Seminelí
Sēnesi 24: Ko e Tāpuaki ʻo e Mali Fuakavá


“Sēnesi 24: Ko e Tāpuaki ʻo e Mali Fuakavá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Sēnesi 24: Ko e Tāpuaki ʻo e Mali Fuakavá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Sēnesi 24–33: Lēsoni 29

Sēnesi 24

Ko e Tāpuaki ʻo e Mali Fuakavá

Temple Marriage

Neongo naʻe ngali taʻemalava ʻa e foʻi fakakaukau ʻo ha mali taʻengatá kia ʻAisake, ka naʻe teuteu ʻe he ʻEikí ha founga maʻana. Te tau lava foki ʻo falala ki he ʻEikí mo falala te Ne lava ʻo tokoniʻi kitautolu ke tau teuteu pea maʻu ʻi ha ʻaho ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e mali taʻengatá. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo e mali taʻengata mo fuakavá ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke hiki ha fehuʻi ʻoku nau maʻu pe maʻu ʻe ha taha ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo e mali temipalé pea omi ki he kalasí ʻi he faʻa lotu ʻo fekumi ki ha tali ki he fehuʻi ko iá.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

mali temipalé

Koeʻuhí ʻe lava ke faingataʻa ki ha niʻihi ʻo e kau akó ke talanoa fekauʻaki mo e malí, fakalaulauloto ʻi he faʻa lotu ki ha ngaahi founga ke teuteuʻi mo akoʻi ai e kaveingá ni ʻi he ongoʻingofua mo e ʻofa.

Ke teuteuʻi e kau akó ke aleaʻi e tefito ʻo e nofo-malí, fakakaukau ke fakaʻaliʻali e fakatātā ʻi he kamataʻanga ʻo e lēsoní, fakataha mo e tūkunga ko ʻení.

Fakakaukauloto ʻoku pehē ʻe ha kaungāmeʻa: “ʻOku mahuʻinga moʻoni nai ke mali ʻi he temipalé? ʻOku faingataʻa ke u fakakaukau te u mali ai; ʻoku ngali taumamaʻo ia kiate au. ʻOku ou fie kumi pē ha taha ʻoku ou ʻofa aí.”

  • Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻe ala maʻu ʻe hoʻo kaungāmeʻá fekauʻaki mo e mali temipalé?

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻe ala mahino ki ho kaungāmeʻá fekauʻaki mo e ʻOtuá mo e mali temipalé?

    Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau tali ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó.

  • Ko e hā hoʻo ongo fakataautaha fekauʻaki mo e mali temipalé?

  • Ko e hā ha ngaahi fehuʻi pe hohaʻa ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e mali temipalé?

ʻI hoʻo ako ʻa e Sēnesi 24, fakaafeʻi ʻa e Laumālié ke tokoni atu ke mahino kiate koe ʻa e mahuʻinga ʻo e mali temipalé. Fekumi ki ha fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he ʻEikí ke ke maʻu ha mali temipale ʻoku taʻengatá.

Ko ha fononga mahuʻinga

Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e puipuituʻa ʻo e Sēnesi 24, fakaafeʻi kinautolu ke vakai ki he mape ko ʻení. Kapau ʻoku nau maʻu e tatau ʻa e Siasí ʻo e Tohi Tapu ʻa Kingi Sēmisí, te nau lava ʻo maʻu ia ko e mape fika 9, “Ko e Māmani ʻo e Fuakava Motuʻá,” ʻi he konga ki he Ngaahi Mape ʻo e Tohi Tapú. Lau pe fakamatalaʻi fakanounou ʻa e palakalafi ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke kumi ʻa e ngaahi feituʻu ʻokú ke lave ki aí ʻi he mapé. Kapau ʻe fiemaʻu, fakaʻaliʻali ki he kau akó ʻa e feituʻu ʻoku tuʻu ai ʻa Kēnani (fika 13) mo Hālaní (fika 8).

Naʻe nofo ʻa ʻĒpalahame mo hono fāmilí ʻi Kēnani ʻi he lotolotonga ʻo ha kakai naʻa nau lotu ki he ngaahi ʻotua tamapuá mo fai ha ngaahi tōʻonga angahala kehe. Naʻe ʻi ai ha kāinga ʻo ʻĒpalahame naʻe nofo ʻi Hālani, ʻa ia naʻe nofo ai ʻa ʻĒpalahame kimuʻa.

Lau ʻa e Sēnesi 24:1–4, 7–9, ʻo kumi e ngaahi fakahinohino naʻe fai ʻe ʻĒpalahame ki heʻene tamaioʻeikí fekauʻaki mo hono foha ko ʻAisaké.

  • Ko e hā naʻe fakahinohinoʻi e tamaioʻeiki ʻa ʻĒpalahamé ke ne faí?

