻe he ʻOtuá” pea mo hono koló kotoa ke nau fakataha mo Ia ʻi he langí (Sēnesi 5:24). ʻI ha fakahā kuo hoko ʻi he taimí ni ko e konga ʻo e Tohi ʻa Mōsesé, naʻe akoʻi lahi ange ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa Sāmita fekauʻaki mo ʻĪnoke mo hono koló. Naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa e kolo ko Saioné koeʻuhi ko hono kakaí “naʻa nau loto-taha pē mo fakakaukau taha, pea naʻa nau nofo ʻi he māʻoniʻoni; pea naʻe ʻikai ha kakai masiva ʻiate kinautolu” (Mōsese 7:18). ʻI hono fakaʻaongaʻi ʻe he kau ākonga ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni mei he kolo motuʻa ʻo Saioné, naʻa nau tokoni ke teuteuʻi ʻa e māmaní ki he toe hāʻele mai ʻa e Fakamoʻuí.1

Naʻe ueʻi ʻe he ngaahi fakahā ko ʻení ʻa Siosefa Sāmita mo e kau mēmipa kehe kimuʻa ʻo e Siasí ke nau fehuʻi ki he ʻEikí ʻa e founga ke fokotuʻu ai ha kolo ʻo hangē ko e kolo ʻo ʻĪnoké. ʻI hono tali ʻenau ngaahi fehuʻí, naʻe ʻoange ʻe he ʻEikí ha ngaahi fakahinohino pau fekauʻaki mo e feituʻu mo e founga ke langa ai ʻa Saioné. Naʻá Ne fakamatalaʻi foki ʻa e ngaahi nunuʻa ʻo e talangataʻa ki Heʻene ngaahi folofolá.

Ko e taha ʻo e ngaahi fuofua fakahinohinó, ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí mo e kakai Tuʻufonua ʻoku nofo ʻi he tafaʻaki fakahihifo ʻi he tafaʻaki fakahihifo ʻo e Vaitafe Mīsulí. Ko e ʻēlia ko ʻení ko e konga ia ʻo e vāhenga ʻa e ʻIunaiteti Siteití ka naʻe teʻeki hoko ko ha konga ʻo ha vahefonua. Naʻe tali ʻe ʻŌliva Kautele mo e kau faifekau kehe ʻe toko fā, ʻa e ngāué. Ko e misiona ʻeni ʻa e Siasí naʻe fuofua fokotuʻu ko e feinga ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí mo e kakai ʻoku kehe ʻenau ngaahi lea mo e tui fakafonuá mei he tui ʻa e kau faifekaú.

ʻI Siulai ʻo e 1831, naʻe ʻaʻahi ʻa Siosefa Sāmita mo e kau mēmipa kehe ʻo e Siasí ki he kau faifekau ʻi Mīsulí. Ko e kolo ofi tahá ko Tauʻatāina ʻi he Vāhenga Siakisoní. Lolotonga ʻenau ʻi aí, naʻe fakamahino ʻe he ʻEikí ʻa e tuʻunga ʻo Saioné, ko e uhouhonga ia ʻo Tauʻatāiná (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 57:2). Naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí Hono kakaí ke nau fakatahataha ki ai. Naʻá ne ui ʻa Pīsope ʻEtuatu Patilisi ke ne fakatau ha konga kelekele ʻi he fakahihifo ʻo e fale hopó. Naʻe fakataumuʻa ʻa e kelekelé ke langa ai ha ngaahi temipale ʻe 24—ko ha ʻū fale kuo fakatapui ke fakahoko ai e ngāue ʻa e Siasi ʻo Kalaisí ʻi Saione.
Ko e fuofua temipale ʻi he ngaahi temipale ʻe 24 ko ʻení naʻe fakataumuʻa ia ke hoko ko e fale ʻo e ʻEikí. Naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ha fakahā makehe ʻo fili ai ʻa e tuʻuʻanga ʻo e temipale ko ʻení. ʻI he ʻaho 3 ʻo ʻAokosi, 1831, naʻe fokotuʻu ʻe Siosefa ʻa e fuofua maka ʻo e temipale foʻoú. Naʻe teuteuʻi ʻe he Palōfitá kimui ha palani ʻo e kelekelé maʻá e koló. Naʻá ne fakamatalaʻi foki ʻoku mahulu hake ʻa Saione ʻi heʻene hoko pē ko e uhouhonga ʻo e feituʻú. “ʻI hono fua pea vahevaheʻi ʻa e tapafaá ni [pe palani ʻo e kelekelé] pea tānaki ki ai e ngaahi ʻapi, ngoue, mo ha ʻū fale” naʻá ne tohi ʻi he ngaahi tapa ʻo e pepa palaní, “toe fokotuʻu ha taha ʻi he founga tatau, pea fakafonu ai ʻa e māmaní ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosi ko ʻení... he ko e Kolo ʻeni ʻo Saioné” (Joseph Smith Papers).

