Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
28 Sepitema–4 ʻOkatopa. “Mou Fakafiemālieʻi ʻa Hoku Kakaí”: ʻĪsaia 40–49


“28 Sepitema–4 ʻOkatopa. ‘Mou Fakafiemālieʻi ʻa Hoku Kakaí’: ʻĪsaia 40–49,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“28 Sepitema–4 ʻOkatopa. ʻMou Fakafiemālieʻi ʻa Hoku Kakaí,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

Ko hono fakamoʻui ʻe Sīsū ha tangata kui

Ko Hono Fakamoʻui ʻo e Tangata Kuí, tā fakatātā ʻa Carl Heinrich Bloch, ʻi he Frederiksborg Museum of National History

28 Sepitema–4 ʻOkatopa: “Mou Fakafiemālieʻi ʻa Hoku Kakaí”

ʻĪsaia 40–49

Ko e “fakafiemālieʻí” ʻa e taha ʻo e ngaahi foʻi lea ʻi he veesi ʻuluaki ʻo e ʻĪsaia vahe 40. ‘Okú ne fakaʻilongaʻi e kamataʻanga ʻo ha ongo ʻoku kehe, ko ha fakamamafa kehe ʻi he pōpoaki ʻa e palōfitá. Naʻe fakatokanga ʻa e ngaahi tohi ʻa ʻĪsaia kimuʻá ki ʻIsileli mo Siuta fekauʻaki mo e fakaʻauha mo e nofo pōpula ʻe hokó koeʻuhí ko ʻenau ngaahi angahalá. Ka naʻe fakataumuʻa ʻa e ngaahi kikite ko ʻeni kimui angé ke fakafiemālieʻi ʻa e kakai Siú ʻi ha taʻu ʻe 150 tupu ʻi he kahaʻú—hili hono fakaʻauha ʻo Selusalema mo e temipalé pea ʻave pōpula ʻa e kakaí ʻe Pāpiloné. Neongo ia, ka ʻoku ope atu e ngaahi kikite ko ʻení ki he kahaʻú ʻo ʻikai ngata pē ʻi he kakai ʻIsileli ne ulungia mo loto-mamahí. ʻOku kaunga ia kiate kitautolu, ʻa ia ʻoku tau faʻa ongoʻi ulungia, loto-mamahi, mo hē foki.

ʻOku mahinongofua e pōpoaki ʻa ʻĪsaia ki hono kakaí pea mo kitautolú: “ʻOua ʻe manavahē” (ʻĪsaia 43:1). ʻOku ʻikai siva ai e ʻamanakí. Kuo te‘eki fakangaloʻi kimoutolu ʻe he ʻEikí, pea ʻokú Ne maʻu ʻa e mālohi ki he ngaahi tūkunga ʻoku hangē ʻoku ʻikai ke ke lava ʻo mapuleʻí. ʻIkai nai ko e ʻEikí, naʻá Ne “fakatupu ʻa e ngaahi langí” (ʻĪsaia 42:5), ʻoku mālohi ange Ia ʻi Pāpilone, ʻi he angahalá, mo ha faʻahinga meʻa pē ʻokú ne fakapōpulaʻi koe? ʻOkú Ne kōlenga mai, “Tafoki mai kiate au; he kuó u huhuʻi koe” (ʻĪsaia 44:22). Te Ne lava ʻo fakamoʻui, fakafoki, fakamālohia, fakamolemoleʻi, mo fakafiemālieʻi—ha meʻa pē ʻoku fiemaʻu ki ho tūkungá, ke huhuʻi ai koe.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

ʻĪsaia 40–49

fakaʻilonga seminelí
ʻE lava ʻa Sīsū Kalaisi ʻo fakafiemālieʻi mo ʻomi ha ʻamanaki lelei kiate au.

ʻI he taimi naʻe nofo pōpula ai ʻa e kakai ʻIsilelí ʻi Pāpiloné, mahalo naʻe fifili ha tokolahi pe kuo mole ʻaupito nai honau tuʻunga ko ha kakai fili mo e kakai fuakava ʻa e ʻOtuá. ʻI hoʻo lau e ʻĪsaia 40–49, kumi e ngaahi potufolofola naʻe lava ʻomi ai ha fakafiemālie mo e ʻamanaki lelei. Ko e potufolofola takitaha ʻokú ke maʻú, fakalaulauloto pea lekooti e meʻa ʻoku folofola ʻaki ʻe he ʻEikí kiate koe ʻi he ngaahi veesi ko ʻení. Ko ha ngaahi veesi ʻeni te ke lava ʻo kamata ʻaki:

Ko e hā e meʻa ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke ʻilo fekauʻaki mo Iá?