  • Ko e hā ʻokú ke vakai ki ai ʻi he veesi 7 ʻokú ne fakahaaʻi naʻe tokanga ʻa e ʻEikí pe ko hai naʻe mali mo ʻAisaké?

    ʻAi ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻafua ʻi he mapé ke fakapapauʻi pe ko e maile pe kilomita ʻe fiha ʻa e fononga ko ʻení. Tokoni ke ʻilo ʻe he kau akó naʻe kole ʻe ʻĒpalahame ki heʻene tamaioʻeikí ke fononga ʻi ha meimei maile ʻe 1,200 (kilomita ʻe 1,931) pea toe foki ke kumi ha uaifi maʻa ʻAisake.

  • ʻOkú ke pehē ko e hā naʻe taau ai mo e feilaulau ke ʻoua naʻa mali ʻa ʻAisake mo ha taha ʻo e ngaahi ʻofefine Kēnaní?

ʻO ka fiemaʻu, fakamatalaʻi ange ʻi he taimi naʻe fokotuʻu ai ʻe he ʻOtuá ʻEne fuakava mo ʻĒpalahame mo Selá, naʻá Ne folofola ʻe tauhi ʻe he hako ʻo ʻĒpalahamé ʻa e fuakava mahuʻinga ko ʻení mo Ia kapau te nau mali ʻo fakatatau ki Heʻene fonó. ʻE fiemaʻu ke nau fakahoko ʻa e “fuakava foʻou mo taʻengata ʻo e malí” (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 131:1–4). ʻOku tau fakahoko he ʻahó ni ʻa e fuakava ko ʻení ʻi he taimi ʻoku tau mali ai ʻi he ngaahi temipale māʻoniʻoni ʻo e ʻEikí.

Naʻe ʻikai ha taha ʻi he fonua ko Kēnaní naʻe lava ke mali mo ʻAisake ʻi he fuakavá. ʻE toki lava pē ke fakatolonga ʻa e fuakavá mo ha taha mei he fāmili ʻo ʻĒpalahame ʻi Hālaní.

Ko e tokoni ʻa e ʻEikí

Fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení, pea fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo e fakamatala ʻi he fakatātaá. Te ke lava ʻo lau pe fakamatalaʻi fakanounou ʻa e palakalafi ko ʻení ʻo ka fiemaʻu.

The Old Testament figure Rebekah pouring water from a jug into a cup.  The cup is held by the servant of Abraham.  The servant is depicted seeking a wife for Isaac, the son of Abraham.

Naʻe fononga mamaʻo ʻa e tamaioʻeiki ʻa ʻĒpalahamé ki Hālani ke kumi ha uaifi maʻa ʻAisake. Lolotonga ʻene tatali ʻi ha vaitupú, naʻá ne lotu ʻo kole ki he ʻOtuá ke ne lava ʻo ʻiloʻi pe ko hai ʻe finangalo e ʻEikí ke ne kumí.

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke lau e ngaahi veesi ko ʻení fakafoʻituitui, tauhoa, pe fakakalasi.

ʻI he ʻekitivitī ʻi laló, mahalo ʻe tokoni ke fakamatalaʻi ange ko e huafa “Sihova” ʻi he Liliu ʻa Kingi Sēmisi ʻo e Tohi Tapú ʻoku faʻa tohi ia ko e ʻEiki. ʻI he tafaʻaki ʻe tahá, ʻe lava ke ʻuhinga ʻa e ongo foʻi lea “ʻEikí” pe “ʻeikí”, ki ha taha ʻokú ne maʻu ʻa e mālohi, mafai, pe ivi tākiekina, hangē ko ha ʻeiki pe pule. (Vakai, Bible Dictionary, “Jehovah”)

Lau ʻa e Sēnesi 24:12–27, ʻo kumi e founga naʻe tokoniʻi ai ʻe he ʻEikí e tamaioʻeiki ʻa ʻĒpalahamé ke maʻu ha uaifi maʻa ʻAisaké. ʻE ala tokoni ke fakaʻilongaʻi ʻa e taimi ʻokú ke sio ai ki he foʻi lea ko e Sihova.

  • Ko e hā e meʻa naʻá ke maʻú?

Fakakaukau ke fakamatalaʻi fakanounou ʻa e toenga ʻo e Sēnesi 24 ʻaki hano vahevahe ʻa e palakalafi ko ʻení.

Naʻe fetaulaki e tamaioʻeiki ʻa ʻĒpalahamé mo e tuongaʻane mo e tamai ʻo Lepeká. Naʻá ne fakamatalaʻi ange ko hai ia pea mo e founga naʻe tokoniʻi ai ia ʻe he ʻEikí ke kumi ʻa Lepeká. ʻI he ʻaho hono hokó, naʻe fili ʻa Lepeka ʻi he loto-toʻa ke foki mo e tamaioʻeikí pea ke fakamaʻu ia kia ʻAisake ʻi he fuakava ʻo e mali taʻengatá (vakai, Sēnesi 24:29–67).

