ʻI haʻanau talangofua ki he fakahaá (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 57:1–3), naʻe fakatahataha mai ai ha kaumātuʻa e toko valu ʻi he ʻaho 3 ʻo ʻAokosi ʻo e 1831, mo Sitenei Likitoni ʻo fakatāpui ʻa e kelekele ʻe tuʻu ai e kolo ko Saioné. Naʻe fokotuʻu leva ʻe Siosefa Sāmita ha maka ʻi he tuliki fakatokelau hahake ʻo e feituʻu ke tuʻu ai ʻa e temipalé, ʻi he huafa ʻo e ʻEikí. Hili iá, “naʻe fakahaaʻi [ʻe Sitenei Likitoni] ko e konga ko ʻeni ʻo e kelekelé naʻe fakatāpui kakato ia ki he ʻEikí ʻo taʻengata.” Ko e fuofua feituʻu ʻeni naʻe fakatāpui ʻe he Siasí ki ha temipalé. ʻOku kei tauhi pē hono mahuʻinga ʻo e temipalé ʻe he Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní mo ha niʻihi tokolahi kehe ʻoku nau tui ki he ngāue fakaepalōfita ʻa Siosefa Sāmitá.
ʻOku hoko ʻa e konga kelekele ʻo e temipalé ko ha konga ʻo ha kelekele lahi hake ʻeka ʻe 63
naʻe fakatau ʻi he ʻaho 19 ʻo Tīsema ʻo e 1831. Kuo fakalahi atu ʻa e kolo ʻo ʻInitipenitení ki he hihifó pea ʻoku kau ai ʻi he taimí ni ʻa e ʻeka kotoa ʻe 63, ka naʻe hola ʻa e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní
mei he Vahefonua Sekisoní kimuʻa pea nau lava ʻo langa ha temipalé.
Ko e kelekele ki he fuofua temipalé ʻoku fakafuofua ki ha fute ʻe 300 lōloa mo e fute ʻe 200 maokupu (fakafuofua ki ha mita ʻe 90 lōloa mo ha mita ʻe 60 maokupu). ʻOku faitatau ʻa e ngaahi palani ʻo e Temipale Independence mo e fōtunga ʻo e
Temipale Ketilaní. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he palaní ha fale ʻoku fute ʻe 87 lōloa pea fute ʻe 61 maokupu (fakafuofua ki ha mita ʻe 28 lōloa mo e mita ʻe 19 maokupu) mo ha tongitongi ʻo e “Māʻoniʻoni ki he ʻEikí ” ʻi he holisí. Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ko ha “potu [ia] ke fakafetaʻi ai ʻa e kāingalotu kotoa pē, pea ke hoko ko ha potu ke akoʻi ai ʻa kinautolu kotoa pē kuo ui ki he ngāue fakafaifekaú” (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:13).
Ko e konga kelekele ʻo e temipalé ʻoku hanga atu ia ki he hala mei he
Temipale ʻo e Komiunitī ʻo Kalaisí pea hoko atu ia ki he Senitā maʻá e Kau ʻAʻahi ki ʻInitipenitení ʻi he taha ʻo e ngaahi feituʻu maʻolunga taha ʻi he ʻēliá. ʻI heʻene tuʻu ʻi he uhouhonga ʻo ha ngaahi siasi kehekehe ʻe tolú, ʻoku kei hoko pē ʻa e konga kelekele ʻo e temipalé ko ha feituʻu toputapu.
Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
ʻOku maʻu ʻa e konga kelekele ko ʻení ʻe he
Siasi ʻo Kalaisí, ʻa ia naʻe ʻiloa ʻe taha ko e (Konga Kelekele Temipale) Siasi ʻo Kalaisí. ʻOku tuʻu honau ʻapisiasí ʻi he tafaʻaki ʻo e konga kelekele ʻoku kei tuku fakatatali pē ki ha temipalé. ʻOku talitali lelei ʻa e kau ʻaʻahí ke nau ʻaʻahi ki he ngaahi kelekele musieʻiá ʻi tuʻa ʻi he falé mo faitā. ʻOku ʻi ai ha tauʻanga meʻalele mo e falemālōlō ʻi he Senitā maʻá e Kau ʻAʻahi ki Tauʻatāiná.