Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
29 Sune–5 Siulai. “Kapau ko e ʻOtuá ʻa [e ʻEikí], Mou Muimui Kiate Ia”: 1 Ngaahi Tuʻi 12–13; 17–22


“29 Sune–5 Siulai. ‘Kapau ko e ʻOtuá ʻa [e ʻEikí], Mou Muimui Kiate Ia’: 1 Ngaahi Tuʻi 12–13; 17–22,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“29 Sune–5 Siulai. ‘Kapau ko e ʻOtuá ʻa [e ʻEikí], Mou Muimui Kiate Ia,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

Ko ʻIlaisiā ʻi muʻa ʻi ha ʻesifeilaulau vela

Fehangahangai ʻa ʻIlaisiā mo e Kau Taulaʻeiki ʻa Pealí, tā ʻa Jerry Harston

29 Sune–5 Siulai: “Kapau ko e ʻOtuá ʻa [e ʻEikí], Mou Muimui Kiate Ia”

1 Ngaahi Tuʻi 12–13; 17–22

Naʻe fakamoveteveteʻi ʻa e fale ʻo ʻIsilelí. Naʻe mavaeua e puleʻangá, ʻo fokotuʻu ʻe he haʻa ʻe hongofulu ʻa e Puleʻanga ʻo ʻIsileli ʻi he Tokelaú pea fokotuʻu ʻe he haʻa ʻe ua ʻa e Puleʻanga ʻo Siuta ʻi he Tongá. Ka ko e meʻa naʻe kovi ange ʻi heʻenau mavahevahé ko e fakatou mavahe ʻa e ongo puleʻangá mei heʻena ngaahi fuakavá. Naʻe taki ʻe ha ngaahi tuʻi angakovi ʻa e kakaí ke nau mamaʻo mei he ʻEikí, pea naʻe veiveiua e tui ʻa ha kakai tokolahi.

ʻI he tūkunga ko ʻení, naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa ʻIlaisiā ke hoko ko ha palōfita. ʻOku fakahaaʻi ʻe heʻene moʻuí ʻa e lava ke maʻu ʻe ha taha ha tui mālohi ki he ʻEikí ʻo aʻu ai pē ki he ngaahi tūkunga ʻoku koví. ʻOku ʻi ai e taimi ʻe niʻihi ʻoku ʻomi ʻe he ʻEikí ha ngaahi mana ki he kakaí, hangē ko e tō hifo ʻa e afí mei he langí, koeʻuhi ko ha faʻahinga tui lahi pehē. Ka ʻokú Ne toe fakahoko pē foki mo ha ngaahi mana fakataautaha, hangē ko hano fafanga ha uitou angatonu mo hono fohá. ʻOku faʻa lahi hono fakahoko fakafoʻituitui e ngaahi mana ʻa e ʻEikí pea ʻoku ʻiloʻi pē ia ʻe he foʻi toko taha—hangē ko ʻení, ko e taimi ko ia ʻoku fakahā mai ai ʻe he ʻEikí Ia kiate koe ʻo fakafou ʻi ha “kihiʻi leʻo mālie” (1 Ngaahi Tuʻi 19:12).

Ke ‘ilo lahi ange kia ʻIlaisiā, vakai, “ʻIlaisiā” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

1 Ngaahi Tuʻi 12:1–20

ʻOku tokangaʻi ʻe he kau taki anga faka-Kalaisí ʻa e kakai ʻoku nau tatakí.

Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e fehalaaki naʻe fai ʻe he Tuʻi ko Lehopoamí, ko e foha ʻo Solomoné, ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 12:1–14? Ko e hā ha ngaahi ʻulungaanga faka-Kalaisi naʻá ne mei tokoniʻi ʻa Lehopoami ke fakahaofi hono puleʻangá? (vakai, veesi 7; Mātiu 20:25–28; Mōsaia 2:10–21). Te ke fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení ʻi hoʻo hoko ko ha takí—ʻo tatau ai pē pe ʻi ha uiuiʻi faka-Siasi pe ko ha taki pē ki hoʻo moʻuí?

