“ʻĪsaia 11–12: ‘[Ko] Ha Fuka ki he Ngaahi Puleʻangá,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“ʻĪsaia 11–12: ‘[Ko] Ha Fuka ki he Ngaahi Puleʻangá,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
ʻĪsaia 1–12: Lēsoni 116
ʻĪsaia 11–12
“[Ko] Ha Fuka ki he Ngaahi Puleʻangá”
Kuo fakamoveteveteʻi fakalaumālie e fānau ʻa e ʻOtuá, pea ʻokú Ne finangalo ke tānaki kinautolu ki he malu ʻo ʻEne ongoongoleleí. Naʻe kikiteʻi ʻe ʻĪsaia hono tānaki fakataha ʻo ʻIsilelí, ʻo fakaʻaongaʻi e fakatātā ʻo ha fuʻu ʻakau mo ha fuka. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻoku nau loto-vēkeveke ange ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí mo e niʻihi kehé.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakakaukau ke ʻoange ki he tokotaha ako takitaha ʻa e ongo fehuʻi vakaiʻi fakataautaha mei he kamataʻanga ʻo e lēsoní pea fakaafeʻi kinautolu ke fakalaulauloto ki he founga te nau tali ʻakí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko e hā hoʻo ongo fekauʻaki mo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí?
Fakakaukau ke teuteuʻi ha taha ʻo e ngaahi meʻá ni, pea ʻi heʻenau fakafanongó, fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki he ongo ʻoku nau maʻu fekauʻaki mo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí:
-
Ko ha fakamatala mei ha tokotaha ako fekauʻaki mo ha taimi ne nau vahevahe ai, pe ko ha taha ʻoku nau ʻilo, ʻa e ongoongoleleí (Te ke lava ʻo ʻeke pe ʻe loto-fiemālie ha tokotaha ako ke vahevahe ha aʻusia ʻi he konga ko ʻeni ʻo e lēsoní, pe ko hoʻo tomuʻa fokotuʻutuʻu ʻeni.)
-
Ko ha taha ʻo hoʻo ngaahi aʻusiá
-
Ko ha taha ʻo e ngaahi talanoa ko ʻeni meia ʻEletā Keuli E. Sitīvenisoní, “ʻOfa, Vahevahe, Fakaafe,” Mē 2022
Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto pe ko e hā e tuʻunga ngalingali te nau vahevahe ʻa e ongoongoleleí. Mahalo ʻe tokoni ke nau tali ʻeni ʻi heʻenau tohinoa akó:
-
Ko e hā hoʻo ongo fekauʻaki mo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí?
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻokú ke ongoʻi pehē aí?
Ka loto-fiemālie ki ai ʻa e kau akó, ʻe lava ke nau fakahaaʻi ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fakakaukaú pe ongó ki he kalasí.
ʻI hoʻo ako he ʻaho ní, fekumi ki ha tokoni ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní ke fakatupulaki hoʻo holi ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí. Fekumi foki ki ha tokoni ʻi ha faʻahinga fehuʻi pē pe hohaʻa ʻokú ke maʻu.
Kikite ʻa ʻĪsaiá
Fakakaukau ke tā fakatātaaʻi pe fakaʻaliʻali ha meʻa hangē ko ʻení, kae ʻoua ʻe fakakau ai ʻa e ngaahi fakaʻilongá. Kapau te ke fiemaʻu, fakaafeʻi e kau akó ke nau tā ha fakatātā tatau ʻi heʻenau tohinoá.
Naʻe akonaki ʻa ʻĪsaia ʻi he ʻĪsaia 11, ʻaki ʻene fakaʻaongaʻi fakataipe e ngaahi kongokonga ʻo ha fuʻu ʻakau.
Lau ʻa e ʻĪsaia 11:1 pea fakahingoa ʻa e fakatātaá. (Mahalo ʻe tokoni ke ʻiloʻi ʻe lava foki ke liliu ʻa e sino ʻo e fuʻu ʻakaú ko e tefitoʻi ʻakau mo e vaʻa ukameá ko ha kiʻi vaʻa pe huli siʻisiʻi.)
-
Ko e hā ha ngaahi meʻangāue mo ha ngaahi taukei te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ke ʻiloʻi pe ko hai pe ko e hā ʻoku fakataipe ʻe he tefitó?
ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi talí ʻa e ʻuluʻi vahé mo e futinoutí. Tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻeni ʻe he kau akó ke maʻu ʻa e fakataipé. #&160
Lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 113:1–2, ʻo kumi e ngaahi tali ueʻi fakalaumālie ki he meʻa ʻoku fakataipe ʻe he vaʻá.
Fakahingoa ʻi he palakipoé ʻa e sinó pe tefitó ko Sīsū Kalaisi. ʻE lava foki ke hiki ʻeni ʻe he kau akó ʻi heʻenau folofolá ʻi he tafaʻaki ʻo e ʻĪsaia 11:1.
-
Kapau ko e Fakamoʻuí ʻa e sinoʻi ʻakaú, ko e hā nai ʻoku fakataipe ʻe he konga ʻo e fuʻu ʻakaú naʻe tuʻusi ki laló?
ʻE lava pē ke kau ʻi he talí ʻa hono langa ʻe he Fakamoʻuí ha puleʻanga lahi pe fuʻu ʻakau ʻia Tēvita (ko e foha ʻo Sesé), ka naʻa nau tō ki he faiangahalá, ʻo vahevahe ki ha ngaahi puleʻanga, pea faifai pē ʻo ikunaʻi (hangē ko hano tuʻusi hifo ha fuʻu ʻakau). Ka neongo ia, ʻe manatuʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa ʻEne fuakavá mo tokoniʻi e hako ʻo Tēvitá ke nau tupulaki, ʻo talaʻofa te Ne toe tānaki fakataha kinautolu.
Naʻe kikiteʻi leva ʻe ʻĪsaia ʻa e Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Maí mo e Nofotuʻí. Lau ha veesi ʻe taha pe ua mei he ngaahi veesi ko ʻení, ʻo kumi e ngaahi fakamatala ʻo e Fakamoʻuí mo Hono ivi tākiekiná.
-
ʻĪsaia 11:6–9. (Fakatokangaʻi ange: ʻOku fakamatalaʻi ʻe he ngaahi veesi ko ʻení ʻa e Nofotuʻí mo e founga ʻe hanga ai ʻe he ʻilo ʻo e ʻEikí ʻo liliu ʻa e māmaní. ʻOku ʻuhinga ʻa e ngatá mo e ngata fekaí ki he fanga ngata huhu kona.)
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi kupuʻi lea ne nau maʻu fekauʻaki mo e Fakamoʻuí pe ko Hono ivi tākiekiná ʻokú ne fakaʻaiʻai kinautolu ke nau fie ofi ange ki he Fakamoʻuí, pe tokoniʻi e niʻihi kehé ke tānaki fakataha kiate Ia. Kapau ʻe fiemaʻu, fakakaukau ke fakamatalaʻi ange ʻoku fakatātaaʻi ʻe he ʻĪsaia 11:6–9 ʻa e melino ʻe ʻomi ʻe he Fakamoʻuí ki he māmaní.
Ko ha kikite kia Siosefa Sāmita
Fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo Molonai ʻoku hā ʻi muʻa ʻi he talavou ko Siosefa Sāmitá pea fakamatalaʻi ʻeni:
Naʻe toutou lea ʻaki ʻe Molonai ʻa e ʻĪsaia 11 kia Siosefa Sāmita (vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:40, 45–46, 49). Naʻe ʻikai ngata pē ʻi hono kikiteʻi ʻe ʻĪsaia ʻa e Fakamoʻuí ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí ka kia Siosefa Sāmita foki. Mahalo te ke fie tohiʻi ʻa e Siosefa Sāmita ʻi he tafaʻaki ʻo e “tokotokó” ʻi he ʻĪsaia 11:1 mo e “aka” ʻi he ʻĪsaia 11:10. (Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 113:3–6.)
Lau ʻa e ʻĪsaia 11:10–12, ʻo kumi e ngāue ʻe fai ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá.
