Ko e ʻApi Falanoí ko ha kiʻi fale piliki kulokula ia naʻe langa ʻi he 1826 ʻe Sōnasi H. Falanoi. Ko e taha ia ʻo e ngaahi ʻapi motuʻa taha ʻi Tauʻatāiná pea ko e taha foki ia e ngaahi fuofua fale piliki naʻe langa ʻi he ʻēlia ko iá. ʻI he 1831, naʻe fakatau ʻe Pīsope ʻEtuate Patilisi ha konga ʻo e kelekele ʻo e fāmili Falanoí ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e falé ke langa ai ha temipale. Naʻe fakahinohino ʻe ha fakahā ʻi he 1831 kia Siosefa Sāmita mo e kau taki kehe ʻo e Siasí ke nau fononga mei Ketilani, ʻOhaiō, ki Tauʻatāina, Mīsuli, ke kumi ha kelekele maʻa honau tukufakahokó (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá 52: 3-5). Lolotonga ʻenau ʻi Tauʻatāiná, naʻe maʻu ai ʻe Siosefa ha fakahā ʻe taha ʻo fakahinohino ʻa e “potu ʻi he loto mālie” ʻo Saioné (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá 57: 1–3). Naʻe fakamatalaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e feituʻu ko iá kuo “fakatapui ke tānaki ki ai ʻa e kau māʻoniʻoní” mo e “fonua ʻo e talaʻofá” Naʻe fakataumuʻa ia ke hoko ko ha feituʻu ʻe lava ke langa ai ʻe he Kaingalotú ha ngaahi ʻapi mo ha ngaahi temipale pea teuteu ki he toe hāʻele mai ʻa e Fakamoʻuí ki he māmaní.
Fakatatau mo e fekau ʻa e ʻEikí, naʻe kamata ke maʻu ʻe Pīsope Patilisi ha kelekele ki he fakatahaʻanga ʻo e Kāingalotú. ʻOku kau heni moe kelekele ʻeka ʻe 63 meia Sōnasi H. Falanoí ʻi Tīsema 1831. Ko ha konga ʻo e kelekele ko iá naʻe vaheʻi ia ki hono langa ʻo ha temipale. Naʻe hokohoko atu pē ʻa e nofo ʻa e fāmili Patilisí ʻi he kelekelé ʻo aʻu ki he faʻahitaʻu momoko ʻo e 1833.
Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
Ko e fuofua Fale Falanoí ko e konga ia ʻo e Heritage Plaza ʻa ia ʻoku maʻu ia ʻe he Komiunitī ʻo Kalaisí. ʻOku tuʻu ʻa e ʻapí ʻi ha poloka ʻe fā ʻi he fakahihifo ʻo hono ʻuluaki tuʻuʻangá. ʻI he 1980 tupú, naʻe ʻilo ʻe he kakai ʻo e feituʻú ʻe langa ha tauʻanga meʻalele ʻi he feituʻu ko iá. Naʻa nau ngāue leva ke hiki ʻa e ʻapí ki hono feituʻu malu lolotongá ʻi he 1989. ʻOku talitali lelei ʻa e kau ʻaʻahí ke nau vakai holo ʻi tuʻa ʻi he falé mo faitā. Ko e takimamata ki loto ki he loto falé ʻoku ʻapoinimeni pē. Ke maʻu ha fakamatala lahi ange fekauʻaki mo e Heritage Plaza pea ke fokotuʻutuʻu ha takimamata ki he ʻApi Falanoí, vakai ki he uepisaiti ʻa e Komiunitī ʻo Kalaisí
heni.