1 Ngaahi Tu‘i 17:8–16; 19:19–21

fakaʻilonga seminelí
Ko ha fakaafe ke fai ha feilaulaú, ko ha faingamālie ia ke fakaʻaongaʻi ai ʻeku tui kia Sīsū Kalaisí.

Naʻe kole ʻe he palōfita ko ʻIlaisiaá ki ha uitou ke foaki ange kiate ia ha meʻakai mo ha vai kimuʻa peá ne toki fafanga ia mo hono foha fiekaiá. Ko e hā e ʻuhinga naʻá ne fai ai iá? ʻOku malava ke vakai ki he kole ko ia ʻa ʻIaisiaá ko ha tāpuaki maʻá e kiʻi fāmili ko ʻení. Naʻá na fiemaʻu e tāpuaki ʻa e ʻEikí, pea ʻoku ʻomi ʻe he feilaulaú ha ngaahi tāpuaki—kau ai e tāpuaki ʻo ha tui ʻoku mālohi ange.

ʻI hoʻo lau ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 17:8–16, fakakaukauloto ko koe ʻa e uitou ko ʻení. Ko e hā e meʻa ‘okú ke mahuʻingaʻia ai ‘iate iá? Te ke lava foki ʻo hiki ha lisi ʻo e ngaahi fili ʻe fiemaʻu ki ai ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí (hangē ko ʻení, vakai, Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí [2022]). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he uitou ko ʻení fekauʻaki mo hono fakaʻaongaʻi ʻo e tuí?

ʻOku faitatau fēfē ʻa e tōʻonga ʻa ʻIlaisa ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 19:19–21 mo e tōʻonga ʻa e uitoú?

Fakakaukau ki ha ngaahi feilaulau kuó ke fai ke muimui ai ki he Fakamoʻuí. Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he 1 Ngaahi Tuʻi 17:8–16; 19:19–21 fekauʻaki mo e ngaahi feilaulau ko ʻení? ʻOku tokoniʻi fēfē koe ʻe he ʻilo ki he Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻokú Ne kole atu ai ke tau fai ha ngaahi feilaulaú? Kuó Ne tākiekina fēfē nai koe?

Vakai foki, Mātiu 4:18–22; 6:25–33; Luke 4:24–26; “ʻIlaisiā mo e Uitou ʻo Salifatí” (vitiō), Gospel Library; “Ko e Tui Mateakí,” Ngaahi Himi, fika 62.

10:12

ʻIlaisiā mo e Uitou ʻo Salifatí

1 Ngaahi Tuʻi 18

“Kapau ko e ʻOtuá ʻa [e ʻEikí], mou muimui ‘iate ia.”

Mahalo naʻe ongoʻi ʻe he kau ʻIsilelí ʻoku ʻi ai haʻanau ʻuhinga lelei ke moihū ai kia Peali, ʻa ia naʻe ʻiloa ko e ʻotua ʻo e ngaahi matangi mālohí mo e ʻuhá. Hili ha laʻalaʻā ʻi ha taʻu ʻe tolu, naʻa nau fuʻu fiemaʻu ke tō ha ʻuha. Pea naʻe tali lelei fakasōsiale ʻa e moihū kia Pealí pea naʻe poupouʻi ia ʻe he tuʻí mo e kuiní. ʻI hoʻo lau ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 18, fakakaukau ki ha ʻuhinga ʻoku kei fakaveiveiua ai ha taha ʻi hotau kuongá ni ke muimui ki he ʻEikí. ʻI he vahe ko ʻení, ʻokú ke pehē ko e hā e meʻa naʻe feinga ʻa e ʻEikí ke akoʻi fekauʻaki mo Iá? Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ne tokoniʻi koe ke ke tukupā ke muimui ki he Fakamoʻuí?

Vakai foki, D. Todd Christofferson, “Filí mo e Tukupaá” (fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 12 Sānuali 2020), Gospel Library.

Ko ʻIlaisiā ʻi he Moʻunga Hōlepí

Tā fakatātā ʻo ʻIlaisiaá, tā ʻa Wilson Ong

1 Ngaahi Tuʻi 19:1–18

ʻOku faʻa folofola ʻa e ʻEikí ʻi ha ngaahi founga fakalongolongo mo faingofua.