Mahalo te ke lava ʻo fakatokangaʻi ko e himi ko ia ko e “ʻE Kāinga Kuo Langa Ha Tuʻunga” (Ngaahi Himi, fika 37) ʻoku fakatefito ia ʻi he ngaahi lea ʻi he ʻĪsaia 41:10; 43:2–5; 46:4. Fakakaukau ke hivaʻi pe fanongo ki he himi ko ʻení, ʻo kumi e ngaahi faitatau ʻi he fakaleá mo e ngaahi veesi ko ʻeni meia ʻĪsaiá. Kuo fakahoko fēfē ʻe he Fakamoʻuí ʻa e talaʻofa ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí?

Vakai foki, Patrick Kearon, “Kuó Ne Toe Tuʻu mo e Fakamoʻui ʻi Hono Kapakaú: Te Tau Lava ʻo Ikuna Lahi Ange,” Liahona, Mē 2022, 37–40.

Fakaʻaongaʻi ha folofola lahi ange. ʻOku ʻi ai ha ngaahi taimi ʻe lava ke mahino lelei ange kiate kitautolu ʻa e Fuakava Motuʻá kapau te tau fakalahi atu ki heʻetau akó ʻaki ha ngaahi veesi mei he Tohi ʻa Molomoná. Hangē ko ʻení, naʻe maʻu ʻe he ongo palōfita ʻo e Tohi ʻa Molomoná ko Nīfai mo Sēkopé ʻa e ngaahi tohi ʻa ʻĪsaiá ʻi he ʻū lauʻi peleti palasá (vakai, 1 Nīfai 19:22–23), pea naʻá na fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi kikite ko ʻení ke akoʻi fekauʻaki mo e Fakamoʻuí. Ke ako e founga naʻe fakatatau ai ʻe Nīfai mo Sēkope ʻa e ʻĪsaia 48–49 ki hona kakaí, vakai, 1 Nīfai 22. ʻE ala tokoni ia ke ke fakatatau ʻa e ngaahi vahe ko ʻení ki hoʻo moʻuí.

Ko ha vaitafe fālahi mo mamaha

ʻI he talangofua ki he ʻEikí, ʻe lava ʻo “hangē ko e vaitafé [ʻetau] fiemālié” (ʻĪsaia 48:18).

ʻĪsaia 40–49

“Ko koe ko ʻeku tamaioʻeiki.”

ʻOku folofola ʻa e ʻEikí ʻi he kotoa ʻo e ʻĪsaia 40–49 ki Heʻene “tamaioʻeikí” mo ʻEne “kau fakamoʻoní.” ʻE lava ke ʻuhinga ʻa e ngaahi leá ni kia Sīsū Kalaisi (vakai, ʻĪsaia 42:1–7), ki he fale ʻo ʻIsilelí (vakai, ʻĪsaia 45:4), pea ki he Tuʻi ko Sailosí, ʻa ia naʻá ne fakangofua ʻa e kakai Siú ke nau foki ki Selusalema ʻo toe langa ʻa e temipalé (vakai, ʻĪsaia 44:26–28; 45:1–4). Te ke lava foki ʻo fakakaukau ki he founga ʻoku fakaʻaongaʻi ai e ngaahi potufolofolá kiate koe ko ha tamaioʻeiki mo ha fakamoʻoni ki he ʻEikí. Hangē ko ʻení, fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

ʻĪsaia 40:1–3, 9–11; 43:9–12. Ko e hā ha founga ʻokú ke hoko ai ko ha fakamoʻoni ʻo Sīsū Kalaisi? Ko e hā ʻa e “ongoongo lelei” te ke lava ʻo vahevahe ʻi hoʻo hoko ko ʻEne fakamoʻoní? Mahalo te ke fakakaukauloto kuo ui koe ke ke fakamoʻoni ʻi ha hopo ʻi he fakamaauʻangá. ʻI he hopo ko ʻení, kuo fakaʻilo ai ʻa Sīsū Kalaisi ʻi Heʻene fakahoko ʻa e fakamatala ʻoku lekooti ʻi he ʻĪsaia 43:11. Ko e hā ha fakamoʻoni te ke lava ʻo fai ke poupouʻi ai e meʻa naʻe tala ʻe Sīsuú? Ko e hā ha fakamoʻoni mei hoʻo moʻuí te ke lava ʻo vahevahe?

