Seminelí
ʻEkesōtosi 12–13, Konga 1: Ko e Laka Atu ʻa e ʻEikí


“ʻEkesōtosi 12–13, Konga 1: Ko e Laka Atu ʻa e ʻEikí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“ʻEkesōtosi 12–13, Konga 1: Ko e Laka Atu ʻa e ʻEikí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

ʻEkesōtosi 7–13: Lēsoni 42

ʻEkesōtosi 12–13, Konga 1

Ko e Laka Atu ʻa e ʻEikí

Ko e ʻOhomohe Laka Atú

Ke fakatauʻatāinaʻi ʻa e kakai ʻIsilelí, naʻe tuku mai ʻe Sihova (Sīsū Kalaisi) ha mahaki fakaʻauha fakaʻosi ʻe taha—ʻa e maté ki he ʻuluaki fānau kotoa pē ʻi ʻIsipité. Naʻá Ne ʻoange leva ha ngaahi fakahinohino koeʻuhí ke “fakalaka” ʻa e mahaki fakaʻauhá ʻi ha taha pē ʻoku talangofua ʻo falala kiate Ia (vakai, ʻEkesōtosi 12:13). Naʻe fokotuʻu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e Laka Atú ko ha fakamanatu ʻo e mālohi faifakamoʻui ʻo ʻEne Fakaleleí. ʻE lava ke tokoni e lēsoni ko ʻení ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo e Fakamoʻuí mo ʻEne Fakaleleí ʻi heʻenau moʻuí.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki he ngaahi fakataipe ʻo Sīsū Kalaisi kuo nau ako ʻi he kuohilí. Kole ange ke nau fakakaukau ki he meʻa ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi fakataipe ko iá fekauʻaki mo Iá. Fakaafeʻi leva kinautolu ke fili ha fakaʻilonga ʻe taha pea fakamatalaʻi ki ha taha ʻa e meʻa ʻokú ne akoʻi fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Ko e fiemaʻu ke fakahaofí

Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano lau pe fakamatalaʻi fakanounou ha fakamatala fekauʻaki mo ha taha naʻe fihia pea ʻikai lava ke ne fakatauʻatāinaʻi ia. Ko e fakamatala ko ʻení ko ha founga ia ʻe taha ke fakahoko ai ʻeni. (Ki ha ngaahi fakaikiiki lahi ange, vakai, “Timeline: Thai cave rescue that transfixed the world for 17 days,” June 24, 2019, reuters.com.)

ʻI he ʻaho 23 ʻo Sune 2018, naʻe fakakaukau ai ha kau mēmipa ʻe toko 12 ʻo ha timi soka ʻa e toʻu tupú, taʻu 11 ki he 16, mo ʻenau tokoni faiako sipoti taʻu 25 ke nau vakaiʻi ha foʻi ʻana lahi ʻi he fakatokelau ʻo Tailení hili haʻanau ako vaʻinga. Hili pē ha taimi nounou mei heʻenau hū ki lotó, naʻe tō ha ʻuha lahi ʻo tāfea e ngaahi ʻaná, ʻo nau fihia ai ʻi ha kilomita ʻe fā ki loto (maile ʻe 2.5) ʻi he ngaahi ʻaná pea ʻikai haʻanau fetuʻutaki ki tuʻa ki he māmaní ʻo laka hake ʻi ha uike ʻe taha.

  • Ko e hā hoʻo ongó kapau ko koe ʻi honau tūkungá?

ʻI he ʻaho 2 ʻo Siulaí, ne faifai pea maʻu ʻe ha kulupu uku taukei ʻa e kulupu kei talavoú ni. Ka naʻe hanga ʻe he tāfeá mo e ʻuhá ʻo ʻai ke meimei taʻemalava ha fakahaofi vave. Lolotonga hono maʻu ʻe he tamaikí mo ʻenau faiakó ha tokoni ki he moʻuí, naʻe tālangaʻi ʻe he kau mataotaó ʻa e ngaahi meʻa ʻe lava ke nau faí. Te nau lava ʻo ʻahiʻahi ʻomi e fānau tangatá ʻaki e naunau ukú, ka naʻe fakatuʻutāmaki e halá pea fiemaʻu ha taukei lahi ʻaupito ki ai. Te nau lava foki ʻo feinga ke keli ʻi he funga maká, ʻo kumi ha halanga fakahaofi ʻe taha, pe tatali ʻi ha ngaahi māhina ke holo ʻa e vaí. Koeʻuhi ko e lahi ange ʻa e ʻuha ʻo e faʻahitaʻu ʻuhá, naʻe kei tuʻu taʻepau pē hono fakahaofi e timi soká mei he ʻū ʻaná.