Ko e meʻa fakamamahí, he naʻe ʻikai hanga ʻe he mana naʻe fakahoko ʻi he Moʻunga Kāmelí ʻo ʻai ke faingofua ange ʻa e misiona ʻo ʻIlaisiaá. Ko hono moʻoní, naʻe ʻi ha tuʻunga fakatuʻutāmaki ʻene moʻuí, pea naʻe pau ke ne toitoi ʻi ha ʻana ʻi he maomaonganoá. Naʻá ne fekuki ai mo e ta‘elatá mo e loto-foʻí, naʻá ne aʻusia ai ha meʻa mo e ‘Eiki na‘e kehe ʻaupito ia mei he aʻusia ʻi he Moʻunga Kāmelí. Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he aʻusia ʻa ʻIlaisiā ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 19:1–18 fekauʻaki mo e founga ʻokú ke fetuʻutaki ai mo e ʻEikí ʻi hoʻo ngaahi taimi faingataʻá?

Fakalaulauloto ki he ngaahi taimi ʻokú ke ongoʻi ai naʻe folofola atu ʻa e ʻEikí kiate koé. Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e founga ʻokú Ne fetuʻutaki ai mo koé? Ko e hā ʻoku hoko ai ʻa e ongo foʻi lea ko e “kihiʻi” mo “mālié” ko ha founga lelei ke fakamatalaʻi ʻaki e leʻo ʻo e Laumālié? Ko e hā mo ha ngaahi foʻi lea kehe ʻokú ke maʻu ʻi he Hilamani 5:30; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:22–23; 11:12–14? Ko e hā e meʻa ʻoku fiemaʻu ke ke fai ke faʻa maʻu ai ʻo lahi ange ʻa e tataki ʻa e ʻEikí?

Vakai foki, Saame 46:10.

Fakaʻaongaʻi ha ngaahi ongoʻanga (senses) kehekehe ke fakatupulaki ai e akó. ʻOku tau ako kotoa ʻo kau ki he māmaní ʻo fakafou ʻi hotau ngaahi ongoʻanga ʻe nimá. ʻE lava foki ʻe hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ongoʻanga ko iá ʻo fakatupulaki hono ako ʻo e ongoongoleleí. Hangē ko ʻení, fakakaukau ki ha ngaahi ʻīmisi pe ongo te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ke fakatātaaʻi ʻaki ʻa e ongo foʻi lea “kihiʻi” mo e “mālie” ʻi hoʻo ako pe akoʻi fekauʻaki mo e leʻo ʻo e ʻEikí ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 19.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga ki he konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

1 Ngaahi Tuʻi 17

ʻOku tāpuakiʻi au ʻe he ʻEikí ʻi heʻeku tui kiate Iá.

  • Ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ako e ngaahi talanoa ʻo e tuí ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 17, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange ha ʻū fakatātā pe ngaahi meʻa ke fakatātaaʻi ʻaki e ngaahi talanoá, hangē ko e manupuna, mā, pe kiʻi tamasiʻi. ʻI hoʻo fai e ngaahi talanoa ko ʻení ki hoʻo fānaú, fakaafeʻi ke nau kumi ʻa e fakatātā pe meʻa ʻoku fekauʻaki mo e talanoa takitaha. ʻE lava ke tokoni atu ʻa e “ʻIlaisiā ko e Palōfitá” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 121–24) ke ke fai e ngaahi talanoa ko ʻení. Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he talanoa takitaha fekauʻaki mo hono fakahaaʻi ʻo e tui kia Sīsū Kalaisí?

    1:58

    Elijah the Prophet

  • Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukau ki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo fakahaaʻi ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí. Hivaʻi mo kinautolu ha foʻi hiva fekauʻaki mo e tuí, hangē ko e “I Have Faith in the Lord, Jesus Christ” [ʻOku Ou Tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí] (Gospel Library), pea fevahevaheʻaki ʻa e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e tuí mei he foʻi hivá.

ʻIlaisiā, ko ha uitou, mo hono fohá

Tā fakatātaaʻi ʻo ʻIlaisiā pea mo hono fakamoʻui e foha ʻo e uitoú, tā ʻa Charles Edmund Brock

1 Ngaahi Tuʻi 17:8–16

ʻI he taimi ʻoku finangalo ai e ʻEikí ke u fai ha feilaulaú, te u lava ʻo talangofua ʻi he tui.

  • Mahalo naʻa lava ke tā ʻe hoʻo fānaú ha fakatātā ʻo e meʻa naʻe kole ʻe he ʻEikí ki he uitoú ke foaki kia ʻIlaisiaá (vakai, 1 Ngaahi Tuʻi 17:12–13) mo e meʻa naʻe maʻu ʻe he uitoú ko hono olá (vakai, 1 Ngaahi Tuʻi 17:15–16). (Vakai foki ki he peesi ʻekitivitī ki he uike ní.) Te nau lava foki ʻo kumi ha ʻū tā ʻo ha kakai kehe naʻa nau tukuange ha meʻa naʻa nau fiemaʻu koeʻuhí ko ha meʻa ʻoku lelei ange. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ha ʻū fakatātā ʻi he Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí pe Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Aú. Ko e hā e meʻa ʻoku kole mai ʻe he ʻEikí ke tau feilaulauʻí? ʻOkú Ne tāpuekina fēfē nai kitautolú?

1 Ngaahi Tuʻi 18:17–39

Te u lava ʻo fili ke muimui ʻia Sīsū Kalaisi.

  • ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 18:17–39, ʻe lava ke fili ʻe hoʻo fānaú ha veesi pea tā ha fakatātā ʻo e meʻa ʻokú ne fakamatalaʻí. Te nau lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻenau fakatātaá ke fakamatalaʻi ʻa e talanoá ʻi he ngaahi lea pē ʻanautolu. (Vakai foki, “ʻIlaisiā mo e Kau Taulaʻeiki ʻo Pealí,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 125–28.)

    2:17

    Elijah and the Priests of Baal

  • Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukau ki ha ngaahi tūkunga te nau ala fiemaʻu ai ke fili pe te nau muimui nai kia Sīsū Kalaisi pe ʻikai. Mahalo ʻe lava ke nau tā ha ʻū fakatātā ʻo kinautolu ʻoku nau fai ʻa e fili totonú. Fevahevaheʻaki ʻa e ʻuhinga ʻokú ke fili ai ke muimui ʻia Sīsuú.

1 Ngaahi Tuʻi 19:9–12

ʻOku folofola mai ʻa e ʻEikí kiate au ʻo fakafou ʻi he kihiʻi leʻo siʻi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.

  • ʻI hoʻo fakamatalaʻi fakanounou ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 19:9–12, fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fai ha ngaahi ngāue ke ne fakafofongaʻi ʻa e matangi mālohí, mofuiké, mo e afí. Fakaafeʻi leva ke nau tangutu maʻu ʻi hoʻomou lea fakataha ʻi ha kihiʻi leʻo siʻi, “pea hili ʻa e afí naʻe ai ʻa e kihiʻi leʻo mālie” (veesi 12). (Vakai foki, “ʻOku Folofola ʻa e ʻEikí kia ʻIlaisiā,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 129–31.) Talanoa ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha ngaahi taimi naʻá ke aʻusia ai ʻa e kihiʻi leʻo siʻi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.

    1:48

    The Lord Speaks to Elijah

  • Hivaʻi leʻo siʻi ha foʻi hiva fekauʻaki mo e Laumālié, hangē ko e “Ko e Laumālie Māʻoniʻoní” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 56). Ko e hā ha meʻa te ne lava ʻo tohoakiʻi kitautolu mei hono fakatokangaʻi e Laumālié? Ko e hā ha meʻa ʻe lava ʻo tokoni ke tau fanongo ai kiate Iá?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

ko e uitou ʻo Salifatí mo hono fohá

Ko e Uitou ʻo Salifatí, tā ʻa Rose Datoc Dall

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: ʻI he taimi ʻoku kole mai ai e ʻEikí ke u fai ha feilaulaú, te u lava ʻo talangofua ʻi he tui