Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
12–18 ʻOkatopa. “ʻE Haʻu ʻa e Huhuʻí ki Saione”: ʻĪsaia 58–66


“12–18 ʻOkatopa. ‘‘E Haʻu ʻa e Huhuʻí ki Saione’: ʻĪsaia 58–66,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“12–18 ʻOkatopa. ‘‘E Haʻu ʻa e Huhuʻí ki Saione,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

Ko hono lau ʻe Sīsū ha takainga tohi ki he kakaí ʻi ha falelotu lahi

Ko Sīsū ʻi he Falelotu Lahi ʻi Nāsaletí, tā fakatātā ʻa Greg Olsen

12–18 ʻOkatopa: “ʻE Haʻu ʻa e Huhuʻí ki Saione”

ʻĪsaia 58–66

ʻI he konga kimuʻa ʻo e ngāue fakafaifekau ʻa Sīsū Kalaisí, naʻá Ne ʻaʻahi ki ha falelotu ʻi Nāsaleti, ko e feituʻu ne ohi hake ai Iá. Naʻá Ne tuʻu ʻi ai ke lau mei he folofolá, ʻo fakaava e tohi ʻa ʻĪsaiá, pea lau e meʻa ʻoku tau ʻilo he taimí ni ko e ʻĪsaia 61:1–2. Naʻá Ne fakahā leva ʻo pehē, “Kuo fakamoʻoni ‘i he ʻahó ni ʻa e tohi ko ʻení ʻi homou telingá.” Ko e taha ʻeni ʻo e ngaahi folofola fakahangatonu taha ʻa e Fakamoʻuí ko Ia ʻa e Tokotaha kuo Paní, te Ne “fakamoʻui ʻa e loto mafesí” mo “malanga ʻaki ʻa e huhuʻí ki he kau pōpulá” (vakai, Luke 4:16–21). Na‘e fakahoko moʻoni e folofola ko ʻení ʻi he kuonga ko iá. Pea hangē ko e ngaahi kikite kehe lahi ʻa ʻĪsaiá, ʻoku toe fakahoko pē foki ia ʻi hotau kuongá. ʻOku hokohoko atu hono fakamoʻui ʻe he Fakamoʻuí ʻa e loto-mafesi ʻoku haʻu kiate Iá. ʻOku kei tokolahi pē ʻa e kau pōpula ʻoku nau fiemaʻu ha fakahaofí. Pea ʻoku ʻi ai ha kahaʻu nāunauʻia ke teuteu ki ai—ko ha taimi ʻe hanga ai ʻe he ʻEikí ʻo “fakatupu ʻa e ngaahi langi foʻou pea mo e fonua foʻou” (ʻĪsaia 65:17) pea “ke tupu hake ʻa e māʻoniʻoni mo e fakamālō ʻi he ʻao ʻo e ngaahi puleʻanga kotoa pē” (ʻĪsaia 61:11). ʻOku hanga ʻe hono lau e tohi ʻa ʻĪsaiá ʻo fakaava hotau matá ki he meʻa kuo ʻosi fakahoko ʻe he ʻEikí, meʻa ʻokú Ne fakahokó, mo e meʻa te Ne fakahoko maʻa Hono kakaí.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

ʻĪsaia 58:3–12

fakaʻilonga seminelí
ʻOku langaki ʻe he ʻaukaí ʻa e mālohi fakalaumālié mo tāpuekina e kakai faingataʻaʻiá.

Ko e hā ka loto-fiemālie ai ha taha ke taʻe kai ʻi he taimi ʻoku maʻu ai ha meʻakaí? ʻI hoʻo ako ʻa e ʻĪsaia 58:3–12, mahalo te ke fakakaukau ki he ngaahi ʻuhinga hoʻo ʻaukaí—kae pehē ki he ngaahi ʻuhinga ʻa e ʻEikí ki hono foaki mai ʻo e fono ko ʻení. Ko ha ngaahi fehuʻi ʻeni ʻe niʻihi ke ke fakalaulauloto ki ai:

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku faʻa hangē ai ʻa e ʻaukaí he taimi ʻe niʻihi ko ha kavenga mafasiá kae ʻikai ko ha tāpuakí? (vakai, ʻĪsaia 58:3–5). ʻOku liliu fēfē ʻe he ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí ʻi he vahe ko ʻení ʻa e fakakaukau ko iá maʻaú?

