“Talateu ki he Lea Fakatātaá: ‘ʻOku Foaki [ʻe he ʻEikí] ʻa e Potó,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Talateu ki he Lea Fakatātaá: ‘ʻOku Foaki [ʻe he ʻEikí] ʻa e Potó,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Lea Fakatātā 1–4; 15–16; 22; 31; Tangata Malanga 1–3; 11–12: Lēsoni 109
Talateu ki he Lea Fakatātaá
“ʻOku Foaki [ʻe he ʻEikí] ʻa e Potó”
Kuo tāpuekina fēfē hoʻo moʻuí ʻe he faleʻi fakapotopoto mei he ngaahi ʻofaʻanga falalaʻangá? ʻE lava ke hangē hono ako e tohi Lea Fakatātaá ko e fekumi ki he potó mei ha kaungāmeʻa tokanga, mēmipa ʻo e fāmilí, pea mo e ʻEikí. ʻE lava ke hanga ʻe heʻetau fakaʻaongaʻi Hono potó ʻi heʻetau moʻuí ʻo pukepuke kitautolu ʻi he hala fāsiʻi mo lausiʻi ʻo e fuakavá. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke nau muimui ʻi he hala ʻo e ʻEikí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fili ha faleʻi mahuʻinga pe ngaahi lea ʻaonga ʻo e faleʻi kuo nau maʻu mei he mātuʻá, kau takí, mo e ngaahi kaungāmeʻa falalaʻangá. Fakaafeʻi e kau akó ke teuteu ke vahevahe ʻa e faleʻí mo e founga kuó ne tāpuekina ai ʻenau moʻuí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Faleʻi falalaʻanga
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano ʻoange ha fanga kiʻi laʻipepa maʻá e kau akó. Kole ange ke nau hiki ha faleʻi pe akonaki mahuʻinga kuo ʻoange kiate kinautolu. Hili hono tānaki e ʻū laʻipepá, te ke lava ʻo lau ha niʻihi ʻo e ngaahi talí. Fakaafeʻi ʻa e tokotaha ako naʻá ne hiki ʻa e talí ke vahevahe ʻa e founga kuo tokoniʻi ai ia ʻe he faleʻi ko iá. ʻE lava ke paasi takai ʻe he kau akó ʻa e toenga ʻo e ngaahi laʻipepá ʻi he lokí, ʻo lau e faleʻi ʻa e kaungāako kehé. Fakaafeʻi leva ʻa e kau akó ke aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení.
-
Ko e hā ʻokú ne ʻai ha faleʻi ʻa ha taha ke mahuʻingamālie kiate koe?
-
Te ke ʻiloʻi fēfē pe ko e faleʻi ʻa hai te ke lava ʻo falala ki aí?
Hili hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi talí, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau fakalaulauloto ʻi he faʻa lotu ki he ngaahi fehuʻi hokó.
-
Ko e hā hono tuʻo lahi hoʻo muimui ki he faleʻi fakapotopoto ʻa e niʻihi kehé?
-
Ko e hā hono tuʻo lahi hoʻo fekumi mo muimui ki he faleʻi ʻa e ʻEikí?
Ko e poto ʻo e Lea Fakatātaá
Ko e tohi Lea Fakatātaá ko hano fakatahatahaʻi ia ʻo ha poto fakapunake naʻe tohi ki he kakai ʻIsilelí. ʻOku ʻi ai ha ngaahi potufolofola ʻe niʻihi ʻi he Lea Fakatātaá ʻoku pehē ko e lea ʻa e Tuʻi ko Solomoné (vakai, Lea Fakatātā 1:1; 10:1; 25:1; vakai foki, 1 Ngaahi Tuʻi 4:32), kae ʻikai ʻiloʻi ʻa e kau faʻu tohi kehé. ʻI hoʻo ako ʻa e Lea Fakatātaá, tokanga ki he founga ʻoku fakamoʻoniʻi ai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻa e moʻoní ʻi hoʻo ʻiloʻi ʻa e fakahinohino ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke fakaʻaongaʻi ʻi hoʻo moʻuí.
Te ke lava ʻo fakamanatu ki he kau akó ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe he Lea Fakatātaá (hangē ko Siope mo e Tangata Malangá) ha ngaahi ʻelemēniti ʻo e maau faka-Hepeluú ʻa ia ʻe lava ke faingataʻa ki he kau laukongá. Kapau ʻe fiemaʻu, vahevahe ange neongo ʻoku fakalaumālie lahi ʻa e ngaahi Lea Fakatātaá, ka ko e niʻihi ko ha faleʻi fakamāmani pē.