Fakafanongo fakalelei lolotonga hono vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau maʻú. Ka ʻaonga, fakamatalaʻi ʻeni:
-
ʻOku ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea “toe ʻai [ʻe he ʻEikí] hono nimá ko hono liunga uá ke fakamoʻui ʻa e toenga ʻo hono kakaí” (ʻĪsaia 11:11) ki hono tānaki ʻo ʻIsileli ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137:6).
-
Ko e fuká ko ha fuka pe fakaʻilonga ia ʻe lava ke fakatahataha mai ki ai ha kau tau pe te nau laka ʻi mui ai.
-
ʻOku ʻuhinga ʻa e “Fuka ki he ngaahi puleʻangá” (ʻĪsaia 11:12) ki hono Fakafoki Mai ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, kau ai e kotoa ʻo hono ngaahi ouaú mo e fuakavá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:9).
Hiki ʻa e kupuʻi lea ko ʻení ʻi he palakipoé: Ko e Siasi ʻo e ʻEikí kuo fakafoki maí ko ha fuka ia ke ne tānaki fakataha ʻa e kakaí ki he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.
Ko ha fuka ki he ngaahi puleʻangá
Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení, tufa ʻa e laʻipepa tufa “Ko ha Fuka ki he Ngaahi Puleʻangá.” Fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakafonu fakafoʻituitui kinautolu pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu ʻi he laʻipepa tufá.
Fehuʻi 1: Ko e hā ka fie tānaki fakataha ai ʻa e niʻihi kehé ki he Fakamoʻuí mo Hono Siasí?
Tohi ʻi he fuká ha ngaahi meʻa ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo Hono Siasi kuo fakafoki maí ʻokú ke pehē te ne tohoakiʻi mai ʻa e niʻihi kehé ke tānaki fakataha kiate Ia pea kau ki Hono Siasí. Te ke lava ʻo fakakau ai ha ngaahi meʻa ʻoku makehe ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní (hangē ko e Tohi ʻa Molomoná, kau palōfita ʻo onopōní, ko e lakanga fakataulaʻeiki ʻo e ʻOtuá, mo e ngaahi temipale ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní). Tohi fekauʻaki mo e founga ʻoku tāpuekina ai kitautolu ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he ngaahi meʻá ni.
Fehuʻi 2: Ko e hā ʻoku tau tānaki fakataha ai mo e niʻihi kehé ki he ʻEikí?
Tohiʻi ʻi he tafaʻaki ʻo e ngaahi fakatātā ʻoku tuʻu takatakai ʻi he fuká ha niʻihi ʻo e ngaahi tāpuaki te tau lava ʻo maʻu ʻi heʻetau tānaki fakataha mo e niʻihi kehé ki he ʻEikí. Mahalo te ke fakakaukau ki he ngaahi lelei ʻo ha kau tau ʻoku nau fakatahataha mai pea mo e founga ʻe ala kaunga ai kiate kitautolú, founga ʻoku fefakamālohiaʻaki ai e kakai kehekehe ʻi ho uōtí pe koló, pe founga ʻoku fakatātaaʻi ai ʻe he Mōsese 7:18 ha ngaahi lelei.
Fehuʻi 3: Te tau fakaafeʻi fēfē ʻa e niʻihi kehé ke nau haʻu ki he Fakamoʻuí?
Hiki ʻi lalo ʻi he ngaahi fakatātā ʻoku takatakai ʻi he fuká ha ngaahi founga te tau lava ai ʻo vahevahe ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí mo e niʻihi kehé. ʻE lava ke ke fakakau ai ha ngaahi founga kuó ke ʻahiʻahiʻi.
Hili hono fakakakato e laʻipepa tufá, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa ne nau tohi ʻi he laʻipepa tufá mo e ongo ʻoku nau maʻu fekauʻaki mo e meʻa ne nau tohí. Kapau he ʻikai ke nau fakahoko ia ʻiate kinautolu pē, fakaafeʻi ke nau vahevahe ʻa e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe he meʻa ne nau ako he ʻaho ní ke nau ongoʻi loto-vēkeveke ange ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí.