Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
16–22 Nōvema. “Te u ʻOfa Mataʻataʻatā Kiate Kinautolu”: Hōsea 1–6; 10–14; Sioeli


“16–22 Nōvema. ‘Te u ʻOfa Mataʻataʻatā Kiate Kinautolu’: Hōsea 1–6; 10–14; Sioeli,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“16–22 Nōvema. ‘Te u ʻOfa Mataʻataʻatā Kiate Kinautolu,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

ongomātuʻa toki mali foʻou ʻi tuʻa ʻi ha temipale

16–22 Nōvema: “Te u ʻOfa Mataʻataʻatā Kiate Kinautolu”

Hōsea 1–6; 10–14; Sioeli

Na‘e taumuʻa e fuakava ʻa ʻIsileli mo e ʻEikí ke mātuʻaki loloto mo ʻuhingamālie ʻa ia naʻe fakafehoanaki ia ʻe he ʻEikí ki ha nofo-mali. ʻOku hangē ʻa e fuakavá ko ha nofo-malí, ʻa ia ʻoku kau ai ha tukupā taʻengata, fevahevaheʻaki e ngaahi aʻusiá, langa fakataha ha moʻui, līʻoa kakato, kae hiliō aí, ʻa e ʻofa ʻaufuatoó. Ko e meʻa fakamamahí he naʻe ʻikai ke tauhi faivelenga ʻe he kakai ʻIsilelí ʻenau fuakavá. Pea naʻe ʻikai ko e pōpoaki ʻa e ʻEikí kiate kinautolú ko e “Te u liʻaki ʻa kimoutolu ʻo taʻengata.” Ka ko e, “Te u fakaafeʻi mai ʻa kimoutolu” (vakai, Hōsea 2:14–15). Naʻá Ne folofola ʻo fakafou mai ʻi he palōfita ko Hōseá, “Te u fakamaʻu koe kiate au ʻi he māʻoniʻoni” (Hōsea 2:19). “Te u fakamoʻui ʻenau fakaholomuí, te u ʻofa mataʻataʻatā kiate kinautolu” (Hōsea 14:4). Ko e pōpoaki tatau ʻeni ʻokú Ne ʻomi kiate kitautolu he ʻahó ni ʻi heʻetau faifeinga ke tauhi hotau ngaahi fuakavá ʻaki e ʻofa mo e līʻoá.

Naʻe vahevahe ʻe Sioeli ha pōpoaki tatau: “Tafoki [ki he ʻEikí], ko homou ʻOtuá: he ʻokú ne angalelei mo ʻaloʻofa, ʻo tuotuai ki he houhaú, pea ʻokú ne angaʻofa lahi” (Sioeli 2:13). ʻE ala ueʻi koe ʻi hoʻo lau e ngaahi lea ʻa e kau palōfita ko ʻení ke ke fakalaulauloto ki ho vā fetuʻutaki mo e ʻEikí—ke fakakaukau ki he founga ʻoku ueʻi fakalaumālie ai koe ʻe Heʻene faivelenga kiate koé ke ke faivelenga ai kiate Iá.

Ke maʻu ha vakai fakalūkufua ki he ongo tohi ʻa Hōsea mo Sioelí, vakai ki he “Hōsea” mo e “Sioeli” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Hōsea 1–314

ʻOku fakaafeʻi maʻu pē au ʻe he ʻEikí ke foki kiate Ia.

Naʻe ʻikai anganofo ʻa Komela ko e uaifi ʻo Hōseá, pea naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he ʻOtuá ʻa e meʻa fakamamahí ni ke akoʻi ki he kakai ʻIsilelí ʻa e anga ʻEne ongoʻi kiate kinautolú mo ʻenau ngaahi fuakava mo Iá. ʻI hoʻo lau e Hōsea 1–3, fakalaulauloto ki he anga e vakai ʻa e ʻEikí ki Hono vā fetuʻutaki mo ʻEne kakai fuakavá. Ko e hā ha founga ʻoku tatau ai ʻa hono fakahoko ha fuakava mo e ʻEikí pea mo e nofomalí? ʻOku tatau fēfē ʻa hono maumauʻi ʻo e fuakava ko iá mo e taʻe-angatonu ki ha hoa malí? (vakai, Hōsea 2:5–7,13). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he Hōsea 2:14–23 fekauʻaki mo e ʻofa mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí? ‘Okú ke fakahā fēfē kiate Ia hoʻo ʻofá mo e mateakí?