  • ʻOku ʻuhinga nai ki he hā ke “vete ʻa e ngaahi noʻo ʻo e angahalá” pea “motumotuhi ʻa e ngaahi haʻamonga kotoa pē”? (ʻĪsaia 58:6). ʻE tāpuekina fēfē ʻe he ʻaukaí ʻa e niʻihi kehé? (vakai, veesi 7).

  • Kuo ʻomi fēfē ʻe he ʻaukaí kiate koe ʻa e ngaahi tāpuaki ne fakamatalaʻi ʻi he ʻĪsaia 58:8–12?

ʻI he pōpoaki ko e “ʻIkai Ko ʻeni ʻa e ʻAukai Kuó u Filí?” (Liahona, Mē 2015, 22–25), naʻe vahevahe ai ʻe Palesiteni Henelī B. ʻAealingi ha ngaahi sīpinga kehekehe ʻo e founga kuo tāpuekina ai ʻe he ʻaukaí mo e foaki ʻaukaí ʻa e kakaí. Ko e hā ha founga kuó ke mātā tonu ai ha ngaahi tāpuaki tatau ʻi hoʻo moʻuí?

Vakai foki, “Bless Our Fast, We Pray,” Hymns, no. 138; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “ʻAukaí mo e Ngaahi Foaki ʻAukaí,” Gospel Library.

Feinga ke ke maheni mo e kakai ʻokú ke akoʻí. “ʻOku kau ʻi he hoko ko ia ko ha faiako hangē ko Kalaisí, ʻa e feinga ke maheni mo e kakai ʻokú ke akoʻí mo feinga ke maʻu ha mahino ki he meʻa ʻoku ʻi honau lotó. … Te ke lava ʻo ʻiloʻi e founga ʻoku nau ako lelei taha aí. Te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi, fakafanongo lelei, mo siofi. Kae mahulu haké, te ke lava ʻo lotua ke maʻu e mahino ko ia ko e Laumālié pē te Ne lava foaki atú. Ko e lelei ange hoʻo ʻiloʻi ha tahá, ko e lelei ange ia hoʻo malava ke tokoniʻi ia ke ne maʻu ha ʻuhinga fakatāutaha mo ha mālohi ʻi he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. ʻI he taimi pē ʻoku mahino ai kiate koe ʻa e fieinua ʻa ha taha, ʻe lava ke akoʻi koe ʻe he Laumālié ki he founga ke ke tokoniʻi ai ia ʻaki e vai moʻui ʻa e Fakamoʻuí” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí13).

ʻĪsaia 58:13–14

ʻOku ʻomi ʻa e fiefiá ʻi hono fakaʻapaʻapaʻi ʻo e ʻEikí ʻi he Sāpaté.

ʻOku hoko nai ʻa e ʻaho Sāpaté ko ha meʻa “fakafiefia” kiate koe? ʻI hoʻo ako ʻa e ʻĪsaia 58:13–14, fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo maʻu ha fiefia lahi ange ʻi he ʻaho ʻo e ʻEikí. Hangē ko ʻení, ʻoku ʻuhinga ki he hā ke tafoki ʻo “ʻoua naʻa fai ki ho lotó ʻi [Hono] ʻaho māʻoniʻoní”? Ko e hā e faikehekehe ʻo e “fiefia koe [ʻi he ʻEikí]” mo e “fai ki ho ngaahi halá”?

Vakai foki, Russell M. Nelson, “ʻOku Fakafiefia ʻa e ʻAho Sāpaté,” Liahona, Mē 2015, 129–32.

ʻĪsaia 59:9–21; 61:1–3; 63:7–9

Ko Sīsū Kalaisi hoku Fakamoʻuí mo e Huhuʻí.

ʻOku lahi ha ngaahi fakamatala ʻi he ʻĪsaia 58–66 ki he misiona fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. Kumi kinautolu ʻi hoʻo akó. Kae tautautefito ki hono fakatokangaʻi e ngaahi huafa mo e ngaahi lea ʻoku fakaʻaongaʻi ki hono fakamatalaʻi ʻo e Fakamoʻuí. Hangē ko ʻení:

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke mahuʻingaʻia ai fekauʻaki mo e fakamatalaʻi ʻo e “fakalaloá” ʻi he ʻĪsaia 59:16–21? ʻOku ikunaʻi fēfē ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi tūkunga ʻoku fakamatalaʻi ʻi he veesi 9–15?