  • ʻI ha tuʻunga fakalaumālie, te tau ongoʻi fēfē kapau kuo tau fihia, pe siva e ʻamanakí?

ʻE lava ke talaatu ʻe he kau akó ʻoku tau fiemaʻu kotoa e tokoni ʻa e Fakamoʻuí ke fakatauʻatāinaʻi kitautolu mei he angahalá, maté, mo e ngaahi faingataʻa kehe ʻi heʻetau moʻuí.

Ke tokoni ki he kau akó ke vakaiʻi ʻenau falala ki he Fakamoʻuí mo ʻEne Fakaleleí, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke tali e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó.

Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke fakalaulauloto ai ki ha faʻahinga angahala pe faingataʻa ʻokú ke fefaʻuhi mo ia he taimí ni. Fakakaukau ki he ongo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e ngaahi angahala pe faingataʻa ko ʻení. Hili iá pea tali leva e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Ko e hā ʻoku ou tui ki ai fekauʻaki mo e malava ʻe he ʻEikí ke fakatauʻatāinaʻi au mei heʻeku ngaahi angahalá mo e ngaahi faingataʻa kehe te u ala fehangahangai mo iá?

  • Ko e hā ʻeku ongo fekauʻaki mo e meʻa kuó Ne faí mo Ne finangalo ke fai maʻakú?

Te ke ako ʻi he lēsoni ko ʻení ki he founga naʻe fakahaofi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e kakai ʻIsilelí mei he nofo pōpula ʻi ʻIsipité. ʻI hoʻo akó, fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke mahino kiate koe ko e Fakamoʻuí ko ho Haofakí foki ia.

Ko e fakataipe ʻo e Laka atú

Te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke fakamatalaʻi e founga naʻe fakaʻaongaʻi ai ʻe he ʻEikí ha ngaahi mahaki fakaʻauha ʻe hiva ke fakahaaʻi ki he kau ʻIsilelí mo e kau ʻIsipité ko e ʻOtuá Ia.

Lau ʻa e ʻEkesōtosi 11:4–6, ʻo kumi ʻa e tautea fakaʻauha hono hongofulú mo e fakaʻosí.

  • Ko e hā naʻá ke ʻiló?

Naʻe talaʻofa ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí kapau te nau talangofua faivelenga ki Heʻene ngaahi fakahinohinó, te Ne ʻai ʻa e mahaki fakaʻauhá ke “laka atu” ʻiate kinautolu, pea he ʻikai mate ʻenau ʻuluaki fānaú (vakai, ʻEkesōtosi 12:13, 23). ʻI he ʻuhinga ko ʻení, naʻe ui ai ʻe he ʻEikí ʻa e meʻá ni ko e Laka Atú (vakai, ʻEkesōtosi 12:43). Naʻe kau ʻi he ngaahi fakahinohino ʻa e ʻEikí ha meʻatokoni, kau ai ʻa e meʻa ke teuteuʻí mo e founga ke kai aí. Naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ha ngaahi fakataipe ʻi he maʻu meʻatokoni ʻo e Laka Atú ke akoʻi e kakai ʻIsilelí fekauʻaki mo Ia.