Ngaahi Faingataʻa ʻi he Vāhenga Siakisoní

ʻI Mīsulí, naʻe ʻiloʻi ʻe he Kāingalotú ʻa e founga ke nau fetauhiʻaki ai pea mo tauhi ʻa e māmaní ʻo fakafou ʻi he lotu, ʻaukai, mo hono tauhi ʻo e Sāpaté. Naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí ʻe fakatahaʻi ʻe he meʻá ni mo teuteuʻi kinautolu ki he ngaahi tāpuaki ʻi he kahaʻú, kau ai ʻa e melinó mo e moʻui taʻengatá (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:23).
Naʻe fanongo ha tokolahi ki he faleʻi ko ʻení pea nau feinga ke nau loto-maʻa ʻi heʻenau ngāue tokoni kiate kinautolu ʻoku nau feohí. Ka ʻi he fakaʻau ke tokolahi ange ʻa e kau mēmipa ʻo e Siasí ʻoku nau nofoʻi ʻa e ʻēliá, naʻe fakaʻau ke lahi ange ʻa e ngaahi fakafepaki mei he ngaahi kaungāʻapí. Naʻe manavasiʻi ʻa e kau nofo ai kimuʻá, ʻe vavé ni ha fakalaka e fili ʻa e Kāingalotú ʻiate kinautolu. Naʻa nau ongoʻi ʻe ʻomi ʻe he tui fakalotú ki hono kakaí ha vakai kehe ki he temokālatí, pea naʻe tautefito ʻenau hohaʻá naʻa liliu ʻe he Kāingalotú ʻa e ngaahi lao ʻokú ne maluʻi ʻa e tauhi pōpulá ʻi he vahefonuá.

ʻI he konga kimui ʻo e 1833, naʻe fetaulaki ha ngaahi kulupu kautau ʻa e Kāingalotú mo honau ngaahi kaungāʻapí ʻo fetāʻaki. Naʻe fakamālohiʻi ʻe he ngaahi feʻohofaki ko ʻení ke liʻaki ai ʻe he Kāingalotú honau kelekelé mo e koloa fakataautaha ʻi he Vāhenga Siakisoní. Lolotonga ʻa e taʻefakalao e ngaahi ngāue ko ʻení pea ʻikai fakatonuhiaʻí, naʻe fakamatalaʻi foki ʻe he ʻEikí kuó Ne “tuku ke hoko mai [ki he Kāingalotú] ʻa e fakamamahi . . . . ko e tupu mei heʻenau ngaahi maumaufonó,” kau ai ʻa e “ngaahi fakakikihi mālohi, mo e ngaahi fekeʻikeʻi, mo e femehekaʻaki, mo e ngaahi fekīhiaki, mo e ngaahi holi kovi mo e mānumanu ʻiate kinautolu,” ʻa ia naʻá ne “ʻuliʻi honau ngaahi tofiʻá” ʻi Saione (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:2, 6). Kuo maʻulalo ʻaupito honau ʻulungāngá ʻi he tuʻunga moʻui ʻo e “loto-maʻá.”
ʻI he hokohoko atu e fetāʻaki ʻa e kau fakatangá mo e faingataʻaʻia ʻa e Kāingalotú ke hoko atú, naʻe fakapapauʻi ange ʻe he ʻEikí, neongo ʻa e ʻikai haohaoa ʻenau feinga ke fokotuʻu ʻa Saioné, ka he ʻikai tōnoa. Naʻá Ne fakahā “ʻE ʻikai hiki ʻa Saione mei hono tuʻuʻangá, neongo kuo fakamoveteveteʻi ʻa ʻene fānaú” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:17).

Ngaahi Siteiki ʻo Saione

ʻI he ʻikai ke nau lava ʻo langa ʻa e uhouhonga ʻo Saioné ʻi Tauʻatāiná, naʻe tokanga taha ʻa Siosefa ki hono fokotuʻu ha ngaahi siteiki ʻo Saione mo langa ha ngaahi temipale ʻi ha feituʻu kehe. Naʻá ne kamata ʻi Ketilani, ʻŌhaiō, pea mafola atu ki he ngaahi Vāhenga Kalatiuela mo Teivisi ʻi Mīsulí.

ʻOku hokohoko atu ʻa e ngāue ki hono fokotuʻu ʻo Saioné ʻi he ʻahó ni ʻi he ngaahi temipale laungeau mo e ngaahi siteiki ʻe lauafe ʻi he funga ʻo e māmaní. Ko e fē pē feituʻu naʻe fakatahataha ki ai ʻa e Kāingalotú ʻi he malumalu ʻo e fakahinohino ʻa e kau palōfita moʻuí ke fakahoko mo tauhi ha ngaahi fuakava toputapu, naʻa nau teuteuʻi kinautolu mo e māmaní ki he Hāʻele ʻAnga Ua mai ʻa Sīsū Kalaisi, ko e Tuʻi ʻo Saioné.
  1. Mōsese 7:62, 64; Vakai Foki “Teuteu ki he Toe Hāʻele Mai ʻa e ʻEikí,” ʻEletā D. Todd Christopherson, ʻEpeleli 2019.