  • ʻI he taimi naʻe fakahā ai ʻe Sīsū Kalaisi ki he kakai ʻo Nāsaletí ko Ia ʻa e Mīsaiá, naʻá Ne lau mei he ʻĪsaia 61:1–3 (vakai, Luke 4:16–21; vakai foki ki he vitiō “Fakahā ʻe Sīsū Ko Ia ʻa e Mīsaiá,” Gospel Library). Kuo tāpuekina fēfē koe mo e niʻihi kehé ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he ngaahi founga ʻoku fakamatalaʻi atu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení? Kuó Ne foaki fēfē ʻa e hoihoifuá ko e fetongi ʻo e efuefú?

    3:23

    Fakahā ʻe Sīsū Ko Ia ʻa e Mīsaiá

  • Ko e hā ha “ngaahi ʻaloʻofa ʻa [e ʻEikí]” ʻokú ke lava ʻo “fakahaá”? (vakai, ʻĪsaia 63:7–9).

  • Ko e hā ha ngaahi fakamatala kehe ki he Fakamoʻuí ʻokú ke maʻu ʻi he ʻĪsaia 58–66?

Vakai foki, Mōsaia 3:7; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 133:46–53.

ko ha nima ʻo ha tangata ʻoku ala atu mo ha maama lolo ke tutu ha maama ʻa ha fefine

Ko ha Meʻaʻofa ʻo e Māmá, tā fakatātaaʻi ʻe Eva Timothy

ʻĪsaia 60; 62

“‘E hoko ʻa [e ʻEikí] ko e maama taʻengata kiate koe.”

ʻOku fakamatalaʻi ʻe he ʻĪsaia 60 mo e 62 ʻa e māmá mo e fakapoʻulí, matá mo e mamatá ke akoʻi e founga ʻe tāpuekina ai ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e māmaní ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí. Kumi e ngaahi fakakaukau ko ʻení ʻi he ʻĪsaia 60:1–5, 19–20; 62:1–2. ‘I hoʻo lau e ngaahi vahe ko ʻení, fakalaulauloto ki he founga ʻoku tānaki fakataha ai ʻe he ʻOtuá ʻa ʻEne fānaú mei he fakapoʻulí ki Heʻene māmá. Ko e hā ho fatongia ʻi he ngāué ni?

Vakai foki, 1 Nīfai 22:3–12; 3 Nīfai 18:24; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 14:9; Bonnie H. Cordon, “Koeʻuhí Ke Nau Mamata,” Liahona, Mē 2020, 78–80.

ʻĪsaia 64:1–5; 65:17–2566

ʻE pule ʻa Kalaisi ʻi he māmaní lolotonga e Nofotuʻí.

Naʻe fakamatala ʻa ʻĪsaia kau ki ha ʻaho ʻe “fakangalo [ai] ʻa e ngaahi muʻaki mamahí” (ʻĪsaia 65:16). Neongo ʻoku lahi ha ngaahi meʻa ke fakakakato ʻi he kikite ko ʻení, ka ʻi hono ʻuhinga kakató, ʻoku teʻeki ke hokosia ʻa e ʻaho ko iá—ʻi he taimi ʻe liuaki mai ai ʻa Sīsū Kalaisí. Naʻe fakamatalaʻi ʻe ʻĪsaia ʻa e ʻaho ko ʻení ʻi he kahaʻú ʻi he ʻĪsaia 64:1–5; 65:17–25; 66. Fakatokanga‘i ange ʻa e tuʻo lahi ʻo ʻene fakaʻaongaʻi e ngaahi lea hangē ko e “fiefia” mo e “nēkeneka.” Ko e hā e ʻuhinga ka hoko ai e liuaki mai ʻa e Fakamoʻuí ko ha ʻaho fakafiefia kiate koe? Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke teuteu ai ki Heʻene hāʻele maí?

Vakai foki, Ngaahi Tefito ʻo e Tuí 1:10; Russell M. Nelson, “Ko e Kahaʻu ʻo e Siasí: Ko Hono Teuteu ʻo e Māmaní ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí,” Liahona, ʻEpeleli 2020, 13–17.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

ʻĪsaia 58:6–11

ʻOku hanga ʻe he ʻaukaí ʻo faitāpuekina au mo e niʻihi kehe ʻoku faingataʻaʻiá.

  • Mahalo ko e founga lelei taha ke poupouʻi ai hoʻo fānaú ke nau ʻaukaí—ʻi he taimi ʻoku nau mateuteu aí—ko hono tokoniʻi ke mahino kiate kinautolu e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻEikí ki he fono ko ʻení. Fakakaukau ke lau fakataha ʻa e ʻĪsaia 58:6–11 ke maʻu e tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení: Ko e hā e ʻuhinga ʻoku tau ʻaukai aí? ʻOku founga fēfē ʻetau ʻaukaí? Te ke lava foki ʻo sio ki he “ʻAukaí” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá.