ʻĪsaia 41:8–13; 42:6; 44:21. Ko e hā kuo uiuiʻi koe ʻe he ʻEikí ke ke fakahokó? Fakakaukau ki he ngaahi fatongia he Siasí kae pehē ki ha ngaahi faingamālie kehe ke tauhi ai kiate Iá. Kuó Ne “fakafuofua” pe teuteuʻi fēfē koe ke ke hoko ko ʻEne tamaioʻeiki? ʻOkú Ne tokoniʻi fēfē koe ʻi hoʻo ngāué?

ʻĪsaia 49:1–9. Ko e hā ha ngaahi pōpoaki ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻe lava ʻo tokoni ʻi he taimi ʻokú ke ongoʻi ai ko hoʻo ngāué mo e tokoní ʻoku “fakaʻosi noa pē …, pea taʻeʻaonga”? (veesi 4).

ʻĪsaia 40:3–8, 15–23; 42:15–16; 47:7–11

‘Oku mālohi ange e mālohi ʻo e ʻOtuá ʻi he mālohi fakamāmaní.

Naʻe toutou fakamanatu ʻe ʻĪsaia ki hono kakaí ʻa e mālohi taʻemafakatataua ʻa e ʻOtuá, ʻi hono fakafehoanaki mo e mālohi fakamamahi fakamāmani ʻokú ne takatakaiʻi kinautolú. Sio ki he pōpoaki ko ʻení ʻi hoʻo lau ʻa e ʻĪsaia 40:3–8, 15–23; 42:15–16; mo e 47:7–11 (fakatokangaʻi ange ko e vahe 47 ʻoku fakataumuʻa ia ki Pāpilone, ʻa ia naʻá ne puke pōpula ʻa ʻIsilelí). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi potufolofola ko ʻení fekauʻaki mo e ngaahi meʻa fakamāmaní? Ko e hā e meʻa ʻoku nau akoʻi atu fekauʻaki mo e ʻOtuá? Fakalaulauloto ki he ʻuhinga naʻe ngali mahuʻinga ai e pōpoakí ni ki he kakai Siu naʻe nofo pōpulá. Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ia kiate koé?

ʻĪsaia 48:10; 49:13–16

ʻE lava ke fakamaʻa au ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi hoku ngaahi faingataʻá.

ʻI hoʻo lau ʻa e ʻĪsaia 48:10, fakalaulauloto ki hoʻo “afi ʻo e mamahí.” Ko e hā e founga ʻoku “fakamaʻa” ai koe ʻe he ʻEikí? ʻOku tokoniʻi fēfē koe ʻe he ʻĪsaia 49:13–16 ʻi he taimi ʻokú ke fuesia ai e faingataʻá?

Vakai foki, “The Refiner’s Fire” (vitiō), Gospel Library.

5:0

The Refiner's Fire

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

ʻĪsaia 40:3–5

Te u lava ʻo teuteu “ʻa e hala ʻo [e ʻEikí].”

  • Fakakaukau ki ha ngaahi founga ʻe niʻihi ke fakatātaaʻi ʻaki e ʻuhinga ke “teuteu ʻa e hala ʻo [e ʻEikí],” ʻo hangē ko hono fakamatalaʻi ʻi he ʻĪsaia 40:3–5. Hangē ko ʻení, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo fakatonutonu ha meʻa ʻoku pikopiko, fakamāʻopoʻopo ha faliki ʻoku vevea, pe fakaʻataʻatā ha foʻi hala ʻi ha feituʻu ʻoku makamaka. Te ke toe lava ʻo fakaʻaliʻali ha ʻū fakatātā ʻo Sione Papitaiso mo Siosefa Sāmita (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 3587). Naʻá na teuteuʻi fēfē ʻa e hala ki he hāʻele mai ʻa e ʻEikí? (vakai, Luke 3:2–18; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 135:3). ʻE founga fēfē haʻatau tokoní? Mahalo ko ha faingamālie ʻeni ke talanoa ai fekauʻaki mo e founga ʻoku tokoni ai e kau maʻu Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné ʻi hono teuteu e hala ʻo e ʻEikí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:26–28).

