Itok, Ļoor Eō
Nobōm̧ba 30–Tijem̧ba 6. “Ej M̧ōņōņō In Tūriam̧o kake”: Maika; Nahum; Habakkuk; Zepanaia


“Nobōm̧ba 30–Tijem̧ba 6. ‘Ej M̧ōņōņō In Tūriam̧o kake’: Maika; Nahum; Habakkuk; Zepanaia,” Itok, Ļoor Eō—N̄an M̧weeo im Kabun̄ in: Kallim̧ur M̧okta 2026 (2026)

“Nobōm̧ba 30–Tijem̧ba 6. ‘Ej M̧ōņōņō In Tūriam̧o kake,’” Itok, Ļoor Eō: Kallim̧ur M̧okta 2026

juon em̧m̧aan ej erļo̧ke pein, ej kalimjōk lan̄ eo eijuju

Ilo Jinoun Kar Naan eo, jān Eva Timothy

Nobōm̧ba 30–Tijem̧ba 6: “Ej M̧ōņōņō In Tūriam̧o kake”

Maika; Nahum; Habakkuk; Zepanaia

Riiti Kallim̧ur M̧okta ekkā kar meļeļein riiti kanaan ko kōn jorrāān ko. Irooj emakijkij an kūr rikanaan ro n̄an kakkōļ rijerawiwi ro bwe ekajet eo An epād ioer. Iien kwaļo̧k naan eo an Maika, Nahum, Habakkuk, im Zepanaia rej waanjon̄ak ko rem̧m̧an. Ilo tipdikin meļeļe ko rekaleln̄o̧n̄, rikanaan rein rekar kanaan kōn kakkure eo an jikin ko bwe, ilo iien eo, ekar lukkuun pen im kajoor: Nineva, Babilon, im Jerusalem. Ak kar taujin iiō rem̧ootļo̧k. Etke eaorōk n̄an riiti kanaan kein rainin?

Jekdo̧o̧n jikin ko me ekar ļap utiej bōro, jikin ro renana rekar jorrāān utiej bōro im jerawiwi rekar wōnm̧aanļo̧k wōt. Jemaron̄ bar en̄jaaki jidikier ilo būruōd make. Rikanaan ro an Kallim̧ur M̧okta raar kwaļo̧k wāween ad maron̄ oktaļo̧k jān nana kein. Bolen en̄ ne ej unin ad aikuj riit wōt kōn kanaan in etto kein rainin. Raar jab rikanaan in raan in ekajet wōt—raar bar rikanaan in lo̧mo̧o̧ren. Kōmeļeļe ko an kakure eo raar bar itok ippān karuwanene ko n̄an itok n̄an Kraist im bōk jeorļo̧k bōd eo An. Āinwōt an Maika kar katakin, Irooj ejjab lan̄lōn̄ ilo kajeik kōj, ak “ej m̧ōņōņō in tūriam̧o kake” (Maika 7:18). En̄in kar iaļ eo an Irooj etto, im ej iaļ eo An rainin. “Iaļ ko An re jab jem̧ļo̧k” (Habakkuk 3:6).

N̄an tukadu in kōmeļeļe ko an bok kein, lale “Maika,” “Nahum,” “Habakkuk,” im “Zepanaia” ilo Bible Dictionary.

kakkōļļe eo an ekkatak

Ļōmņak ko n̄an Ekkatak ilo M̧weeo im ilo Kabun̄ in

Maika 6:1–8

“Ta eo Irooj ej pukot jān eok?”

Maika ej kūr kōj n̄an pijaikļo̧k ta eo emaron̄ āinwōt n̄an “etal n̄an Irooj [im bukwelōlō … im̧aan Anij Eo E utiej” (Maika 6:6). Ta eo eoon ko 6–8 rej kwaļo̧k n̄an eok kōn ta eo eaorōk n̄an Irooj ilo An etale mour eo am̧?

Bar lale Dale G. Renlund, “Jerbal Jim̧we, Iakwe Tūriam̧o, im Etetal Ettā ippān Anij,” Liaona, Nob. 2020, 109–12.

wōrwōr dekā an juon em̧ ekilep

“Jeova eṃṃan, juon ṃweo e kajoor ilo raan in jorrāān” (Nahum 1:7).

Nahum 1

Irooj ej jim̧or kajoor im tūriam̧o̧.

Kar mijen eo an Nahum ej n̄an kanaan kōn kakkure eo an Nineva—jikin eo eļap an kien eo enana an Assyria, eo me ekar kōjepļōkļōk Israel im kakkure Juda. Nahum ekar jino ilo an kōmeļeļeik illu an Anij im kajoor eo ban maron̄ keidi, ak E ej barāinwōt kōnono kōn tūriam̧o̧ im em̧m̧an an Anij. Kwomaron̄ ļōmņak n̄an kile eoon kein ilo jebta 1 me ej jipan̄ eok meļeļe kajjojo iaan m̧wil kein—im m̧wil ko jet an Anij me kwoj kile. Etke kwoj ļōmņak eaorōk n̄an jeļā kajjojo men kein kōn Irooj?