  • Kapau kuó ke maʻu ha aʻusia mahuʻingamālie ʻi he ʻaukaí, vahevahe ia ki hoʻo fānaú. Te ke lava foki ʻo fehuʻi ange pe te nau fakamatalaʻi fēfē ki ha kaungāmeʻa ʻa e ʻuhinga naʻe foaki mai ai ʻe he ʻEikí ʻa e fono ko ʻení kiate kitautolú.

ʻĪsaia 58:13–14

ʻE lava ke fakafiefia ʻa e Sāpaté.

  • Hili hono lau ʻa e ʻĪsaia 58:13–14, te ke lava ʻo tuhu ki he ngaahi ʻaho ʻo e uiké ʻi ha tohi-māhina pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke mou lau fakataha ʻa e ngaahi ʻahó. ʻI hoʻomou aʻu ki he Sāpaté, kole ange ke nau ui ʻa e ʻaho ko iá “ko e fakafiefia.” Fakamatala kiate kinautolu e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻa e ʻaho Sāpaté ko ha fiefiaʻanga kiate koé.

  • Fevahevaheʻaki ʻa e ngaahi founga te ke lava ai ʻo “fiefia ʻi [he ʻEikí]” ʻi he ʻaho Sāpaté. Mahalo ʻe lava ke tā ʻe hoʻo fānaú ʻenau ngaahi fakakaukaú pea faʻo ia ʻi ha “puha ʻo e Sāpaté ʻoku fakafiefia.” Pea ʻi he taimi te nau fiemaʻu ai ha ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ke fai ʻi he Sāpaté, ʻe lava ke nau toʻo hake ha foʻi fakakaukau mei he puhá.

ko ha tā valivali ʻo Sīsū Kalaisi

Ko ʻEtau Māmá, tā fakatātā ʻa Dan Wilson

ʻĪsaia 60:1–3

ʻOku hangē ʻa e Fakamoʻuí ko ha maama kiate aú.

  • Te ke lava ʻo fakaafeʻi hoʻo fānaú ke kuikui honau matá ʻi hoʻo lau ʻa e ʻĪsaia 60:1–3. Kole ange ke nau ʻāʻā ʻi he taimi ʻoku nau fanongo ai ki he foʻi lea “māmá” pea toe kuikui ʻi heʻenau fanongo ki he foʻi lea “poʻulí.” Fakamatalaʻi ange ʻoku hangē ʻa Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongoleleí ko ha maama ʻoku tokoni mai ke tau ʻilo hotau hala ke foki ai ki he Tamai Hēvaní.

ʻĪsaia 65:17–25

ʻI he taimi ʻe toe hāʻele mai ai ʻa Sīsuú, te Ne ʻomi ʻa e melinó mo e fiefiá.

  • ʻOku fakamatalaʻi ʻi he ʻĪsaia 65:17–25 ʻa e tuʻunga ʻe ʻi ai ʻa e māmaní ʻi he taimi ʻe toe hāʻele mai ai e Fakamoʻuí. ʻI hoʻo lau mo hoʻo fānaú ʻa e ngaahi veesi ko ʻení, tokoniʻi ke nau fekumi ki he founga ʻe kehe ai ʻa e moʻuí ʻi he “fonua foʻou” naʻe fakamatalaʻi ʻe ʻĪsaiá. Ko e hā e ʻuhinga ka hoko ai ʻeni ko ha taimi ke “fiefia ʻa [kitautolu] pea nekeneka ʻo taʻengatá”? (veesi 18).

  • Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva ʻoku fekauʻaki mo e Hāʻele ʻAnga Uá, hangē ko e “When the Savior Comes Again” (Gospel Library). Fevahevaheʻaki ʻa e meʻa ʻokú ke hanganaki atu ki ai fekauʻaki mo e liuaki mai ʻa e Fakamoʻuí. Ko e hā e meʻa te tau lava ʻo fai ke teuteu ai ki he ʻaho ko iá?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko Sīsū Kalaisi ʻi he langí, ʻokú Ne huluʻi mai ha maama

“Tuʻu hake, pea ulo; he kuo hoko mai hoʻo māmá, pea kuo hā hake ʻiate koe ʻa e nāunau ʻo [e ʻEikí]” (ʻĪsaia 60:1). Māmá mo e Moʻuí, tā fakatātā ʻa Mark Mabry

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: ʻE lava ke hoko ʻa e Sāpaté ko ha meʻa fakafiefia kiate au