“ʻĪsaia 44–47: ‘ʻOku ʻIkai Ha ʻOtua Mo Au,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“ʻĪsaia 44–47: ‘ʻOku ʻIkai Ha ʻOtua Mo Au,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
ʻĪsaia 40–49: Lēsoni 120
ʻĪsaia 44–47
“ʻOku ʻIkai Ha ʻOtua Mo Au”
ʻOku tau fehangahangai he ʻaho kotoa pē mo e ngaahi ivi tākiekina ʻokú ne fakafaingataʻaʻiaʻi ʻetau līʻoa ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. ʻI he fehangahangai ha niʻihi ʻo e kau ʻIsileli ʻi he kuonga ʻo ʻĪsaiá mo e ngaahi ʻahiʻahi tatau, naʻa nau tafoki ʻo lotu ki ha ngaahi ʻotua kehe. ʻI he tali ki aí, naʻe fakatokanga ʻa e ʻEikí ʻi he ʻofa kae mahino ki he kakai ʻIsilelí fekauʻaki mo e hū ki he ngaahi ʻotua loí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke fakamuʻomuʻa ʻe he kau akó ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi ha toe taha pe ha toe meʻa kehe ʻi heʻenau moʻuí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he meʻa kuo nau ako ʻi he kotoa ʻo ʻenau ako e Fuakava Motuʻá. Fakaafeʻi leva kinautolu ke nau fakalaulauloto, “Kuo fakatupulaki fēfē ʻe he meʻa kuó u ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ʻa ʻeku holi ke fakamuʻomuʻa Kinaua ʻi heʻeku moʻuí?”
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Hū ki he moʻungaʻi tangatá
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano fai e fehuʻi ko ʻení.
-
Kapau te mou saveaʻi e toʻu tupu ʻi hotau feituʻú fekauʻaki mo ʻenau kau moʻungaʻi tangatá, ʻokú ke pehē ko hai te nau ala fakakau maí?
Fakaafeʻi leva e kau akó ke fakahoko ʻeni ʻi heʻenau tohinoa akó.
Hiki ha lisi ʻo hoʻo kau moʻungaʻi tangata fakatāutahá. Fokotuʻu ha foʻi fetuʻu ʻi he tafaʻaki ʻo e niʻihi ʻoku nau tākiekina lahi taha hoʻo moʻuí.
Naʻe vahevahe ʻe Pīsope W. Kulisitofā Uātolo ʻo e Kau Pīsopeliki Pulé ʻa e faleʻi ko ʻení fekauʻaki mo ʻetau kau moʻungaʻi tangatá.
ʻI heʻeku kei siʻí, ko ʻeku fuofua kau moʻungaʻi tangatá ko ha kau sipoti. Ko ʻeku ngaahi fuofua manatu melié ko hono tānaki ʻo e ʻū kaati peisipolo ʻoku ʻi ai ʻa e tā mo e fakamatala fakasitetisitika ʻo e kau vaʻinga Peisipolo Liiki Lalahí. ʻE lava ke fakafiefia mo loto-maʻa ʻa e “fakahīkihikiʻi ʻa e moʻungaʻi tangatá” ʻi he kei siʻí, ʻo hangē ko e tui ʻe he fānaú ʻa e teunga ʻo e kau moʻungaʻi tangata ʻoku nau saiʻia taha aí ki he Halouiní. Neongo ʻoku tau tanganeʻia mo fakaʻapaʻapaʻi ha kau tangata mo fafine talēnitiʻia mo fakaofo tokolahi koeʻuhí ko e ngaahi meʻa ʻoku nau malavá mo ʻenau tokoní, ka ko e tuʻunga ko ia hono fakaʻapaʻapaʻi kinautolú, kapau ʻe fuʻu tōtuʻa, ʻe lava ke tatau ia mo e lotu ʻa e fānau ʻa ʻIsilelí ki he ʻuhikiʻi pulu koula ʻi he toafa ʻo Sainaí. …
Ko e moʻungaʻi tangatá—ko ʻetau moʻungaʻi tangatá, ʻi he taimi ní pea maʻu ai peé—ko Sīsū Kalaisi, pea ʻilonga ha meʻa pe tokotaha ʻokú ne tohoakiʻi kitautolu mei Heʻene ngaahi akonakí, ʻo hangē ko ia ʻoku hā ʻi he folofolá mo e ngaahi lea ʻa e kau palōfita moʻuí, te ne lava ʻo uesia kovi ʻetau fakalakalaka ʻi he hala ʻo e fuakavá. (“Mahulu Hake ʻi ha Moʻungaʻi Tangata,” Liahona, Nōvema 2023, 90)
-
Ko e hā e meʻa ʻoku makehe kiate koe mei he pōpoaki ʻa Pīsope Uātoló?