ʻĪsaia 43:10

Te u lava ʻo hoko ko ha fakamoʻoni ʻo e ʻEikí.

  • Hili hono lau fakataha ʻa e ʻĪsaia 43:10, te mou lava ʻo talanoa ki he ʻuhinga ʻo e hoko ko ha fakamoʻoní. Fevahevaheʻaki ha ngaahi meʻa kuó ke aʻusia ʻe lava ke ke hoko ai ko ha “fakamoʻoni” ki ai—hangē ko ʻení, ko ha meʻakai naʻá ke ʻahiʻahiʻi, ko ha feituʻu kuó ke ʻaʻahi ki ai, pe ko ha tokotaha ʻokú ke ʻiloʻi. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke hoko ko ha fakamoʻoni ʻa e ʻEikí? Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo tala ki he kakai kehé fekauʻaki mo Iá?

ʻĪsaia 44:3–4; 45:8

ʻE “lilingi” ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi tāpuakí kiate au.

  • Hili hono lau e ngaahi veesi ko ʻení, ʻe lava hoʻo fānaú ʻo fuʻifuʻi ha kiʻi fuʻu ʻakau pea talanoa fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki kuo lilingi hifo ʻe he ʻEikí kiate kinautolú. Ko e hā e meʻa ʻoku hoko ki ha fuʻu ʻakau ʻi he taimi ʻoku tau fuʻifuʻi ai iá? Kuo tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí ke tau tupulakí?

ko ha fuʻu peau lalahi

ʻE lava ke “tatau [ʻetau] māʻoniʻoní mo e ngaahi peau ʻo e tahí” (ʻĪsaia 48:18).

ʻĪsaia 48:17–18

ʻOku hanga ʻe he tauhi e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá ʻo ʻomi ha nonga.

  • ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi fakatātā pe vitiō ʻo e ngaahi vaitafé mo e ngaahi peau ʻo e tahí ke fakakaukauloto hoʻo fānaú ki he ʻĪsaia 48:18 (ʻo hangē ko e ʻū fakatātā ʻi he fokotuʻutuʻu ko ʻení). Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke ueʻi honau nimá mo e umá ke hangē ha vaitafe mo e peau ʻo e tahí. ‘E founga fēfē ha tatau ʻa e melinó mo ha vaitafé? ‘E founga fēfē ha tatau ʻa e angamāʻoniʻoní mo e peaú? Talanoa fekauʻaki mo e founga kuo tokoniʻi ai koe ʻe hono tauhi e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá, ke ke ongoʻi fiemālie hangē ha vaitafé pe mālohi hangē ha peaú.

  • Hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e ngaahi fekaú, hangē ko e “Tauhi ʻa e Ngaahi Fekaú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, fika 68). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he hivá ni fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku totonu ke tau tauhi ai e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá?

ʻĪsaia 49:14–16

He ʻikai teitei fakangaloki au ʻe he ʻEikí.

  • ʻE lava ke hoko ʻa e ʻĪsaia 49:14–16 ko ha fakafiemālie lahi ki hoʻo fānaú ʻi he ngaahi taʻu ka hoko maí. ʻI hoʻo lau ʻa e veesi 14, te ke lava ʻo talanoa ki he meʻa te ne ala ʻai ʻa e kakaí ke nau ongoʻi ʻoku fakangaloki pe liʻekina kinautolú. ʻOku tau ʻilo fēfē ʻoku teʻeki ke fakangaloki kitautolu ʻe he ʻEikí?

  • Ke fakafeʻiloaki ʻa e veesi 15–16, te ke lava ʻo fehuʻi ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha taha he ʻikai pē ke teitei ngalo ʻiate kinautolu, hangē ko ha mēmipa ʻo e fāmilí pe kaungāmeʻa. Fakatatau ki he ʻĪsaia 49:15–16, ko e hā e ʻuhinga he ʻikai ke teitei fakangaloki ai kitautolu ʻe he ʻEikí? Hili iá te mou lava leva ʻo fevahevaheʻaki hoʻomou ngaahi ongo fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko Sīsū mo ha tangata mo ha kiʻi taʻahine

Lolo Faitoʻo ʻo Kiliatí, tā fakatātā ʻe Annie Henrie Nader

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: Te u lava ʻo hoko ko ha fakamoʻoni ʻa e ʻEikí