Kumi ʻi he Hōsea 14, ʻa e ngaahi talaʻofa fakaʻofoʻofa lahi ʻoku fai ʻe he ʻEikí kiate kinautolu ʻoku foki kiate Iá. Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ʻa e kupuʻi lea “ʻofa mataʻataʻatā”? (veesi 4). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi heliaki ki he ʻakaú ʻi he veesi 5–8 fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí, ʻo kau ai e ngaahi tāpuaki ʻo e fakatomalá? Ko ha konga ʻo hoʻo akó, fakakaukau ke ke hivaʻi pe fanongo ki ha himi ʻoku fekauʻaki mo e ʻaloʻofa ʻa e Fakamoʻuí, hangē ko e “Haʻu kia Sīsū” (Ngaahi Himí, fika 53).

ko ha fefine ʻoku loto-mamahi

ʻOku fakafofongaʻi ʻe Komea ʻa e fale ʻo ʻIsilelí mo ʻenau ngaahi fuakava kuo maumaú, naʻe finangalo e ʻEikí ke huhuʻi ia. Tā fakatātaaʻi ʻe Deb Minnard, laiseni mei he goodsalt.com

Hōsea 6:4–7; Sioeli 2:12–13

Kuo pau ke ongoʻi ʻi he lotó ʻa e līʻoa ki he ʻOtuá, kae ʻikai ko hono fakahaaʻi pē ki tuʻá.

Naʻe fai ʻe he kakai ʻi he kuonga ʻo Hōseá ha ngaahi feilaulau ʻaki e monumanú, ka naʻa nau maumauʻi ha ngaahi fekau mahuʻinga ange. ‘Okú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ko e ʻEikí ʻoku “holi ki he ʻaloʻofá, kae ʻikai ki he feilaulaú; pea ko e ʻilo ki he ʻOtuá ʻo lahi hake ʻi he feilaulaú”? (Hōsea 6:6). ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e hangē ʻa e angamāʻoniʻoní ko ha ʻao pe ko e hahaú? (vakai, Hōsea 6:4). ʻOku totonu ke fēfē ʻetau anga-māʻoniʻoní? (vakai, ʻĪsaia 48:18; 1 Nīfai 2:9–10).

Te ke lava foki ʻo lau e Mātiu 9:10–13; 12:1–8 ke vakai ki he founga naʻe fakaʻaongaʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e Hōsea 6:6 lolotonga ʻEne ngāue fakafaifekaú. ‘Oku tokoni fēfē ʻa e ngaahi potufolofolá ni ke mahino kiate koe e ngaahi lea ʻa Hōseá?

ʻI hono lau e Sioeli 2:12–13, mahalo ʻe tokoni ke ʻiloʻi ko hono haehae iiki pe haehae ha vala ʻo ha tahá ko hano fakahaaʻi ia ʻo e tengihiá pe loto-mamahí. ʻOku kehe fēfē hono haehae hotau lotó mei hono haehae hotau kofú?

Sioeli 2

fakaʻilonga seminelí
“Te u huaʻi hoku laumālié ki he kakai kotoa pē.”

Ko e hā ha ngaahi faitatau ʻokú ke vakai ki ai ʻi hotau kuongá mo e kuonga naʻe tomuʻa mamata ki ai ʻa Sioelí? (vakai tautautefito ki he Sioeli 2:1–2, 11, 18–32). Ko e hā e meʻa ʻoku mahuʻinga kiate koe fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa mai ʻe he ʻEikí ʻi he veesi 18–32? Ko e hā nai e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga makehe ai ʻa e ngaahi tāpuaki ko ʻení he ʻaho ní?

Mahalo ʻe mālie ke lau ʻa e meʻa naʻe lea ʻaki ʻe Molonai ʻo kau ki he Sioeli 2 ʻi he taimi naʻá ne ʻaʻahi ai kia Siosefa Sāmita ʻi he 1823 (vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:41). ʻOkú ke pehē ʻoku fakahoko fēfē ʻa e ngaahi kikite ʻi he Sioeli 2:28–32 ʻi hotau kuongá ni? (vakai foki, Ngāue 2:1–21). ʻOkú ke pehē ko e hā ʻene ʻuhinga ʻe hanga ʻe he ʻEikí ʻo “huaʻi [Hono] laumālié ki he kakai kotoa pē”? (Sioeli 2:28).

