Seminelí
ʻĪsaia 58:13–14: “Ui ʻa e ʻAho [Sāpaté] ko e Fakafiefia”


“ʻĪsaia 58:13–14: ‘Ui ʻa e ʻAho [Sāpaté] ko e Fakafiefia,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“ʻĪsaia 58:13–14: ‘Ui ʻa e ʻAho [Sāpaté] ko e Fakafiefia,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

ʻĪsaia 58–66: Lēsoni 127

ʻĪsaia 58:13–14

“Ui ʻa e ʻAho [Sāpaté] ko e Fakafiefia”

South Africa.  Members attending church on Sunday, young woman listening in Sunday School class.

Naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí naʻe foaki ʻa e Sāpaté ke tāpuakiʻi Hono kakaí (vakai, Maʻake 2:27). Ko e hā ha ngaahi tāpuaki kuó ke mamata ai ʻi hono fakaʻapaʻapaʻi ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho Sāpaté? ʻOku tau ako ʻi he tohi ʻa ʻĪsaiá, kapau te tau fakaʻapaʻapaʻi ʻa e Tamaí mo e ʻAló ʻi Hona Sāpate toputapú, ʻe hoko ʻa e ʻahó ko ha tāpuaki kiate kitautolu. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke fakaʻapaʻapaʻi ʻe he kau akó ʻa e ʻEikí ʻi he ʻaho Sāpaté.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he meʻa kuo nau ʻosi ʻilo fekauʻaki mo e moihū ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho Sāpaté. Te nau lava ʻo hiki ha lisi ʻo e ngaahi meʻa ʻoku nau ongoʻi ʻoku lelei ʻenau fakahoko ke ngaohi ʻa e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

ʻOkú ke ongoʻi fēfē ʻi he Sāpaté?

ʻI hono ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakalaulauloto ai ki heʻenau ngaahi ongo fekauʻaki mo e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí, ʻe lava ke fakaafeʻi ai ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke nau ʻiloʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku nau fakahoko leleí mo e ngaahi tafaʻaki ʻe ala fiemaʻu ke nau fakaleleiʻí.

Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke ke fakakaukau ai ki he ongo ʻokú ke maʻu ʻi he Sāpaté. Fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni atu ke ke manatuʻi ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi ʻokú ke fai ʻi he Sāpaté ʻe ala tokoni ki hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e Sāpaté. Hili iá, pea tali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó.

  • Te ke fakamatalaʻi fēfē hoʻo ngaahi ongo lolotonga fekauʻaki mo e Sāpaté?

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻokú ke lolotonga feinga ke fakahoko (pe ʻikai fakahoko) ʻi he ʻaho Sāpaté?

  • ʻOkú ke ongoʻi nai ʻoku tokoniʻi koe ʻe he meʻa ʻokú ke faʻa fakahoko ʻi he Sāpaté ke ke ongoʻi ofi ange ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi?

ʻI hoʻo ako ʻa e ʻĪsaia 58:13–14 ʻi he ʻaho ní, fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoniʻi koe ke ke fakatokangaʻi ʻa e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo moihū kiate Kinaua ʻi Hona ʻaho māʻoniʻoní.

Ko hono fakaʻapaʻapaʻi ʻo e ʻEikí ʻi Hono Sāpaté

fakaʻilonga fakataukei fakatokāteliné @img–type=icon Ko ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ʻa e ʻĪsaia 58:13–14. Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi ha founga makehe koeʻuhí ke nau lava ʻo maʻungofua kinautolu.

Lolotonga e ʻaho hono fitu ʻo e fakatupú, naʻe mālōlō ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mei Heʻena ngāué kotoa. Naʻá Na tāpuakiʻi ʻa e ʻaho ko ʻení mo fokotuʻu ia ko ha taimi ʻo e mālōlōʻanga toputapu mei he “ngāue” ʻi he māmaní (vakai, Mōsese 3:3). Kuo fakaafeʻi kotoa kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke tau muimui ʻi he sīpinga ko ʻení (vakai, ʻEkesōtosi 20:8–10 mo e Teutalōnome 5:12–14). Naʻe toe fekauʻi ʻe he ʻEikí Hono kakaí ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfita ko ʻĪsaiá, ke fakatapui ʻa e ʻaho Sāpaté kiate Ia.

Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha niʻihi ʻo e ngaahi fakaafe ʻoku ʻomi ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e Sāpaté ʻaki hono hiki e fakamatala taʻekakato ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻOku tau tauhi e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoni ʻaki …

ʻI he taimi naʻe ʻoange ai ʻe he ʻEikí ki he kakai ʻIsilelí ʻa e Fekau ʻe Hongofulú, naʻá Ne fekau ke vaheʻi ʻa e Sāpaté ko ha ʻaho māʻoniʻoni ke moihū ai kiate Ia.

