“ʻĪsaia 1: ‘Neongo ʻa e Tatau ʻo Hoʻomou Angahalá mo e Kulaʻahoʻahó, ʻe Hoko Ia Ke Hinehina ʻo Hangē Ko e ʻUha Hinaekiakí,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“ʻĪsaia 1: ‘Neongo ʻa e Tatau ʻo Hoʻomou Angahalá mo e Kulaʻahoʻahó, ʻe Hoko Ia Ke Hinehina ʻo Hangē Ko e ʻUha Hinaekiakí,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
ʻĪsaia 1–12: Lēsoni 114
ʻĪsaia 1
“Neongo ʻa e Tatau ʻo Hoʻomou Angahalá mo e Kulaʻahoʻahó, ʻe Hoko Ia Ke Hinehina ʻo Hangē Ko e ʻUha Hinaekiakí”
Neongo ʻoku tau faiangahala kotoa pē mo fiemaʻu ha fakamolemole, ka ʻoku tau tui he taimi ʻe niʻihi he ʻikai lava ke fakamolemoleʻi kitautolu. ʻOku mahino e pōpoaki hotau Fakamoʻuí: “neongo ʻa e tatau ʻo hoʻomou angahalá mo e kulaʻahoʻahó, ʻe hoko ia ke hinehina ʻo hangē ko e ʻuha hinaekiakí” (ʻIsaia 1:18). ʻE lava ke tokoni e lēsoni ko ʻení ke ongoʻi loto-falala ʻa e kau akó ʻe lava ke fakamaʻa ʻe he Fakamoʻuí ʻenau ngaahi angahalá.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e potufolofola fakataukei fakatokāteline ʻĪsaia 1:18 pea kumi ʻa e fakatātā naʻe fakaʻaongaʻi ʻe ʻĪsaiá. Poupouʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo teuteu ke vahevahe ʻa e ʻuhinga ʻo e potufolofolá kiate kinautolú. ʻE lava foki ke akoako ako maʻuloto ʻe he kau akó ʻa e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga: “neongo ʻa e tatau ʻo hoʻomou angahalá mo e kulaʻahoʻahó, ʻe hoko ia ke hinehina ʻo hangē ko e ʻuha hinaekiakí” (ʻĪsaia 1:18).
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko e ʻuli ʻo e angahalá
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano fakaʻaliʻali e fakatātā ko ʻení pe ko ha fakamatala ʻo ha vala kuo ʻuli.
Fakakaukau ki ha ngaahi taimi naʻe ʻuli ai haʻo vala pea ʻikai toe lava ke maʻa.
-
ʻE fakafehoanaki fēfē nai ʻetau ngaahi angahalá ki he ʻulí?
-
Ko e hā ha ngaahi ʻuhinga ʻoku fakakaukau ai ʻa e kakaí he ʻikai lava ke fakamaʻa kinautolu mei heʻenau ngaahi angahalá?
Mahalo te ke fie fakaʻaliʻali ʻa e fakamanatu ko ʻení, koeʻuhí ke lava ʻa e kau akó ʻo fakakaukau ki heʻenau ngaahi ongó.
Fakakaukau pe ko e fē ʻi he ngaahi fakamatala ko ʻení ʻokú ke felāveʻi lahi taha mo iá. Mahalo te ke fehuʻi pē kiate koe pe ko e hā ʻokú ke ongoʻi pehē aí.
-
ʻOku ou falala ʻe lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakamaʻa au mei heʻeku ngaahi angahalá kotoa.
-
ʻOku ou tui ʻe lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakamaʻa au mei ha niʻihi ʻo ʻeku ngaahi angahalá, kae ʻikai kotoa.
-
ʻOku ou tui ʻe lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakamaʻa e angahala ʻa e kakai kehé, kae ʻikai ko haʻakú.
-
ʻOku ʻikai ke u tui ʻe lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakamaʻa ʻa e angahalá.
Ko e taha ʻo e ngaahi fatongia ʻo e Laumālie Māʻoniʻoni ke fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi (vakai, 3 Nīfai 28:11). ʻI hoʻo ako ʻa e ʻĪsaia 1, tokanga ki he meʻa ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke ke ako ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo Hono mālohi ke fakamaʻa ʻa e ngaahi angahalá.
Ko ha puleʻanga faiangahala
Lau ʻa e ʻĪsaia 1:2–4, ʻo kumi e tuʻunga fakalaumālie ʻo e kakai ʻIsilelí.
Fakaafeʻi e kau akó ke lipooti e meʻa ʻoku nau ʻiló.
ʻE lava ke tokoni ʻeni ki he kau akó ke nau ako ha ngaahi taukei mahuʻinga ki hono ako ʻo e tohi ʻa ʻĪsaiá.
