ʻI Tīsema 1832, naʻe fekauʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa e Kāingalotu ʻi Ketilani, ʻOhaioó, ke langa “ha fale ʻo e ʻOtua” (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:119). Naʻe fiemaʻu ke hoko ia ko ha “fale ʻo e lotu, ko ha fale ʻo e ʻaukai, ko ha fale ʻo e tui, ko ha fale ʻo e ako, ko ha fale ʻo e nāunau, ko ha fale ʻo e maau, ko ha fale ʻo e ʻOtuá.” Naʻe feilaulauʻi ʻe he Kāingalotu ʻi Ketilaní ha taimí mo ha paʻanga ke langa e fale ʻo e ʻEikí. Naʻa nau maʻu e tui ʻe tokonia kinautolu ʻe he ʻEikí ke fakahoko Hono finangaló. Naʻe kakato hono langa ʻo e temipalé ʻi he taʻu 1835 pea tāpuakiʻi ʻi he ʻaho 27 ʻo Māʻasi 1836 (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109).
Naʻe fakapaleʻi e tui ʻa e Kāingalotú ʻaki ha ngaahi fakahā fakalaumālie ʻi he Temipale Ketilani kuo langá. Lolotonga hono tāpuakiʻí, naʻe pehē ʻe ha niʻihi naʻe ʻi ai, ne nau vakai ki ha kau ʻāngelo. Naʻe tohi kimui ʻe ʻIlaisa R. Sinou, ʻa ia naʻe ʻi ai ʻi hono tāpuakiʻi ʻo e temipalé ʻo pehē, “he ‘ikai ke lava ‘e ha lea fakamatelie ke fakamatala‘i ‘a e ngaahi fakahā fakalangi ‘o e ‘aho fakangalongata‘a ko iá. Na‘e hā ‘a e kau ‘āngeló ki ha ni‘ihi, pea ongo‘i ‘e he tokotaha kotoa pē na‘e ‘i aí na‘e ‘i ai ‘a e langí, pea na‘e fakafonu ‘a e loto kotoa pē ‘aki ‘‘a e fiefia ta‘e fa‘alaua pea fungani lelei.’”
1 Naʻe pehē ʻe ha niʻihi kehe ne ʻi tuʻa ʻi he temipalé, ne nau “fanongo ki ha leʻo ngalikehe mei loto [ʻi he temipalé], mo mamata ki ha maama lahi hangē ha pou afi ʻi ʻolunga ʻi he Temipalé.”
2 ʻI he ʻaho 3 ʻo ʻEpeleli 1836, hili ha uike ʻe taha mei he tāpuakí, naʻe fakatahataha ha Kāingalotu ʻe meimei toko tahaafe ke moihū ki he ʻEikí ʻi he Temipale Ketilaní. Hili hono fakahoko ʻo e sākalamēnití, naʻe ʻalu ai ʻa e Palōfita ko
Siosefa Sāmitá mo
ʻOliva Kautele ki he tuʻunga malanga ʻo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí pea tukuhifo ʻa e veilí pe puipuí ke na puli ai. Hili ʻena punou ʻi he “lotu mamalu mo fakalongolongó,” naʻe hoko mai ha mata meʻa-hā-mai ne hā mai ai ʻa Sīsū Kalaisi, ʻo Ne folofola kuó Ne tali ʻa e fale kuo nau langá. Naʻe hā mai leva kia Siosefa mo ʻOliva ha kau talafekau lahi ange ʻe toko tolu: Mōsese, ʻIlaiase mo ʻIlaisiā. Naʻe ʻoange kiate kinaua ʻe Mōsese ʻa e “ngaahi kī ʻo hono tānaki mai ʻo ʻIsilelí” (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:11), pea ʻoange kiate kinaua ʻe ʻIlaiase ʻa e “totonu ke fakahoko ʻa e ngaahi tāpuaki makehe ʻo e fuakava faka-ʻĒpalahamé ki he niʻihi kehé,”
3 pea ʻoange ʻe ʻIlaisiā ʻa e mālohi faisilá “ke liliu ʻa e loto ʻo e ngaahi tamaí ki he fānaú, pea mo e fānaú ki he ngaahi tamaí” (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:15).
ʻI ha ngaahi taʻu lahi, naʻe tauhi mo tokongaʻi ʻe he siasi Community of Christ ʻa e Temipale Ketilaní. ʻI Māʻasi 2024, naʻe liliu ai ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻa hono tauhi ʻo e feituʻu fakaʻofoʻofá ni.
Laukonga lahi ange fekauʻaki mo e Temipale Ketilaní ʻi he
vahe 21 ʻo e Kau Māʻoniʻoní, voliume 1.
- Edward Tullidge, Women of Mormondom, 95.
- History, 1838–1856, volume B-1 (1 September 1834–2 November 1838), addenda, 4; www.josephsmithpapers.org
- Russell M. Nelson, “Ko e Fuakava Taʻengatá, Liahona, ʻOkatopa 2022, 9; https://folky.shop/study/liahona/2022/10/04-the-everlasting-covenant?lang=ton
Ko e Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
ʻOku kamata ʻa e takimamata ʻoku fakahoko ʻe ha tokotaha takimamatá ʻo e Temipale Ketilaní ʻi he Senitā maʻá e Kau ʻAʻahi ki he Temipale Ketilaní pea ʻoku fakafuofua ki ha houa ʻe taha. ʻOku fakaʻatā ʻe he takimamatá ʻa e kau ʻaʻahí ke nau ʻaʻahi ki he fungavaka kotoa ʻe tolu ʻo e temipalé ke ako lahi ange ki hono langá mo hono fakaʻaongaʻi ʻi he 1830 tupú.