“Hōsea: Ko e ʻOfa mo e ʻAloʻofa ʻa e ʻEikí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Hōsea: Ko e ʻOfa mo e ʻAloʻofa ʻa e ʻEikí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Hōsea 1–6; 10–14; Sioeli: Lēsoni 146
Hōsea
Ko e ʻOfa mo e ʻAloʻofa ʻa e ʻEikí
ʻI he tohi Hōseá, naʻe fakaʻaongaʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa e mali ʻa Hōsea mo Komelá ko ha fakataipe ke akoʻi ʻa ʻIsileli fekauʻaki mo ʻEne ʻofa fakafuakava taʻe-tūkuá. Hangē ko ʻIsilelí, mahalo te tau hē mei he ʻEikí mo ʻetau ngaahi fuakava mo Iá he taimi ʻe niʻihi. Ka ʻoku kei faivelenga pē ʻa Sīsū Kalaisi mo ʻofa ʻiate kitautolu. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻofa taʻe-tūkua mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí kiate kinautolú.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he ngaahi aʻusia kuó ne tokoniʻi kinautolu ke nau ongoʻi e ʻofa mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko hono manatuʻi ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí
Ke kamata e kalasí, teuteuʻi e kau akó ke nau fetuʻutaki ʻi ha founga ʻoku fekauʻaki mo e talanoa ʻo Hōsea mo Komelá. Ko e founga ʻe taha ke fai ai iá ko ha tūkunga hangē ko ʻení.
Kuo hoko ʻa Kamila mo ʻAna ko ha ongo kaungāmeʻa lelei ʻi ha taʻu kakato. ʻI he taimi ko iá, kuó na vāofi mo fepoupouaki ʻi he ngaahi taimi faingataʻá. Naʻe vahevahe ʻe ʻAna ha ngaahi meʻa ʻokú ne fefaʻuhi mo ia. Naʻe palōmesi ʻa Kamila he ʻikai ke ne vahevahe ʻa e ngaahi meʻa ko iá mo e kakai kehé. Ka neongo ia, ʻi he ngaahi ʻaho siʻi kuohilí, naʻe ʻilo ʻe ʻAna naʻe vahevahe ʻe Kamila ki ha niʻihi ʻo hona ngaahi kaungāmeʻa kehé fekauʻaki mo e ngaahi faingataʻaʻia ʻa ʻAná.
-
Kapau ko ʻAna koe, ko e hā ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi ongo te ke maʻu?
-
Ko e hā ka faingataʻa ai ke fakamolemoleʻi ʻa Kamilá?
Fakakaukau ke fakamatalaʻi ange ko ha sīpinga ʻeni ʻe taha ʻo e founga te tau ala ongoʻi ai ʻoku lavakiʻi pe fakamamahiʻi kitautolu ʻi he taimi ʻoku maumauʻi ai ʻe ha taha ha palōmesi. Neongo te tau ala tali ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení ʻi ha ngaahi founga taʻeʻaonga, ka ʻoku kehe e tali ia ʻa e ʻEikí.
ʻOku akoʻi ʻe he tohi ʻa Hōseá fekauʻaki mo e vā fetuʻutaki ʻo e nofo-malí. ʻI he folofolá, ʻoku faʻa fakaʻaongaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e malí ko ha fakataipe ʻo hotau vā fetuʻutaki fakafuakava mo Iá. Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻoku fokotuʻu ʻe heʻetau ngaahi fuakavá “ha vā fetuʻutaki ʻi he fuakavá ʻa ia ʻoku haʻisia ai [ʻa kitautolu mo e ʻEikí ke tau] fetauhiʻaki mo fefaitōnungaʻaki” (“Ko e Fuakava Taʻengatá,” Liahona, ʻOkatopa 2022, 6).
ʻI he taimi ʻe niʻihi, ʻoku ʻikai faitōnunga e fānau ʻa e ʻOtuá ki he ʻEikí pea nau hē mei heʻenau ngaahi fuakava mo Iá. ʻI hoʻo ako e tohi ʻa Hōseá he ʻaho ní, kumi ʻa e ongo ʻoku maʻu ʻe he ʻEikí mo ʻEne tali ki Heʻene kakai ʻo e fuakavá neongo ʻenau hē meiate Iá.