ʻI hoʻo ako e ngaahi akonaki ʻa ʻĪsaiá, ʻoku tokoni ke mahino naʻá ne faʻa lekooti e ngaahi folofola ʻa e ʻEikí ʻi ha founga fakapunake ʻoku ui ko e faka-potupotutataú (parallelism). ʻOku hoko ʻa e faka-potupotutataú ʻi he taimi ʻoku fakahaaʻi ai ʻe ha taha faʻu tohi ha fakakaukau peá ne toutou fakaʻasi pe fakahoa ʻa e foʻi fakakaukaú ʻo fakaʻaongaʻi ha ngaahi lea kehe. Hangē ko ʻení, kumi ʻa e ngaahi kupuʻi lea ʻoku fekauʻaki mo iá ʻi he veesi 2.
Te ke lava ʻo tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ongo kupuʻi lea “Fanongo, ʻa e ngaahi langí” mo e “fakafanongo mo māmani” (ʻĪsaia 1:2). Ko ha sīpinga ʻeni ʻo e faka-potupotutataú.
Naʻe fakaʻaongaʻi foki ʻe ʻĪsaia ʻa e fakatātā fakakaukaulotó ke fakatātaaʻi ʻaki ʻene ngaahi akonakí. Hangē ko ʻení, lau ʻa e veesi 3, ʻo kumi e ngaahi fakatātā kehekehe naʻe fakaʻaongaʻi ʻe ʻĪsaia ke akoʻi ʻaki e kakai ʻIsilelí.
Te ke lava ʻo fehuʻi ki he kau akó pe ko e hā naʻe akoʻi ʻe ʻĪsaia ki he kakai ʻIsilelí ʻaki hono fakaʻaongaʻi e ngaahi ʻīmisi ʻo ha pulu mo ha ʻasi. Kapau ʻe fiemaʻu, fakamatalaʻi ange naʻe ʻikai ʻiloʻi ʻe he kakai ʻIsilelí honau ʻEikí, ʻo kehe ia mei ha pulu mo ha ʻasi.
Fakakaukau ke fakamatalaʻi fakanounou ʻa e veesi 5–15 ʻaki hano vahevahe ʻa e palakalafi ko ʻení.
Naʻe fakatokanga ʻa e ʻEikí ki he kau ʻIsilelí ʻoku ʻi ai ha ngaahi nunuʻa kovi ʻo ʻenau ngaahi angahalá kiate kinautolu (vakai, ʻĪsaia 1:5–9). Naʻá Ne toe fakamatalaʻi foki naʻe ʻikai ke Ne hōifua ki heʻenau ngaahi tōʻonga moihū fakalotú koeʻuhí he naʻe fakahoko taʻe-fakamātoato kinautolu (vakai, ʻĪsaia 1:10–15).
Mei he kula ʻahoʻahó ki he hinaekiakí
Lau ʻa e ʻĪsaia 1:16–17, ʻo kumi e ngaahi fakaafe ʻa e ʻEikí ki he kakaí.
-
Ko e hā naʻe fakaafeʻi kinautolu ʻe he ʻEikí ke nau faí?
Lau ʻa e ʻĪsaia 1:18, ʻo kumi e talaʻofa ʻa e ʻEikí ʻi heʻetau fakatomalá. Kātaki ʻo fakatokangaʻi ange naʻe fakatou fakaʻaongaʻi ʻe ʻĪsaia ʻa e faka-potupotutataú mo e fakatātaá ke fakatātaaʻi ʻa e talaʻofa ko ʻení.
Ko e ʻĪsaia 1:18 ko ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ia. Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi ha founga makehe koeʻuhí ke nau lava ʻo maʻungofua kinautolu.
Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e fakatātā ʻoku fakaʻaongaʻi ʻi he veesi 18, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi ʻīmisi ko ʻení.
-
Ko e hā ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he ngaahi fakatātā ʻo e kulaʻahoʻahó mo e hinaekiakí fekauʻaki mo e angahalá?
Naʻe fakamatalaʻi ʻe Sisitā Seiloni ʻIupangikē ʻo e Kau Palesitenisī Lahi mālōlō ʻo e Fineʻofá ʻo pehē:
Ne ʻikai ke ngata pē ʻi he lanu kehekehe ʻa e tupenu he Fuakava Motuʻá, tolonga e fakalanú, ka naʻe lanu fakaʻofoʻofa ʻo pikitai ki he fulufuluʻi sipí pea mole ngataʻa hono lanú ʻo tatau ai pē pe ʻe tuʻo fiha hono foó. ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe Sētane e fakakaukaú ni ke tau ongoʻi ʻoku ʻikai ke fakamolemoleʻi kitautolu: he ʻikai ke toe lava ʻo lanu hinehina e fulufuluʻi sipi hinehina ne kula ʻahoʻahó. Ka naʻe folofola ʻa Sīsū Kalaisi ʻo pehē, “ʻOku māʻolunga [hoku] ngaahi halá [ʻi homou ngaahi halá],” pea ko e mana ʻo ʻEne ʻaloʻofá ʻoku hoko ia ʻi heʻetau fakatomala mei heʻetau ngaahi angahalá, te tau maʻa ʻi Hono taʻataʻá. ʻOku ngali taʻe ʻuhinga, ka ʻoku moʻoni ʻaupito ia. (“Ko Kalaisi ʻa e Maama ʻoku Ulo ʻi he Fakapoʻulí,” Liahona, Mē 2019, 75)
-
Ko e hā ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he ngaahi ʻīmisi ʻo e sinoú mo e fulufuluʻi sipí fekauʻaki mo e talaʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻetau fakatomalá?