Habakkuk

kakkōļļe eo an jemenere
Imaron̄ lōke ankilaan Irooj im iien eo An.

Men̄e rikanaan ro jet iien ekar wōr aer kajjitōk kōn iaļ ko an Irooj. Habakkuk, eo ekar mour ilo iien eo ekar ajedeed jerawiwi ilo Juda, ekar jino kōm̧m̧ani rekoot ko an kōn kajjitōk ko n̄an Irooj (lale Habakkuk 1:1–4). Ewi wāween am̧ kōmeļeļeik ilo tukadu in abōņōņō ko an Habakkuk? Ta kajjitōk ko reier wōt juon armej rej kajjitōk kaki kōn Anij rainin? Kwar ke en̄jake ejja kain en̄jake rōt in? Remaron̄ barāinwōt keidi kajjitōk ko an ippān ro jet ilo jeje ko rekwojarjar, ko āinwōt ko kar loi ilo Mark 4:37–38 im Katak im Bujen Ko 121:1–6.

Irooj ekar uwaakeļo̧k kajjitōk ko an Habakkuk ilo an ba bwe E enaaj jilkinļo̧k ri Kaldia ro (riBabilon ro) n̄an kaje Juda (lale Habakkuk 1:5–11 Ak Habakkuk ekar inepata wōt, bwe ekar jab jim̧we ippān Irooj n̄an pād wōt ak ikōn̄ “ke ro renana [ri Babilon] rej oran̄ļo̧k ro re wānōk jān er [ri Juda]” (lale eoon12–17). Ta ko kwoj loi ilo Habakkuk 2:1–4 me rej im̧we eok n̄an lōke Irooj n̄e ejjeļo̧k uwaak in kajjitōk ko am̧ (bar lale Mark 4:39–40; Katak im Bujen Ko 121:7–8; “God Will Lift Us Up” [pijaan alooj], Gospel Library).

4:59

God Will Lift Us Up

Jebta 3 ej jar in nebar im tōmake eo an Habakkuk. Ewi wāween an ainikien Habakkuk ilo jebta 3 oktak jān jebta 1? En̄iin ej juon ļōmņak n̄an jipan̄ eok lin̄ūri eoon 17–19: Kōm̧m̧ane juon laajrak in kōjeraam̧m̧an ko ilo kanniek im ilo jetōb Anij ear lewaj n̄an kwe. Innām pijaikļo̧k n̄e kwonaaj luuji kōjeraam̧m̧an ko an kanniōk. Ekōjkan an men in maron̄ kōm̧m̧an am̧ en̄jaake kōn kōjeraam̧m̧an ko jet? Etke emaron̄ pen “m̧ōņōņō ilo Anij” (eoon 18) ilo iien ko reppen āinwōt ko kōmeļeļeik ilo eoon 17? Ļōmņake elmen am̧ maron̄ kōļapļo̧k tōmak ilo Anij, men̄e mour in ekalijōkļo̧k.

Bar lale Gerrit W. Gong, “Aolep Men Otemjeļo̧k N̄an Em̧m̧an Eo Ad,” Liaona, Māe 2024, 41–44; “Lead, Kindly Light,” Hymns, no. 97; Topics and Questions, “Seeking Answers to Questions,” Gospel Library.

Kwon kijenmej. Jet iien jekōņaan uwaak ko n̄an kajjitōk ko ad iien eo wōt, ak en̄jake ilo jetōnb ebōk iien im jejjab maron̄ bo̧o̧je. Āinwōt an kar Irooj ba n̄an Habakkuk, “Kwōn kōttar e; bwe ilo m̧ool enaaj itok” (Habakkuk 2:3).

Zepanaia

“Kom̧ otemjej im ettā buruōmi ilo āneo, kom̧win pukot Irooj.”

Ilo am̧ riiti kanaan ko an Zepanaia, kile kain m̧wil im mour ko me rekar tōl Juda im kurup ko jet n̄an kakkure—lale eļaptata Zepanaia 1:4–6, 12; 2:8, 10, 15; 3:1–4. Innām kappukot kadkad in m̧wil an armej ro me Anij ekar kōjparok er—lale Zepanaia 2:1–3; 3:12–13, 18–19. Ta ennaan eo kwoj en̄jake Irooj ekar kōpooje n̄an eok ilo eoon kein?

Zepanaia 3:14–20

Irooj enaaj lan̄lōn̄ ippān armej ro An ilo Zaion.

Ālkin riiti Zepanaia 3:14–20, lale jete wāween ko komaron̄ kadedeļo̧k jantōj in: “M̧ōņōņō im lan̄lōn̄ kōn aolepen būruōm̧” kōnke … Etke eaorōk n̄an kwe n̄an jeļā kake un ko n̄an lan̄lōn̄? Kwomaron̄ keidi eoon kein n̄an en̄jaake ko me kar kōmeļeļeik ilo 3 Nipai17 im ļōmņak elmen an Jisōs Kraist en̄jake kōn Armej ro An—ekoba kwe.