Fakahoko ha ʻekitivitī ke tokoni ki he kau akó ke nau ʻiloʻi ʻa e ngaahi fakahinohino naʻe fai ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí ki he maʻu meʻatokoni ʻo e Laka Atú. Tokoni foki ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻe ala akoʻi ʻe he ngaahi fakahinohino ko ʻení fekauʻaki mo e ʻEikí pea mo e fakatauʻatāina ʻokú Ne foakí. Te ke lava ʻo tā ha saati ʻi he palakipoé mo e ngaahi ʻuluʻi tohi ko ʻení. ʻE lava ke hiki tatau ʻe he kau akó ʻa e sātí ʻi heʻenau tohinoa akó pea fakakakato ia ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki. ʻOku ʻoatu heni ʻa e ngaahi talí ke ke maʻu kinautolu. Fakakakato fakakalasi ha meʻa ʻe taha ke fakatātaaʻi e founga ʻe lava ke fakakakato ai ʻe he kau akó ʻa e sātí ʻi heʻenau kulupú.

Ako ʻa e ʻEkesōtosi 12:3–8, 15, 21–23 pea fakafonu ʻa e saati ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó.

Ko e hā e fakahinohino ne fai ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí?

Ko e hā ʻe lava ke fakataipe ʻe he fakahinohino ko ʻení?

Ko e hā e fakahinohino ne fai ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí?

Tāmateʻi ha lami tangata, taʻe-hano-mele, ke kai (3–6, 21).

Ko e hā ʻe lava ke fakataipe ʻe he fakahinohino ko ʻení?

Naʻe haohaoa ʻa Sīsū Kalaisi, ko e “Lami ʻa e ʻOtuá” (Sione 1:36), pea foaki ʻEne moʻuí maʻatautolu.

Ko e hā e fakahinohino ne fai ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí?

Vali ʻa e taʻataʻa ʻo e lamí ʻi he pou matapā ʻo e hūʻangá ki he falé (7, 22).

Ko e hā ʻe lava ke fakataipe ʻe he fakahinohino ko ʻení?

ʻE lava ke maluʻi kitautolu ʻe he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ʻi heʻetau fakaʻaongaʻi e ngaahi makatuʻunga ʻo e fakatomalá ʻi heʻetau moʻuí.

Ko e hā e fakahinohino ne fai ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí?

Kai ʻa e lamí ʻaki ha louʻakau kona mo ha mā taʻe-fakalevani, toʻo ʻa e levaní (ʻīsité) mei he falé (8, 15).

Ko e hā ʻe lava ke fakataipe ʻe he fakahinohino ko ʻení?

Naʻe hoko e ʻakau koná ko ha fakamanatu ʻo e nofo pōpula ʻa e kau ʻIsilelí ʻi ʻIsipité pea ʻoku hangē ia ko e mamahi ʻo e angahalá.

ʻE lava ʻe he lēvaní, pe ʻīsité ʻo ngaohi e maá ke kovi. Te tau lava ʻo fakamaʻa mei heʻetau moʻuí ha meʻa pē te ne lava ʻo uesia hotau laumālié, ko ha konga ia ʻo e fakatomalá.

ʻI he ʻosi e ako ʻa e kau akó, ʻoange ha faingamālie ke vahevahe ai ʻa e meʻa naʻa nau akó. ʻE lava ke ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ʻi he kamataʻanga ʻo e lēsoní. ʻE lava ke fakamahinoʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi meʻa kehekehe ʻo e Laka Atú ʻoku hā ʻi he fakatātaá pea aleaʻi ʻa e meʻa te nau lava ʻo fakataipé.

ʻOku fakahaofi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi mei he mate fakalaumālie mo fakatuʻasinó

Lau ʻa e ʻEkesōtosi 12:50–51; 13:3 ke ʻiloʻi e meʻa naʻe hoko ʻi hono tauhi ʻe he fānau ʻo ʻIsilelí ʻa e Laka Atú.

Hiki ʻa e moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻOku fakahaofi ʻe he Fakamoʻuí Hono kakaí mei he mate fakalaumālie mo fakatuʻasinó.

Fakamatalaʻi ange ʻoku fakataipe ʻe he Laka Atú ʻa e moʻoni ko ʻení. ʻOku fiemaʻu ke fakahaofi ʻa e kakai kotoa pē mei he mate fakaesinó, ko ha konga ʻo e palani ʻa e Tamai Hēvaní (mavahe mei he sinó mo e laumālié; vakai, 2 Nīfai 9:6, 11) mo e mate fakalaumālié (mavahe mei he ʻOtuá koeʻuhí ko e angahalá; vakai, Hilamani 14:16–19). Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e mālohi faifakamoʻui ʻo Sīsū Kalaisí, ʻe lava ke ke ʻai ke lau ʻe he kau akó ha niʻihi ʻo e ngaahi veesi ko ʻení ʻi he Tohi ʻa Molomoná. Te ke lava foki ʻo lau pe fakamatalaʻi fakanounou ʻa e toenga ʻo e fakamatala ki he timi soka ʻa Tailení.