Hōsea mo Komela
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e talanoa ʻo Hōsea mo Komelá, fakaʻaliʻali pe fakamatalaʻi fakanounou e palakalafi ko ʻení.
Vakai ki he konga ʻo e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehe ʻi he lēsoni ko ʻení ʻi he Gospel Library ki ha fakamatala lahi ange fekauʻaki mo e fekau ʻa e ʻOtuá kia Hōsea ke mali mo Komelá.
Naʻe hoko ʻa Hōsea ko ha palōfita ʻi he Puleʻanga Fakatokelau ʻo ʻIsilelí, ʻo kikite ʻi he taimi tatau pē mo ʻĪsaia. Naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Hōsea ke mali mo Komela, neongo ʻa e foʻi moʻoni ko ia kuó ne tono tangata mo feʻauakí. Naʻe ʻi ai ha fānau ʻe toko tolu ʻa Hōsea mo Komela (vakai, Hōsea 1:2–8).
Mahalo te ke fie fakamatalaʻi ange ʻoku lea ʻa Hōsea maʻá e ʻEikí fekauʻaki mo Komela, ʻa ia ʻokú ne fakafofongaʻi ʻa e kakai ʻo ʻIsilelí. Fakakaukau ke faʻu ha kōlomu ʻe ua ʻi he palakipoé. Fakahingoa e kōlomu ʻe taha ʻOku fakafofongaʻi ʻe Hōsea ʻa e ʻEikí pea kōlomu ʻe tahá ʻOku fakafofongaʻi ʻe Komela ʻa ʻIsileli.
Lau ʻa e Hōsea 2:5, ʻo kumi e meʻa naʻe pehē ʻe Hōsea kuo fai ʻe Komelá. ʻOku ʻuhinga ʻa e “ʻe heʻenau faʻeé” kia Komela.
-
ʻE fakafofongaʻi fēfē ʻe he ngaahi ngāue ʻa Komelá ʻa e kakai ʻo ʻIsilelí?
Te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange naʻe fakafofongaʻi ʻe he taʻefaitotonu ʻa Komela ʻi heʻene mali fuakava mo Hōseá ʻa e taʻefaitotonu fakalaumālie ʻa ʻIsileli ʻi honau vā fetuʻutaki fakafuakava mo e ʻOtuá. Kapau ʻe tokoni, ʻe lava ke lau ʻe he kau akó ʻa e 2 Ngaahi Tuʻi 17:14–16, ʻo kumi e founga kuo maumauʻi ai ʻe ʻIsileli ʻenau ngaahi fuakava mo e ʻEikí.
Ke tokoni ke fakafehokotaki ʻe he kau akó e folofolá ki heʻenau moʻuí, te ke lava ʻo fai ha fehuʻi hangē ko ʻení. Hiki e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻi he palakipoé ʻi lalo ʻi he ʻOku fakafofongaʻi ʻe Komela ʻa ʻIsileli.
-
Ko e hā ha founga ʻoku hē ai ʻa e kakai ʻi hotau kuongá mei he ʻEikí mo ʻenau ngaahi fuakava mo Iá?
Mahalo ʻe vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi meʻa hangē ko e fuʻu femoʻuekina [ke tuku taimi] maʻá e ʻEikí, ko hono fakaʻaongaʻi taʻetaau e tekinolosiá, angakovi ki he niʻihi kehé, fakamuʻomuʻa e ngaahi meʻa kehé ʻi he ʻEikí, pe ngaahi angahala mamafá. ʻE lava ke fakakaukau ʻa e kau akó ki he lisi ko ʻení pe ngaahi meʻa kehe ʻi heʻenau fakalaulauloto ki he ueʻi ko ʻení.
Fakakaukau ki ha ngaahi founga ʻe ala ʻahiʻahiʻi ai koe ke ke maumauʻi hoʻo ngaahi fuakavá pe ngaahi founga te ke lava ai ʻo hē mei hoʻo ngaahi fuakava mo e ʻEikí.
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻofa mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí kiate kinautolú, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e laʻipepa tufa “Ko e Mahino ki he ʻOfa mo e ʻAloʻofa ʻa e ʻEikí.” ʻE lava ke ngāue fakataautaha pē e kau akó ke poupouʻi ʻa e fakalaulauloto fakalongolongo mo faʻa lotú, pe te nau ngāue fakakulupu mo ha taki fakakulupu ne vahe ki ai ke tataki ʻenau fealēleaʻakí. Lolotonga e ngāue ʻa e kau akó, lue takai holo he lokí mo tali e ngaahi fehuʻi ʻa e kau akó ʻo ka fiemaʻu.
Ko e ako fekauʻaki mo e ʻEikí
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e ngaahi fakamatala ʻo e moʻoni ne nau hiki ʻi heʻenau laʻipepa tufá. Te nau lava ʻo vahevahe leʻolahi pe hiki ʻenau ngaahi fakamatalá ʻi he palakipoé ʻi lalo ʻi he ʻOku fakafofongaʻi ʻe Hōsea ʻa e ʻEikí. ʻE lava ke nau hiki ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení:
-
ʻOku fonu ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he ʻofa mo e ʻaloʻofa, ʻo aʻu pē ki he taimi ʻoku ou hē ai meiate Iá.
-
ʻOku fakaafeʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻEne kakai ʻo e fuakavá ke nau fakatomala mo tauhi ʻenau ngaahi fuakavá.
Lolotonga e vahevahe ʻa e kau akó, te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi vakaiʻi ke tokoni ki he kau akó ke nau fakamahinoʻi ʻa e fehokotaki mo e folofolá: “Ko e hā ha konga ʻo e talanoá naʻá ne tokoniʻi koe ke ke ako fekauʻaki mo Ia?” pe “Naʻá ke vakai fēfē ki he moʻoni fekauʻaki mo Iá ʻoku fakatātaaʻi ʻia Hōseá?”
Kimuʻa pea fai ʻa e fehuʻi ko ʻení, te ke lava ʻo fakahinohino e kau akó ki he lisi ʻi he palakipoé ʻo e ngaahi founga ʻoku tau faʻa hē ai mei he ʻEikí mo ʻetau ngaahi fuakava mo Iá.
-
ʻE tokoniʻi fēfē ʻe he meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻEikí ʻa e toʻu tupu ʻoku nau ongoʻi loto-foʻi pe mā koeʻuhí kuo nau hē mei he ʻEikí?
Kimuʻa pea fai e fehuʻi hokó, mahalo ʻe fakapotopoto ke faleʻi e kau akó ke ʻoua te nau vahevahe ha meʻa ʻoku fuʻu fakataautaha, hangē ko e ngaahi angahala kimuʻá. Te ke lava foki ʻo vahevahe ha aʻusia mei hoʻo moʻuí.
-
Ko e hā ha ngaahi founga kuó ke vakai ai ki hano fakamoʻoniʻi ʻe he ʻEikí ʻEne ʻofá mo e ʻaloʻofá ʻi hoʻo moʻuí pe ʻi he moʻui ʻa ha taha ʻokú ke ʻiloʻi?
Fakahaaʻi ʻa e mahinó
ʻI hono maʻu ʻe he kau akó ha faingamālie ke fakamatalaʻi pe fakakaukau ki he meʻa kuo nau akó, te ne lava ʻo fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke ne akoʻi lahi ange kinautolu. Ko e founga ʻe taha ke nau fakahoko ai ʻení ko e ʻekitivitī faitohi nounou ko ʻení.
Fili ha taha ʻo e ngaahi meʻá ni.
-
Hiki ha pōpoaki. Fakakaukau ki ha taha (ʻe lava ko koe pē) ʻokú ne ongoʻi kuo fuʻu mamaʻo ʻene hē mei he ʻEikí ke toe fakamolemoleʻi ia. Hiki ha pōpoaki fakalotolahi ki he tokotaha ko ʻení pea vahevahe ʻa e meʻa kuó ke ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa ia ʻokú ke pehē ʻe ala tokoni kiate iá.
-
Tohi ha fakamatala. Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e ʻulungaanga ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa naʻá ke ako pe ongoʻi he ʻaho ní?
Te ke lava ʻo vahevahe mo e kau akó ʻe lava ke tau hangē ko Komelá, ʻo fili ke tali e fakaafe finangalo ʻofa ʻa e ʻEikí ke fakatomala pea foki kiate Ia ʻi he taimi kuo tau hē aí. Fakakaukau ke fakaʻosi ʻaki hoʻo fakamoʻoni ki he ʻEikí.