N̄an eļapļo̧k, lale ennaan eo an allōn̄ in ilo Liaona im N̄an Kōkajoorļo̧k Jodikdik ro māākjiin.

kakkōļļe eo an ajri ro

Ļōmņak ko n̄an Katakin Ajri ro

Maika 5:2

Jisōs Kraist ekar ļotak ilo Betleem.

  • Ajri ro nejūm̧ remaron̄ jab jeļā ke kanaan eo an Maika eaar jipan̄ Rimāletlet ro lo Jisōs ilo Betleem. Kōjerbal Maiak 5:2 im Matu 2:1–6, bōlen ajri ro nejūm̧ remaron̄ arin en̄jake eo aer. Innām kwomaron̄ kōnono kōn etke ļotak eo an Jisōs ekar aorōk bwe rikanaan ro ren jeļā kake elōn̄ iiō ko m̧okta jān An kar ļotak.

Rimāletlet ro jilu rej kalimjōkļo̧k iju eo ekāāl

The Holy Child Is Born, jān Dana Wood

Nahum 1:7

“Irooj em̧m̧an, e kajoor ilo raan in jorrāān.”

  • Ālkin riiti Nahum 1:7, ajri ro nejūm̧ remaron̄ kalōk ak jin̄aik juon “m̧weo e kajoor” ak juon em̧ wōrwōr (ewōr juon pija ilo unin tōl in). Ta jet iaan un ko armej ro remaron̄ aikuji juon rimālijjon̄? Ta eo ej kōm̧m̧an bwe raan eo ad en juon “raan in jorrāān”? Ewi wāween an Jisōs Kraist juon em̧ ekajoor n̄an kōj?

Habakkuk 2:3

Irooj enaaj iien otemjej kakūrm̧ool kallim̧ur ko An.

  • N̄an kwaļo̧k kadkadin Habakkuk 2:3, kwe im ajri ro nejūm̧ maron̄ kōnono kōn men ko me rem̧m̧an eļan̄n̄e jej kōttar—āinwōt leen wōjke eo me ej aikuj emmed ak juon pilawā me jej kōttar an kōmat. Ta eo enaaj waļo̧k n̄e jej kajjieon̄ in m̧ōn̄ā leen wōjke eo ak m̧ōn̄ā eo m̧okta jān an pojak? Innām kwomaron̄ kōnono kōn Habakkuk, eo ekar kōņaan jeļā n̄āāt eo Irooj enaaj kar kabōjrak nana ilo laļin: Riiti uwaak eo an Irooj ilo Habakkuk 2:3. Kwomaron̄ bar jipan̄ ajri ro nejūm̧ ļōmņak kōn men ko me Anij eaar kallim̧ur kaki. Kōn kajjojo waanjon̄ak, kom̧ maron̄ ba ippān doon, “Kōttar e; kōnke em̧ool enaaj itok.”

Habakkuk 2:14

Imaron̄ jipan̄ kobrak laļ in kōn jeļā eo kōn Jisōs Kraist.

  • N̄an kōmeļeļeik Habakkuk 2:14, kwe im ajri ro nejūm̧ maron̄ kobrak juon bato ak juon kanteiner kōn pija ak naan ko rej jutak kōn men ko Jisōs eaar kōm̧m̧ane ak katakin. Ewi wāween aō maron̄ jipan̄ kobrak laļ kōn jeļāļo̧kjen eo an Irooj?

  • Kwaļo̧k n̄an ajri ro nejūm̧ juon mab in laļ in (lale Church History Maps, no. 7, “Map of the World”). Jipan̄ er pukot jikin eo ijo rej jokwe ie im jikin ko ijoko mijenede ro rejeļā rekar jerbal ie. Kom̧ maron̄ al juon al ippān doon kōn kwaļo̧k kōn gospel, āinwōt “We’ll Bring the World His Truth” (Children’s Songbook, 172–73). Ta eo jemaron̄ ba n̄an armej ro kōn Jisōs Kraist?

Zepanaia 3:14–20

Jisōs Kraist ej m̧ōņōņō ippān ro rej ļoor E.

  • Ilo Zepanaia 3:14–20, ajri ro nejūm̧ remaron̄ kappukot juon men me ej kōm̧m̧an aer kōņaan “al, … m̧ōņōņō im lan̄lōn̄ kōn aolepen būruōm̧.” Bōlen kom̧ maron̄ al jet al rekam̧ōņōņō ak juon al ippān doon im kōnono kōn lan̄lōn̄ eo komij loe ilo gospel in an Jisōs Kraist.

N̄an eļapļo̧k, lale ennaan eo an allōn̄ in ilo eo Jera māākjiin.

Jisōs ej ettōn̄ dikdik n̄an kurup in ajri ro

Eaar Bōk Ro Reddik Nejier, Juon ilo̧k Juon, jān Casey Childs

peij in m̧akūtkūt eo an Būraimere: Pukot Irooj