Mahalo te ke lava ʻo fakalaulauloto ki he ngaahi lea ko eni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “ʻI he ngaahi ʻaho ka hokó, he ʻikai lava ke tau moʻui fakalaumālie taʻe kau ai ʻa e tataki, fakahinohino, mo e ivi fakafiemālie, mo tatau maʻu pē ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní” (“Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 96). Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa hono maʻu ʻo e fakahaá ki hoʻo moʻui fakalaumālié?

Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai kapau ʻokú ke ongoʻi ʻoku ʻikai ke ke maʻu ʻa e taumalingi hifo ko iá? Ko ha ngaahi sīpinga ʻeni ʻe ala tokoni. Ko e hā e meʻa naʻe fai ʻe he kakai ʻi he ngaahi folofola ko ʻení ke nau maʻu e taumalingi hifo ʻa e Laumālie ʻo e ʻEikí?

ʻI hoʻo lau e ngaahi lea ko ʻeni meia ʻEletā Tēvita A. Petinaá, fakalaulauloto ki heʻene ʻuhinga kiate koe ke ongoʻi e taumalingi hifo ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi hoʻo moʻui fakaʻahó:

“ʻOku tau faʻa ʻai ke faingataʻa ʻa ʻetau maʻu ʻa e fakahā fakatāutahá. Ko ʻeku ʻuhinga ki aí ko e talaʻofa ʻo e fuakavá ko e taimi te tau tauhi ai ʻetau ngaahi fuakavá, ʻe lava ke tau maʻu maʻu pē ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ko hotau takaua. Ka ʻoku tau talanoa ki ai pea tau ʻai ia ʻo hangē leva ʻa hono fanongoa ʻo e leʻo ʻo e ʻEikí ʻo fakafou ʻi Hono Laumālié ko ha meʻa ʻoku hāhāmolofiá. … ʻOku totonu ke ʻiate kitautolu [ʻa e Laumālié] he taimi kotoa pē. ʻO ʻikai ʻi he foʻi sēkoni kotoa pē, ka kapau ʻoku fai ʻe ha taha ʻa hono lelei tahá—ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke haohaoa—ka ʻo kapau ʻokú ke fai ʻe koe mo au hota lelei tahá, pea ʻoku ʻikai ke tau fai ha maumaufono mamafa, pea ʻe lava leva ke tau falala ki he Laumālie Māʻoniʻoní ke Ne tataki kitautolu. …

“… ʻOku hangē ʻoku tau tui ʻoku fakaofo mo lahi mo fakafokifā ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní, kae hili ko iá ʻoku nonga mo leʻosiʻi mo fakakongokonga ia ʻi he fakalau ʻa e taimí” (“ʻEletā David A. Bednar Discussion” [efiafi mo ha Taki Māʻolunga, 7 Fēpueli 2020], broadcasts.ChurchofJesusChrist.org).

Vakai foki, Gary E. Stevenson, “Ngaahi Ueʻi ʻa e Laumālié,” Liahona, Nōvema 2023, 42–45; “Enemy Territory” (vitiō), Gospel Library.

3:38

Tafaʻaki ʻo e Filí

Fokotuʻu ha ʻātakai fakalaumālie. “Ko e hā kuó ke fakatokangaʻi ʻoku tokoni ki ha ʻātakai fakalaumālie ki hono ako ʻo e ongoongoleleí? Ko e hā e meʻa ʻokú ne tohoakiʻi mei aí? … Fakakaukau ki he feituʻu ʻokú ke faʻa faiako [pe ako] aí. Ko e hā e ongo ʻokú ke maʻu he taimi ʻokú ke ʻi ai aí? Te ke lava fēfē nai ʻo fakaafeʻi lelei ange ʻa e Laumālié ke ʻi ai?” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí7).

fakaʻilonga ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Hōsea 2:19–20

Te u lava ʻo tauhi faivelenga ʻeku ngaahi fuakavá.

  • ʻI he tohi ʻa Hōseá, naʻe fakahoa ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi fuakava mo Hono kakaí ki ha nofo-mali. Ke ako mei he fakafehoanaki ko ʻení, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo sio ki ha fakatātā ʻo ha fefine mo ha tangata mali pea talanoa ki he founga ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke fetauhiʻaki ai ʻa e husepānití mo e uaifí. Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ha ngaahi foʻi lea ʻi he Hōsea 2:19–20 ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e ongo ʻoku maʻu ʻe he ʻEikí kiate kitautolú. Te tau fakahaaʻi fēfē ki he ʻEikí ʻoku tau ʻofa ʻiate Ia pea te tau tauhi faivelenga kiate Iá?