Ke tokoni ke vakaiʻi ʻe he kau akó e tuʻunga ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻenau moʻuí, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau toe vakai ki heʻenau lisi ʻo e kau moʻungaʻi tangatá ʻi heʻenau fakalaulauloto fakalongolongo ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení.
-
ʻOku tohoakiʻi nai hoʻo tokangá ʻe ha taha ʻo e kau moʻungaʻi tangata ʻi hoʻo lisí mei hoʻo moihū ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
-
ʻOku ʻi ai nai ha ngaahi meʻa fakamānako, ngaahi ʻekitivitī, pe ngaahi meʻa te ne ala tohoakiʻi koe mei hoʻo moihū kiate Kinauá?
ʻI he teuteu ʻa e kau akó ke ako ʻa e ngaahi akonaki ʻa ʻĪsaiá he ʻaho ní, fakaafeʻi kinautolu ke fakafanongo ki he ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní fekauʻaki mo e ngaahi founga te nau lava ai ʻo fakamuʻomuʻa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻenau moʻuí.
ʻIkai mo ha toe ʻOtua
Fakamatalaʻi ange naʻe fāinga ʻa e fānau ʻo ʻIsilelí ʻi he kuonga ʻo ʻĪsaiá ke fakamuʻomuʻa ʻa e ʻEikí ʻi heʻenau moʻuí. Ka, naʻa nau tafoki ki he ngaahi ʻotua loi hangē ko e ngaahi tamapuá ke maʻu ha tokoni.
Fakakaukau ke fakaafeʻi ha ngaahi hoa pe fanga kiʻi kulupu iiki ke lau e ngaahi veesi ko ʻení pea faʻu ha fakamatala fakanounou sētesi ʻe taha ʻo e meʻa ne nau akó.
Lau ʻa e ʻĪsaia 44:6, 8 mo e 46:9, ʻo kumi ʻa e meʻa naʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke mahino ki he fānau ʻo ʻIsilelí fekauʻaki mo e meʻa ʻoku fakatefito ai ʻenau moihuú.
Fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke vahevahe ʻa e fakamatala fakanounou ʻo e meʻa naʻe ako ʻe heʻenau kulupú. Kapau ʻoku ʻikai fakanatula pē ʻenau vahevahe iá, tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku ʻikai ha taha pe ha meʻa ʻi he māmaní ʻe lava ʻo fakafehoanaki kia Sīsū Kalaisi.
Te ke lava ʻo fakakau ʻi hoʻomou alēleá hano fakamahinoʻi ange ʻoku ʻi he ʻĪsaia 44:6 ha ngaahi huafa lahi maʻa Sīsū Kalaisi. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi huafa ko ʻení fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.
ʻOku fakamatalaʻi ʻe he ʻEikí ʻi he ʻĪsaia 44–46, ʻa e lotu ʻa e kakai ʻIsilelí ki he ngaahi ʻotua loí. ʻOkú ne fakamanatu ki he kakaí naʻa nau fakatupu, moihū, mo lotu ki he ngaahi ʻotua tamapua naʻa nau faʻu ʻaki ʻa e ʻakau tatau ne nau faʻa fakaʻaongaʻi ki he tafu afí mo e feimeʻatokoní. Pea ʻi he taimi naʻe ʻave pōpula ai ʻa e kau ʻIsilelí, naʻe fāinga ʻenau fanga monumanú ke toho ha ngaahi saliote naʻe mafasia ʻi heʻenau ngaahi tamapua mamafa naʻe faʻu ʻe he tangatá.