Lau ʻa e ʻĪsaia 58:13, ʻo fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi lea mo e kupuʻi lea ʻoku makehe kiate koé.

  • Ko e hā ha ngaahi founga kuo kole mai ai ʻa e ʻEikí ke tau ngaohi ʻa Hono Sāpaté ko ha ʻaho māʻoniʻoní?

Tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi lea pē ʻanautolu ke fakamatalaʻi ʻa e ngaahi kupuʻi lea ʻi he veesi 13 ʻokú ne fakakakato ʻa e fakamatala ʻo e moʻoní. Te ke lava ʻo tokoniʻi kinautolu ke ʻiloʻi ha ngaahi kupuʻi lea hangē ko e:

  • ʻikai tulifua ki he ngaahi meʻa ʻoku tau manako aí pe ngaahi holí

  • lau ʻa e Sāpaté ko ha ʻaho ʻo e fiefia (fakafiefia)

  • fakaʻapaʻapaʻi ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho Sāpate kotoa pē

ʻE lava ke fakahoko fakafoʻituitui ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ʻe he kau akó.

Fili ha kupuʻi lea ʻi he veesi 13. Fakakaukau fakalelei ki he anga hono fakaʻaongaʻi ʻo e kupuʻi lea ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí. Mahalo te ke fie lekooti ha niʻihi ʻo hoʻo ngaahi fakakaukaú ʻi hoʻo tohinoa akó. ʻI hoʻo fakalaulaulotó, fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni atu ke ke maʻu ha mahino lahi ange ki he ngaahi meʻa te ke lava ʻo faí.

Mahalo ʻe tokoni ke fakamatalaʻi ange ko hono tauhi ʻo e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní ʻoku fonu ia ʻi he ngaahi fili fakatāutahá. Fakaʻehiʻehi mei hono aleaʻi ʻo e ngaahi founga totonu mo hala ke tauhi ai e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní pea poupouʻi e kau akó ke fakaʻehiʻehi mei hono fakamāuʻi e niʻihi kehé ʻi heʻenau ngaahi filí.

Ngaahi tāpuaki hono fakaʻapaʻapaʻi ʻo e ʻEikí ʻi Hono ʻahó

Lau ʻa e ʻĪsaia 58:14, ʻo fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi foʻi lea mo e ngaahi kupuʻi lea ʻoku tokoni ke mahino kiate kitautolu ha niʻihi ʻo e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa ʻe he ʻEikí kiate kinautolu ʻoku fakaʻapaʻapa kiate Ia ʻi Hono Sāpaté.

Te ke fakamatalaʻi fēfē nai e ngaahi tāpuaki ko ʻení ʻi hoʻo lea pē ʻaʻau?

Ke tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa mai ʻe he ʻEikí, mahalo ʻe fiemaʻu ke ke vahevahe ʻa e ʻuhinga ʻo e ngaahi kupuʻi lea hangē ko e:

Te ke toki fiefia koe ʻi [he ʻEikí]” – Te tau fiefia ʻi he ʻEikí.

Te u ngaohi koe ke ke heka ʻi he ngaahi potu māʻolunga ʻo māmaní, pea te u fafanga ʻaki koe ʻa e tofiʻa ʻo Sēkopé” – ʻOku talaʻofa ʻe he ʻEikí ha ngaahi tāpuaki ki Hono kakai ʻo e fuakavá.

ʻE ala tokoni ke vahevahe ʻe lava ke ʻuhinga ʻa e “ngaahi potu māʻolungá” ki he ngaahi moʻungá, tafungofungá, ngaahi ʻā maluʻí, pe ngaahi potu māʻoniʻoní. ʻE lava ke ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea ko ʻení “ʻe tāpuakiʻi ʻe he ʻEikí ʻa ʻEne kakai ʻo e fuakavá ke nau ikunaʻi ʻa e ngaahi faingataʻa kotoa pē, maluʻi pea mavahe mei he fakatuʻutāmakí, ke ikunaʻi ʻa e filí (vakai, Teutalōnome 33:29), pea ofi ange ki he ʻEikí.” (“Line upon Line: Isaiah 58:13-14,” New Era, Feb. 2016)

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau tānaki ki he palakipoé ʻa e ngaahi tāpuaki ne nau maʻú. Kapau ʻoku fiemaʻu ʻe he kau akó ha tokoni lahi ange ke mahino ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e moihū ʻi he Sāpaté, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke kumi ha toe ngaahi tāpuaki, hangē ko ia ʻoku maʻu ʻi he ʻIsikeli 20:20 mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:9–13.

  • Ko e hā ka faingataʻa ai ki ha taha ke sio ko ha meʻa “fakafiefia” ke tauhi ʻa e ʻaho Sāpaté?

  • Ko e hā e ngaahi faingataʻa te nau ala fehangahangai mo iá?

Naʻe vahevahe ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻa e meʻa ko ʻení fekauʻaki mo e meʻa naʻá ne tokoniʻi ia ke ne ikunaʻi ha faingataʻa naʻá ne fehangahangai mo ia ʻi he taimi naʻá ne fai ai ha ngaahi fili fekauʻaki mo e founga ke fakaʻapaʻapaʻi ai ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he Sāpaté.

14:46
Official portrait of President Russell M. Nelson taken January 2018

Naʻe fakahā ʻe he Fakamoʻuí ko Ia ʻa e ʻEiki ʻo e Sāpaté. Ko Hono ʻahó ia! Kuó Ne toutou kole mai ke tau tauhi ʻa e Sāpaté pe ke fakamāʻoniʻoniʻi ʻa e ʻaho Sāpaté. ʻOku tau haʻisia ʻi he fuakava ke fai ia.

ʻOku tau fakaʻapaʻapaʻi fēfē ʻa e ʻaho Sāpaté? ʻI hoku ngaahi taʻu kei talavou angé, naʻá ku ʻilo ai ki ha ngāue ʻa ha kakai kehe naʻa nau fakatahaʻi ha ngaahi lisi ʻo e ngaahi meʻa ke fai pea mo ha ngaahi meʻa ke ʻoua ʻe fai ʻi he ʻaho Sāpaté. Naʻá ku toki ako kimui ange mei he folofolá ʻoku hoko ʻeku tōʻonga mo ʻeku fakakaukau ʻi he Sāpaté ko ha fakaʻilonga ʻi hoku vā mo ʻeku Tamai Hēvaní. ʻI he mahino ko iá, ʻoku ʻikai ke u toe fiemaʻu ʻa e ngaahi lisi ʻo e ngaahi meʻa ke fai pe taʻe faí. Ko e taimi kuo pau ai ke u fai ha fili pe tuʻutuʻuni pe ʻoku taau ʻa e ʻekitivitī ko iá pe ʻikai mo e Sāpaté, ʻoku ou fehuʻi pē kiate au, “Ko e hā ʻa e fakaʻilonga ʻoku ou fie foaki ki he ʻOtuá?” Naʻe ʻai ʻe he fehuʻí ni ke mahino ʻaupito ʻeku ngaahi fili kau ki he ʻaho Sāpaté. (“ʻOku Fakafiefia ʻa e ʻAho Sapaté,” Liahona, ʻEpeleli 2015, 130)

  • ʻE tokoni fēfē nai ʻa e ʻĪsaia 58:13–14 mo e pōpoaki ʻa Palesiteni Nalesoní ki ha taha ʻoku fefaʻuhi mo e ngaahi faingataʻa naʻá ke ʻiló?

    ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi aʻusia ʻoku tāú ki ha taimi ne nau ongoʻi ne tāpuekina ai kinautolu ʻi heʻenau feinga ke tokanga taha ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he Sāpaté. ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ki he kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi aʻusiá.

  • Ko e hā kuó ke maʻu kuó ne fakaleleiʻi hoʻo malava ke fakaʻapaʻapaʻi ʻa e ʻEikí ʻi he ʻaho Sāpaté? Ko e hā ha ngaahi tāpuaki kuó ke mātā mei hoʻo ngaahi feingá?

Ko e hā ha fakaʻilonga ʻokú ke fie ʻoange ki he ʻOtuá?

Ke tokoni ke faʻu ʻe he kau akó ha palani ke fakatupulaki ʻenau aʻusia ʻi he Sāpaté, fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení.

Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke fakalaulauloto ai ki he meʻa kuó ke ako mo ongoʻi he ʻahó ni fekauʻaki mo e fakaafe ʻi he ʻĪsaia 58:13–14 ke siʻaki ʻa e ngaahi holi fakatāutahá pea fakaʻapaʻapaʻi ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho Sāpaté. Fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni atu ʻi hoʻo fakakakato e fakakaukau ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó.

Ke fakaʻapaʻapaʻi ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaho Sāpaté, te u .

Ako Ma‘uloto

Te ke ala tokoni ki he kau akó ke nau ako maʻuloto ʻa e fakamoʻoni fakataukei fakatokāteliné mo e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻingá, lolotonga ʻa e lēsoni ko ʻení pea toe vakaiʻi ia ʻi he ngaahi lēsoni ʻi he kahaʻú. Ko e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga ki he ʻĪsaia 58:13–14 ko e “Taʻofi … pea ʻoua naʻa fai ki ho lotó ʻi hoku ʻaho māʻoniʻoní; pea ke ui ʻa e ʻaho tapú ko e fakafiefia.” ʻOku maʻu ʻa e ngaahi fakakaukau ki he ngaahi ʻekitivitī ako maʻulotó ʻi he naunau fakalahi ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.”