Hōsea 10:12

“Ko e kuonga ʻeni ke kumi [ki he ʻEikí].”

  • ʻOku lave ʻa e Hōsea 10:12 ki he tūtuuʻí, ututaʻú, kuongá mo e ʻuhá ke fakaafeʻi kitautolu ke tau fekumi ki he ʻEikí. ʻI hoʻo lau e veesi ko ʻení, ko e hā ha ngaahi fakakaukau makehe ʻokú ke maʻu te ne ala ueʻi e fānaú ke nau fekumi kiate Iá? Hangē ko ʻení, mahalo ʻe lava ke tā ʻe hoʻo fānaú ha uasi pea hiki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo fekumi ki he ʻEikí ʻi ha ngaahi taimi kehekehe ʻi hono kotoa ʻo e ʻahó. ʻE lava ke tokoni atu kiate koe ha foʻi hiva hangē ko e “Anytime, Anywhere” (Gospel Library) ke ke akoʻi ʻoku taimi tonu maʻu pē ʻa e fekumi ki he ʻEikí.

  • Pe ʻe lava ʻe hoʻo fānaú ʻo fai ha fanga kiʻi ngāue faingofua ʻoku fekauʻaki mo e vēsí, hangē ko e fakangalingali pē ʻokú ne tō ʻa e tengaʻi ʻakaú, toli ha vesitapolo, pe tuʻu ʻi he ʻuhá. Tokoni ki hoʻo fānaú ke nau fakafehoanaki hono tō ʻo ha tengaʻi ʻakau mo hono utu ʻo ha meʻakai lelei ki he moʻui angatonú mo hono maʻu e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí. Te mou lava ʻo fetalanoaʻaki ki he ngaahi tāpuaki kuo lilingi atu ʻe he ʻEikí maʻau ʻi hoʻo feinga ke fekumi kiate Iá.

Hōsea 13:4, 14

Ko Sīsū Kalaisi hoku Fakamoʻuí mo e Huhuʻí.

  • Ke fakamamafaʻi ʻa e foʻi moʻoni ʻi he Hōsea 13:4 ʻoku ʻikai ha toe Fakamoʻui ka ko Sīsū Kalaisi pē, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ha ʻū tā ʻo ha kakai tokolahi, ʻo kau ai ʻa Sīsū. ʻE lava ke taufetongi hoʻo fānaú ʻi he tuhu ki he tokotaha ʻokú ne maʻu ʻa e mālohi ke fakahaofi kitautolu mei he angahalá mo e maté. Vahevahe hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí.

  • ʻE lava ke kumi ʻe hoʻo fānaú ha ngaahi foʻi lea ʻi he Hōsea 13:4, 14 ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa Sīsū Kalaisi. Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi foʻi lea ko ʻení fekauʻaki mo Iá? Fakakaukau ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá ke kumi ha ngaahi folofola kehe ʻoku nau akoʻi ko Sīsū ʻa hotau Fakamoʻuí mo e Huhuʻí. Fevahevaheʻaki ʻa e ongo ʻoku mou maʻu fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.

ko ha kiʻi tamasiʻi ‘oku fai ‘ene lotu

Sioeli 2:28–29

ʻE lava ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻo fakahinohinoʻi au.

  • Mahalo te ke lava ʻo tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e Sioeli 2:28–29 ʻaki haʻo tuku ke nau huaʻi ha vai pea fakafehoanaki ia ki ha toʻi pe ko ha tulutā. Ko e hā nai ʻene ʻuhinga ke “lilingi hifo” ʻa e Laumālié kiate kitautolú?

  • ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e Sioeli 2:28–29, te ke lava ʻo fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fakahū honau ngaahi hingoá ʻo fetongi ʻaki e ongo kupuʻi lea “homou ngaahi fohá” mo e “homou ngaahi ʻofefiné.” Tokoniʻi leva ke nau fekumi ʻi he ngaahi folofola hangē ko e Sione 14:16; Molonai 10:5; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:17 ke ʻiloʻi e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe he Laumālié.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko e taʻalo mai ʻa Sīsū ʻi ha matapā

Fakamoʻuí, tā fakatātā ʻa Kelly Pugh

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: ʻE lava ke tataki au ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní