“Mōsese 1:12–26: ‘Ke ke ʻAlu Mei Heni, ʻe Sētane,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako Seminelí (2026)
“Mōsese 1:12–26: ‘Ke ke ʻAlu Mei Heni, ʻe Sētane,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako Seminelí
Mōsese 1; ʻĒpalahame 3: Lēsoni 5
Mōsese 1:12–26
“Ke ke ʻAlu Mei Heni, ʻe Sētane”
Kuo tau ongoʻi kotoa ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané. Ka neongo ia, hangē ko Mōsesé, ʻi heʻetau manatuʻi ko hai moʻoni kitautolú, te tau lava ʻo maʻu ha mālohi mei he ʻOtuá ke ikunaʻi ʻa Sētane mo ʻene ngaahi ʻahiʻahí ʻi heʻetau moʻuí. Ko e taumuʻa ʻo e lēsoni ko ʻení ke tokoniʻi ʻa e kau akó ke maʻu ha mālohi mei he ʻOtuá ke ikunaʻi honau ngaahi ʻahiʻahi fakatāutahá.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakalaulauloto ki ha taha ʻo e ngaahi ʻahiʻahi ʻoku nau fehangahangai fakataautaha mo iá pea haʻu mateuteu ki he kalasí ke ako ʻa e founga ke ikunaʻi ai iá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Fehangahangai mo e ʻahiʻahí
Ke teuteuʻi ʻa e kau akó ke ako fekauʻaki mo hono ikunaʻi ʻo e ngaahi ʻahiʻahí, fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala mo e ngaahi fehuʻi ko ʻení.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlani ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ʻo pehē:
ʻOku mau lea mālohí he ʻoku fakamoʻomoʻoni pē feinga ia ʻa Sētane ke fakaʻauha kimoutolú pea ʻoku mou fehangahangai mo hono ivi tākiekiná ʻi ha taʻu kei iiki ange. (“ʻOku Tau Kau Kotoa he Tokoní,” Liahona, Nōvema 2011, 45)
-
Ko e hā hoʻo ongo fekauʻaki mo e kupuʻi lea ko ʻeni meia Palesiteni Hōlaní?
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻahiʻahi ʻoku fehangahangai mo e toʻu tupu ʻo e Siasí?
ʻE ala tokoni ke hiki ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻe talaatu ʻe he kau akó. Te ke kole ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi meʻá ni ʻamui ange ʻi he lēsoní.
ʻI he ngaahi fehuʻi ko ʻení, mahalo te ke fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke hiki ʻenau ngaahi talí ʻi ha tohinoa ako.
Fakalaulauloto ki ha ʻahiʻahi kuó ke fehangahangai pe fefaʻuhi mo ia. Fakakaukau ki heni:
-
Ko e hā ʻokú ne fakafaingataʻaʻiaʻi hoʻo fakaʻehiʻehi mei he ʻahiʻahi ko iá?
-
Ko e hā ʻokú ke fai ke fekumi ki ha tokoni mo ha mālohi ke tekeʻi iá?
-
Ko e hā ʻa e tuʻunga hoʻo ongo ki hoʻo ikunaʻi ho ʻahiʻahí?
ʻI hoʻo ako ʻa e Mōsese 1:1–26 ʻi he ʻaho ní, fekumi ki ha fakahinohino mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni te ne lava ʻo fakamālohia koe ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí.
ʻOku ʻahiʻahiʻi ʻa Mōsese ʻe Sētane
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau manatuʻi mei he lēsoni kuo ʻosí, pe te nau toe vakaiʻi nounou ʻa e Mōsese 1:1–10 pea fakakaukau ki he meʻa ne nau akó. Kapau ʻe fiemaʻu, fakamanatu ange naʻe “mamata [ʻa Mōsese] ki he ʻOtuá ko e mata ki he mata, peá ne fakatau folofola kiate ia” (Mōsese 1:2) pea naʻe tuʻo tolu hono akoʻi ʻe he ʻOtuá ʻa Mōsese ko Hono foha ia (vakai, veesi 4, 6, mo e 7).
Neongo ko ha palōfita maʻongoʻonga ʻa Mōsese, ka naʻá ne fehangahangai foki mo ha ʻahiʻahi lahi. Hili ha taimi nounou mei he aʻusia ʻa Mōsese mo e ʻOtuá, naʻá ne aʻusia ha meʻa mātuʻaki faingataʻa ʻaupito ʻa ia “naʻe haʻu [ai] ʻa Sētane ʻo ʻahiʻahiʻi ia” (Mōsese 1:12). Koeʻuhí ko e meʻa naʻe ʻilo mo fai ʻe Mōsesé, naʻá ne lava ai ʻo ikuna. Lau ʻa e Mōsese 1:12–22, ʻo kumi ʻa e meʻa naʻe tokoni kia Mōsese ke ne ikunaʻi ai ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané. Fakakaukau ke fakaʻilongaʻi ʻa e meʻa ʻokú ke maʻú.
Mahalo te ke fakakaukau ke huluʻi ʻa e foʻi vitiō “I Am a Son of God” mei he taimi 2:50 ki he 6:30, pe ko e foʻi vitioó kakato kapau naʻe ʻikai ke ke huluʻi ki he kau akó ʻa e konga ʻuluakí ʻi he lēsoni kuo ʻosí. Hili ʻa e vitioó, te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke lau ʻa e ngaahi vēsí, ʻo kumi ʻa e meʻa naʻe tokoni kia Mōsese ke ne ikunaʻi ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané. Hili iá, ʻe lava ke aleaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi ha ngaahi hoa pe fanga kiʻi kulupu iiki:
-
Ko e hā ʻokú ke ako mei he aʻusia ʻa Mōsesé ʻe lava ʻo tokoni ke tau ikunaʻi hotau ngaahi ʻahiʻahí?
Fakakaukau ke hiki ʻa e tefitoʻi moʻoni taʻe kakato ko ʻení ʻi he palakipoé: Te tau lava ʻo maʻu ʻa e tokoni ʻa e ʻOtuá ke ikunaʻi ʻa e ngaahi ʻahiʻahí ʻaki ʻetau … Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau omi ki he palakipoé ʻo fakaʻosi ʻa e tefitoʻi moʻoní ʻaki ha ngaahi lea pē ʻanautolu. Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni ʻa e kau akó, te ke lava ʻo tataki kinautolu ʻaki hano fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā naʻe ui ʻaki ʻe Sētane ʻa Mōsese ʻi he veesi 12, pea naʻe tali fēfē ia ʻe Mōsese ʻi he veesi 13?
-
Ko e hā naʻe manatuʻi ʻe Mōsese mei heʻene aʻusia fakalaumālie mo e ʻOtuá naʻe tokoni kiate ia ʻi he taimi naʻá ne fehangahangai ai mo e ʻahiʻahí?
ʻE lava ke fakaʻosi ʻe he kau akó ʻa e tefitoʻi moʻoní ʻi ha ngaahi founga lahi, kau ai ha niʻihi ʻo e ngaahi foungá ni:
… manatuʻi ko e fānau kitautolu ʻa e ʻOtuá
… manatu ki he ngaahi aʻusia fakalaumālie ʻo e kuohilí
… ui ki he ʻOtuá ke maʻu ha mālohi
Hili hono maʻu ha ngaahi tefitoʻi moʻoni lahi, fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi lea mo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke tokoni ke fakaloloto ʻa e mahino ʻa e kau akó ki he ngaahi moʻoni ne nau maʻú.
Naʻe vahevahe ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻa e meʻá ni fekauʻaki mo e mālohi ʻo hono manatuʻi ko e fānau kitautolu ʻa e ʻOtuá:
Siʻoku ngaahi kaungāmeʻa ʻofeina, ko e fānau fakalaumālie moʻoni kimoutolu ʻa e ʻOtuá. Kuo mou hivaʻi ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení talu mei hoʻomou ako ʻa e ngaahi lea ʻo e “Fānau Au ʻa e ʻOtua.” Ka ʻoku tohitongi nai ʻa e moʻoni taʻengata ko iá ʻi homou lotó? Kuo fakahaofi nai koe ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí? (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” [fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 15 Mē, 2022])
-
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e tohitongi ʻi ho lotó ʻa e foʻi moʻoni ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá?
-
ʻE fakamālohia fēfē nai kitautolu ʻe heʻetau manatuʻi ko e fānau kitautolu ʻa e ʻOtuá ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo e ʻahiʻahí?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku tau fiemaʻu ai ʻa e tokoni ʻa e ʻOtuá ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahí?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e taimi kuo fakamālohia ai ʻe he ʻOtuá ha taha ke fehangahangai mo e ʻahiʻahí. ʻE lava ke maʻu ʻeni mei he folofolá, kakai ʻoku ofi kiate kinautolú, pe mei heʻenau moʻuí. ʻI he fakataautaha ʻa e ngaahi ʻahiʻahí, fakamanatu ki he kau akó ke ʻoua naʻa nau vahevahe ha faʻahinga ʻahiʻahi pau.
Ko hono ikunaʻi ʻo e ngaahi ʻahiʻahi fakatāutahá
Ke tokoni ke mahino ki hoʻo kau akó ʻa e founga te nau lava ai ʻo moʻui ʻaki ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻe aleaʻi ʻi he ʻaho ní, fakaafeʻi kinautolu ke fili ha ʻahiʻahi ʻe taha pe ua naʻe hiki ʻi he palakipoé kimuʻa ange ʻi he lēsoní. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau fakakalasi pe fakakulupu iiki ki ha ngaahi founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ʻe ha taha ʻoku fehangahangai mo e ʻahiʻahi ko iá ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení, ke ikunaʻi ʻaki ʻa e ʻahiʻahi ko iá.
Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi he palakipoé, pe ko hoʻo fakaʻaliʻali ha niʻihi ʻo e ngaahi fakakaukau ko ʻení.
Ngaahi founga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e meʻa ʻoku tau ako ʻi he Mōsese 1:12–26:
-
Lekooti ʻi hoʻo tohinoá ha taimi naʻá ke ongoʻi ai ʻa e ʻofa ʻa e ʻEikí peá ke ʻiloʻi ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá. Te mou lava ʻo toe vakaiʻi ʻeni lolotonga ʻa e ngaahi taimi ʻo e ʻahiʻahí.
-
Ako ma‘uloto pea akoako lau ha ngaahi potufolofola ueʻi fakalaumālie, ngaahi himi, pe ongo lotu sākalamēnití ke ke toutou fakamanatu atu ʻi he taimi ‘oku ʻahi‘ahiʻi ai koé. (Ko ha founga ʻeni naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Mātiu 4:1–11.)
-
Lotua fakaʻaho ʻa e ivi mo e mālohi ʻo e ʻEikí ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahí. Lotu ki he Tamai Hēvaní ʻi he efiafi kotoa pē ke fakamālō kiate Ia, fakahaaʻi ha faʻahinga vaivaiʻanga, kole fakamolemole, mo tukupā ke hokohoko atu hoʻo feingá (vakai, 3 Nīfai 18:15, 18).
-
Manatu ki he ngaahi meʻa fakalaumālie kuó ke aʻusia ʻi he kuohilí peá ke hiki kinautolu ʻi ha tohinoa. Vakai ki he ngaahi meʻá ni ʻi he taimi ʻoku hoko ai ʻa e ʻahiʻahí.
-
Aleaʻi mo e mātuʻá pe kakai lalahi falalaʻanga pe ngaahi kaungāmeʻá ʻa e founga kuo tokoniʻi ai kinautolu ʻe he ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení mo e ngaahi founga te nau fokotuʻu atu ke ke fakaʻaongaʻi ai kinautolú.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke faʻu ha palani ke tokoniʻi kinautolu ke ikunaʻi ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻoku nau fehangahangai mo iá. Te ke lava ʻo fai ʻeni ʻaki haʻo ʻoange ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení:
Fakamanatu ʻa e ʻahiʻahi naʻá ke fakalaulauloto ki ai ʻi he kamataʻanga ʻo e lēsoní pe ko ha ʻahiʻahi kehe ʻokú ke fefaʻuhi mo ia.
Vahevahe hoʻo fakamoʻoni fekauʻaki mo e mālohi mo e ivi ʻo e ʻEikí kuó ke aʻusia ʻi hoʻo moʻuí pea mo ʻEne hōifua ke tokoniʻi hoʻo kau akó ke ikunaʻi honau ngaahi ʻahiʻahí. Fakahaaʻi ho loto-falala kiate kinautolu mo ʻenau malava ke ikunaʻi honau ngaahi ʻahiʻahí ʻi he tokoni ʻa e ʻOtuá.
ʻI hoʻo kole ki he Tamai Hēvaní ke maʻu ha fakahinohinó, fakakakato ʻa e fakamatala ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó pe ʻi ho ʻatamaí: “Ke tokoniʻi au ke u mateuteu ki he ʻahiʻahi ko ʻení, te u .”