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻEikí ʻo fakafou ʻi he fakamatala kia ʻAisake mo Lepeka pea mo ʻena mali taʻengatá?

    ʻE lava ke tali ʻa e kau akó ʻaki ha ngaahi moʻoni kehekehe, kae fakapapauʻi ʻoku mahino kiate kinautolu ʻe tokoniʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ʻi heʻetau feinga ke fakahoko e fuakava ʻo e mali taʻengatá.

  • ʻE lava fēfē ke tokoniʻi ʻe he ʻEikí ha taha ʻoku fāifeinga ke mali taʻengata ka ʻoku hohaʻa he ʻikai ke ne teitei maʻu ʻa e tāpuaki ko ʻení?

  • ‘Okú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga fau ai ki he ʻEikí ʻa e mali taʻengatá?

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e mali taʻengatá?

Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó e mahuʻinga ʻo e mali taʻengatá, fakaafeʻi kinautolu ke tā ʻi heʻenau tohinoa akó ha fakatātā faingofua ʻo ha temipale, hangē ko ia ʻi laló.

Simple drawing of the Salt Lake Temple with a mountain behnd it

Hiki ʻi lalo ʻi ho tā fakatātā ʻo e temipalé ha fehuʻi ʻe lava ʻo tokoni ke mahino lelei ange kiate koe ʻa e ngaahi moʻoni kuó ke ako he ʻaho ní. ʻE lava ke hoko ʻeni ko ha fehuʻi pē ʻaʻau, ko ha fehuʻi mei ha taha ʻokú ke ʻilo, pe ko ha taha ʻo e ngaahi meʻá ni:

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻa e mali taʻengatá?

  • Ko e hā ha ngaahi tāpuaki te u lava ʻo maʻu ʻi heʻeku mali ʻi he temipalé pea feinga ke tauhi e ngaahi fuakava ko iá?

  • ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he ʻEikí ʻi ha ʻaho ke u maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e mali taʻengatá?

Fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻaongaʻi ha miniti ʻe 5–8 ke fakakakato fakafoʻituitui pe tauhoa ʻa e ʻekitivitī ko ʻení. Te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke hiki ʻi heʻenau tohinoa akó ʻa e ngaahi tali ʻoku nau maʻú. Tokoni ke mahino ki he kau akó mahalo he ʻikai ke nau maʻu ha tali mahino ki heʻenau ngaahi fehuʻí; ka neongo ia, ko e feinga ko ia ke fai ha ngaahi fehuʻi mo fekumi ke maʻu ha mahinó ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e ngāue ʻi he tui ki he ʻOtuá.

fakaʻilonga seminelíTufa ʻa e laʻipepa tufa ʻoku ui ko e “Mali Taʻengatá” ki he kau ako ʻoku nau fie ako iá.

Ke tokoni ke tali hoʻo fehuʻí, fekumi ʻi ha ngaahi maʻuʻanga tokoni kehekehe ʻa e Siasí, hangē ko ʻení:

  • Ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné (Sēnesi 2:24; 1 Kolinitō 11:11; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 131:1–4)

  • Ko e laʻipepa tufa “Mali Taʻengatá”

  • “Malí” mo e ngaahi fakamatala felāveʻi mo ia ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, pe Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí ʻi he Gospel Library

  • Ngaahi kupuʻi lea hangē ko e “mali fuakavá” pe “mali temipalé” ʻi he fekumi ʻi he Gospel Library

Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe mo e kalasí ʻa e meʻa ne nau akó.

Fakakaukau fakatāutahá

Fakakaukau ki he tūkunga mei he kamataʻanga ʻo e kalasí. Tali ‘a e ngaahi fehuʻi ko ‘ení ‘i hoʻo tohinoa ako folofolá:

  • Te ke tali fēfē ki he fehuʻi ho kaungāmeʻá fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e mali temipalé?

  • Ko e hā e meʻa naʻá ke ako he ʻahó ni fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní pe ko Sīsū Kalaisi te ne lava ʻo ʻoatu ha ʻamanaki lelei ʻi hoʻo feinga ke fakaafeʻi ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e mali temipalé?

Fakaafeʻi ha kau ako ‘oku nau loto-lelei ke nau vahevahe ‘a e meʻa ne nau tohí.

Fakakaukau ke vahevahe hoʻo fakamoʻoni ki he mahuʻinga ʻo e mali fuakavá, pea poupouʻi hoʻo kau akó ke nau kamata he taimí ni ke teuteu ki ai.