Lau ʻa e Lea Fakatātā 1:1–7, ʻo kumi ha niʻihi ʻo e ngaahi taumuʻa ʻo e lea fakatātaá.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú. Kapau ʻe ʻaonga, te ke lava ʻo fehuʻi ange pe ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻa e potó ke ako he ʻaho ní.
Fakakaukau ke fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga ʻa e “manavahē [ki he ʻEikí]” (veesi 7) ki he ongoʻi mo e fakahaaʻi ʻo e ʻapasia mo e fakaʻapaʻapa kiate Iá. Mahalo ʻe fie tohi ʻe he kau akó ʻa e fakamatala ko ʻení ʻi heʻenau folofolá.
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku hoko ai e ʻaʻapa pe fakaʻapaʻapa ki he ʻEikí “ko e kamataʻanga ia ʻo e ʻiló”? (veesi 7).
Lau ʻa e Lea Fakatātā 2:6–9, ʻo kumi e tupuʻanga ʻo e poto moʻoní. (Fakatokangaʻi ange: ko e fakauú ko ha pā ia ʻoku toʻotoʻo holo.) Fakakaukau ke fakafehokotaki pe fakafekauʻaki ʻa e ngaahi veesi ko ʻení mo e Mōsaia 4:9.
-
Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē ʻa e meʻa naʻá ke akó ko ha fakamatala ʻo e moʻoní?
Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko e ʻoku ʻomi ʻe he ʻEikí ha poto ke tokoni ke tau muimui ʻi Hono halá. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke hiki ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení ʻi heʻenau kiʻi tohí, folofolá, pe tohinoa akó lolotonga hoʻo hiki ia ʻi he palakipoé. ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi sīpinga ʻo ha ngaahi taimi naʻe tokoniʻi ai kinautolu ʻe he poto ʻo e ʻEikí. Te nau lava ʻo aleaʻi ʻa e founga ʻe ala kehe ai Hono potó mei he poto ʻo e māmaní. Mahalo ʻe tala atu ʻe he kau akó ʻoku fakaiku e ngaahi meʻa hangē ko e totongi vahehongofulú ki he ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí (Malakai 3:10) pe ʻoku ʻomi ʻe he muimui ki he fono ʻa e Fakamoʻuí ki he moʻui leleí ha ngaahi tāpuaki fakatuʻasino mo fakalaumālie (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 89:18–21).
-
Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he muimui ki he faleʻi fakapotopoto ʻa e ʻEikí ke ke nofo maʻu ʻi Hono halá?
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e taimi naʻe fekumi ai ʻa e Fakamoʻuí ki he potó mei Heʻene Tamaí kae ʻikai mei he ngaahi maʻuʻanga tokoni kehé?
Kapau ʻoku fiemaʻu ʻe he kau akó ha tokoni lahi ange ʻi heʻenau fakakaukau ki ha ngaahi momeniti naʻe muimui ai ʻa e Fakamoʻuí ki he poto ʻo ʻEne Tamaí, te ke lava ʻo vahevahe ha ngaahi sīpinga hangē ko e Mātiu 14:23; 26:36–39. ʻE lava ke maʻu ʻe he kau akó ha aʻusia fakaako langaki moʻui ʻi heʻenau fakakaukau ki he founga naʻe hoko ai ʻa Sīsū Kalaisi ko ha sīpinga ʻo e ngaahi moʻoni ʻoku nau ʻiló. (Ki ha ako lahi ange ki hono tokoniʻi ʻo e kau akó ke nau ʻiloʻi ko e Fakamoʻuí ko ha sīpinga ia ʻo ha tefitoʻi moʻoni, vakai, “Fakamamafaʻi ʻa e Sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí” ʻi he Fakatupulaki ʻa e Ngaahi Taukei ʻa e Faiakó.)
ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he poto ʻo e ʻEikí ke tau muimui ʻi Heʻene sīpingá
Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ʻokú ne fakaafeʻi kinautolu ke muimui ki he Fakamoʻuí pea hoko ʻo hangē ange ko Iá. Ke fai iá, te ke lava ʻo ʻomi ha niʻihi pe kotoa ʻo e ngaahi fakamoʻoni fakafolofola ko ʻení mei he Lea Fakatātaá. Te ke lava ʻo hiki ʻa e ngaahi fakamoʻoni fakafolofola ʻokú ke filí ʻi ha fanga kiʻi laʻipepa. Te ke lava ʻo ʻoange ha laʻipepa ʻe taha ki he tokotaha ako takitaha. Fakaafeʻi kinautolu ke nau lau ʻa e fakamoʻoni fakafolofolá pea fakahoko ʻa e ongo sitepu ʻe ua ʻi laló. Hili iá pea ʻe lava ke ʻoange ʻe he kau akó ʻenau laʻipepá ki ha tokotaha ako ʻe taha pea toe fakahoko ʻa e sitepu ʻe uá. Toutou vilo takai pē kae ʻoua kuo ako ʻe he kau akó ha ngaahi potufolofola lahi.
Fakatokangaʻi ange: ʻE nofotaha ʻa e Lēsoni 110: “Lea Fakatātā 3” ʻi he ngaahi moʻoni ʻoku maʻu ʻi he vahe ko iá.
Ako ha potufolofola ʻe taha pe lahi ange mei he Lea Fakatātaá, pea fai ʻeni:
-
Hiki ʻa e meʻa ʻokú ke akó ko ha fakamatala ʻo e moʻoní.
-
Hiki ha fakamatala nounou ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai ʻe he poto ko ʻení ha taha ke muimui ʻi he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí pe hoko ʻo hangē ange ko Iá.
ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ki he kau akó ke fakamatalaʻi ʻa e meʻa naʻa nau ako mei heʻenau ako ʻa e Lea Fakatātaá. ʻE lava ke fakahoko fakafoʻituitui ʻe he kau akó ʻa e ʻekitivitī ko ʻení, pe ko hoʻo vahe kinautolu ki ha ngaahi kulupu. Te ke lava ʻo ʻoange ha pepa mo ha naunau ʻaati ke faʻu ʻaki ha pousitā, pe ko hono faʻu ʻe he kau akó ha meʻa ʻi heʻenau telefoní. Ke tokoni ki he kau akó, fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení.
Fakakaukauloto naʻe kole atu ke ke faʻu ha fakatātā ʻokú ne fakaʻaongaʻi ha taha ʻo e ngaahi potufolofola ʻi he Lea Fakatātaá ke tokoni ki he toʻu tupú ke nau hoko ʻo hangē ange ko e Fakamoʻuí. Fili ha Lea Fakatātā pea faʻu ha pousitā hangē ko ha pousitā te ke ala maʻu ʻi he makasini Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú. ʻE lava ke kau ʻi hoʻo fakatātaá ʻa e ngaahi meʻá ni:
-
Ko ha fakatātā faingofua—ko ha meʻa mohu founga te ne lava ʻo maʻu e tokanga ʻa ha toʻu tupu
-
Ko e vahe mo e veesi ʻo e Lea Fakatātaá mo e moʻoni ʻokú ne akoʻí
-
Ko ha fakamatala ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai ʻe he veesi mei he Lea Fakatātaá ha taha taʻu hongofulu tupu ke muimui ʻi he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí pe hoko ʻo hangē ange ko Iá
Vahevahe ʻa e poto ʻo e Lea Fakatātaá
ʻOange ha faingamālie ki he kau akó ke vahevahe pe fakaʻaliʻali ʻenau fakatātaá. Kapau naʻe fakahoko fakakulupu ʻe he kau akó ʻa e ʻekitivitī ko ʻení, te nau lava ʻo fili ha taha ke ne fakamatalaʻi ʻenau fakatātaá ki he kalasí. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali takatakai ʻa e ngaahi pousitaá ʻi he lokí, pea ʻe lava ke toe vakaiʻi ʻe he kau akó ʻa e ngāue ʻa honau kaungāakó. Ke fakaʻosi e kalasí, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení pe tali ʻi heʻenau tohinoa akó.
Kiʻi tuʻu hifo ʻo fakakaukau ki he ngaahi ongo naʻá ke mei maʻu lolotonga e lēsoni ʻo e ʻaho ní. Hili ia pea tali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó:
-
Kuo tokoniʻi fēfē ʻe he ngaahi moʻoni naʻá ke ako he ʻaho ní hoʻo holi ke muimui ki he ʻEikí?
-
Ko e hā kuó ke ongoʻi ke fai ke hoko ʻo hangē ange ko e Fakamoʻuí?