Fakamanatuʻi e talanoa ʻo e kau vaʻinga soka ne fihia ʻi he konga kimuʻá. Hili ha ngaahi ʻaho lahi, naʻe fakapapauʻi ʻe he kau mataotao mei he funga ʻo e māmaní ha founga ke fakahaofi ai kinautolu. Naʻe hū ha kau uku mataotao ki he ngaahi vai fakatuʻutāmaki ʻo e ʻaná, pea nau fakahaofi tahataha ʻa e fānau tangatá mo ʻenau faiakó mei he ngaahi ʻana ne tāfeá.

  • ʻOku fakataipe fēfē nai ʻe he ngaahi ngāue ʻa e kau uku mataotaó ʻa e meʻa ʻe lava ke fai ʻe he Fakamoʻuí maʻatautolú?

ʻOku mahuʻinga e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí kiate au

ʻE lava ke tokoni e ʻekitivitī ko ʻení ke mahino mo ongoʻi ʻe he kau akó e mahuʻinga ʻo e mālohi ʻo e Fakamoʻuí ke fakahaofi kitautolú. Vahevahe e kalasí ke nau tauhoa. Fakaafeʻi e hoa takitaha ke nau fakatātaaʻi e tūkunga ko ʻení. Kapau ʻokú ke ongoʻi ʻe faingataʻaʻia hoʻo kau akó ke fakakaukauloto ko e kau ʻIsileli kinautolu ʻo e kuonga muʻá, hiki fakalaka mei he konga ko ia ʻo e ʻekitivitií, pea tuku ke aleaʻi ʻe he ongo hoá fakatouʻosi ʻa e ngaahi fehuʻi ki ha talavou ʻi he kuongá ni.

ʻI ha ngaahi hoa, fakakaukauloto ko ha taha ʻo kimoua ko ha talavou ʻIsileli naʻe toki kau ʻi he fuofua Laka Atu ʻi ʻIsipité pea ko e tahá ko ha toʻu tupu ʻi he kuongá ni. Fakaʻaongaʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke mo feʻinitaviuʻaki.

Ngaahi fehuʻi maʻá e toʻu tupu ʻIsilelí

  • Te ke fakamatalaʻi fēfē hoʻo aʻusia ʻi he nofo pōpula kimuʻa he Laka Atú?

  • Ko e hā naʻá ke ako mei hoʻo aʻusia ʻi he pō ʻo e Laka Atú? Naʻe liliu fēfē ʻe Sihova hoʻo moʻuí?

  • Ko e hā te ke vahevahe fekauʻaki mo Sihova mo e kakai ʻoku nau momou ke muimui ʻiate Iá?

Ngaahi fehuʻi maʻá e toʻu tupu ʻo e kuonga ní

  • ʻOku faitatau fēfē ʻa e angahalá mo e nofo pōpulá? ʻOku faitatau fēfē ʻa e ngaahi ʻahiʻahí mo e nofo pōpulá?

  • Kuo liliu fēfē nai ʻe Sīsū Kalaisi hoʻo moʻuí?

  • Ko e hā te ke fiemaʻu ke ʻilo ʻe he niʻihi kehé fekauʻaki mo e mālohi faifakamoʻui ʻo Sīsū Kalaisí?

Fakaafeʻi e kau akó ke toe vakaiʻi ʻenau ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi siviʻi fakaekita mei he kamataʻanga ʻo e lēsoní. Kole ange ke nau fakakaukau ki he ngaahi ongo kuo nau maʻu mei he Laumālié fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mo Hono mālohi ke fakahaofi kinautolú. ʻE lava ke tānaki atu ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukaú ki he meʻa ne nau hiki kimuʻá. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mo Hono mālohi fakalelei ke fakahaofí.