-
Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē nai ʻa e veesi 16–18 ko ha fakamatala ʻo e moʻoní?
Neongo ʻe fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi lea kehe, tokoni ke nau ʻiloʻi ʻa e moʻoni ko ʻení: Kapau te tau fakatomala fakamātoato, ʻe fakamaʻa kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi mei heʻetau ngaahi angahalá.
Ko e meʻa naʻe aʻusia ʻe he Fakamoʻuí kae lava ke tau fakatomalá
ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa naʻe aʻusia ʻe he Fakamoʻuí kae lava ke fakamaʻa kinautolu mei heʻenau ngaahi angahalá. Fakakaukau ke fakahoa e kau akó. ʻE lava ke lau ʻe he hoa takitaha ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení pea aleaʻi ʻa e meʻa ne nau akó. ʻE lava ke tokoni atu ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení. Hili iá, ʻe lava ʻe ha kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahé ʻo vahevahe mo e kalasí.
Lau ʻa e ʻAlamā 7:13–14 mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:16–19, ʻo kumi e meʻa naʻe aʻusia ʻe he Fakamoʻuí kae lava ke ke fakatomala pea fakamaʻa koe mei hoʻo ngaahi angahalá.
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke maʻú?
-
Ko e hā naʻá ke ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻe lava ʻo tokoni ki ha taha ke fili ke fakatomala?
Ke tokoni ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻe lava ke fakamaʻa kinautolu ʻe he Fakamoʻuí, fakakaukau ke huluʻi ha foʻi vitiō, hangē ko e “There Is No Limit to God’s Love” (mei he taimi 0:00 ki he 4:54). ʻOku maʻu ʻa e vitioó ʻi he ChurchofJesusChrist.org. ʻE lava ke fakalaulauloto ʻa e kau akó ki he ongo naʻe maʻu ʻe he taʻahine ʻi he vitioó koeʻuhí ko ʻene ngaahi angahalá mo e fakamoʻoni ki he moʻoni naʻe akoʻi ʻi he ʻĪsaia 1:18. Hili iá, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa naʻa nau maʻú.
5:37Ko e founga ʻe taha ke fakaafeʻi ai ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ko hono ʻoange ki he kau akó ha ngaahi faingamālie ke vahevahe ʻenau ngaahi ongó, fakamoʻoní, mo e ngaahi aʻusiá. Ko e fehuʻi ko ʻení ko ha founga ia ʻe taha ke fakahoko ai ʻeni. Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau ʻuluaki tali e fehuʻí ʻi heʻenau tohinoá, hili iá, ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahé ʻa e meʻa ne nau tohí mo e kalasí. Lolotonga e vahevahe ʻa e kau akó, fakamanatu ange ke ʻoua te nau vahevahe ha ngaahi hingoa pe ha meʻa ʻoku fuʻu fakataautaha.
-
Ko e hā kuó ke ongoʻi fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo ʻEne malava ke fakamaʻa koe mei he angahalá?
Fakakaukau ke fakaʻosi ʻaki hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mo Hono mālohi ke fakamaʻa kitautolu ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala aí.
Ako Ma‘uloto
Mahalo te ke fie tokoni ki he kau akó ke ako maʻuloto ʻa e fakamoʻoni fakafolofola ki he fakataukei fakatokāteliné mo e kupuʻi lea mahuʻinga ʻo e potufolofolá lolotonga ʻa e lēsoni ko ʻení pea toe vakaiʻi ia ʻi he ngaahi lēsoni ʻi he kahaʻú. Ko e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga ki he ʻĪsaia 1:18 ko e: “Neongo ʻa e tatau ʻo hoʻomou angahalá mo e kulaʻahoʻaho, ʻe hoko ia ke hinehina ʻo hangē ko e ʻuha hinaekiaki.” ʻOku maʻu ʻa e ngaahi fakakaukau ki he ngaahi ʻekitivitī ako maʻulotó ʻi he naunau fakalahí ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.”