Lau ʻa e ʻĪsaia 44:14–19 mo e ʻĪsaia 46:1–2, ʻo kumi e fakamatala ʻa e ʻEikí ki he ngaahi ʻotua tamapua fakakuongamuʻa ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ki he ngaahi meʻa ʻokú ne tohoakiʻi e tokanga ʻa e kakaí mei he ʻEikí ʻi hotau kuongá. (Mahalo ʻe tokoni ke ʻiloʻi naʻe ui ha ongo ʻotua tamapua naʻa nau lotu ki ai ko Peila mo Nepo.)
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke maʻú?
Te ke lava ʻo hiki ʻa e kupuʻi lea “Te u foʻohifo ki he sino ʻo e ʻakaú?” (ʻĪsaia 44:19) ʻi he palakipoé. Kole ki he kau akó ke vahevahe e ʻuhinga ʻo e fehuʻi ko ʻení ʻi he lea pē ʻanautolú.
Hili iá pea toʻo ʻa e “sino ʻo e ʻakaú” mei he fehuʻí kae tuku pē ʻa e “Te u foʻohifo ki he ?”
Fakaafeʻi e kau akó ke nau omi ki he palakipoé ʻo fakaʻosi ʻa e sētesí ʻi ha ngaahi founga ʻoku kaunga ki he kakai ʻi hotau kuongá ni.
-
Ko e hā e fakatuʻutāmaki ʻo hono fakamuʻomuʻa e kakai pe ngaahi meʻa ko ʻení ʻi he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
-
Ko e hā ʻe lava ke faingataʻa ai ke fakamuʻomuʻa maʻu pē ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻetau moʻuí?
Ko Hono Fakamuʻomuʻa ʻo Sīsū Kalaisí
Ke tokoni ke fakamuʻomuʻa ʻe he kau akó ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻenau moʻuí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo Sīsū Kalaisi, hangē ko ia ʻi he kamataʻanga ʻo e lēsoní, ʻi lotomālie ʻi he palakipoé. ʻI hono fai ʻe he kau akó ʻa e ʻekitivitī ko ʻení, te nau lava ʻo hiki ʻa e ngaahi ʻulungaanga ʻoku nau maʻú ʻi he fakatātaá.
Ako ha potufolofola ʻe ua pe lahi ange mei he ngaahi potufolofola ko ʻení. ʻI hoʻo lau māmālie mo tokanga ʻa e ngaahi vēsí, kumi ʻa e meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi ʻokú ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e loto-falala ke fakamuʻomuʻa Ia ʻi heʻetau moʻuí.
-
Te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke tānaki atu ha ngaahi ʻulungaanga kehe ki he palakipoé ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei heʻenau ngaahi aʻusiá pe mei he ngaahi folofola kehé.
Ke tokoni ke vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e mālohi taʻe-mafakatataua ʻo Sīsū Kalaisí, te ke lava ʻo fehuʻi ange ʻeni.
-
ʻE tokoni fēfē ʻa e mahino ʻo e ngaahi moʻoni ko ʻeni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí ki ha taha ʻokú ne ʻiloʻi ʻoku faingataʻa ke fakamuʻomuʻa Ia ʻi heʻenau moʻuí?
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa kuó ke aʻusia kuó ne tokoniʻi koe ke ke fakamuʻomuʻa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo moʻuí?
Ko e palani ke fakamuʻomuʻa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí
Ke tokoni ke faʻu ʻe he kau akó ha palani ke fakamuʻomuʻa ange ai ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻenau moʻuí, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e laʻipepa tufa ʻoku ui ko e “Faʻu ha Palaní.” Poupouʻi kinautolu ke fakafanongo ki ha ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi heʻenau fakapapauʻi ʻa e meʻa te nau fie fai ke aʻusia ai ʻenau taumuʻá.