“22–26 Sune. ‘Ke Ke … Fanongo ʻe Koe ʻi he Langí Ki Heʻenau Lotú’: 2 Samuela 11–12; 1 Ngaahi Tuʻi 3; 6–9; 11,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻa 2026 (2026)
“22–26 Sune. ‘Ke Ke … Fanongo ʻe Koe ʻi he Langí Ki Heʻenau Lotú,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻa 2026
ʻOku Fakatapui ʻe Solomone ʻa e Temipalé ʻi Selusalema, tā ʻa James Tissot mo e niʻihi kehe
22–28 Sune: “Ke Ke … Fanongo ʻe Koe ʻi he Langí Ki Heʻenau Lotú”
2 Samuela 11–12; 1 Ngaahi Tuʻi 3; 6–9; 11
Naʻe lahi ʻaupito ha ngaahi talaʻofa naʻe kamata ʻaki ʻe Saula, Tēvita, mo Solomone, ko e ʻuluaki ngaahi tuʻi ʻe tolu ʻo ʻIsilelí. Naʻa nau loto-fakatōkilalo, loto-toʻa, mo poto pea naʻe ʻofeina takitaha kinautolu ʻe he ʻEikí—ʻi he kamataʻangá. Ka ko e meʻa fakamamahí, naʻe tukulolo e tuʻi takitaha ki he ngaahi vaivai mo e ʻahiʻahi fakakakanó. Naʻa nau fakamuʻomuʻa ʻenau ngaahi holí ʻi he finangalo ʻa e ʻEikí. Pea hangē ko ia kuo tau toutou mamata ai ʻi he folofolá—kae pehē ki heʻetau moʻuí—naʻe iku ia ki ha meʻa fakamamahi.
Ka naʻe hoko ha meʻa mahuʻinga lolotonga e pule ʻa Solomoné ʻa ia naʻá ne ʻomi ha ʻamanaki lelei ki ha melino ʻi he moʻui ʻa e kakai ʻo e fuakavá. Naʻe langa ʻe Solomone ha temipale. Naʻe pau ke hoko ia ko ha fale tuʻuloa ange maʻá e ʻEikí ʻo ʻikai hangē ko e fale fehikitakí. Pea te ne fakafofongaʻi ha ʻafio tuʻuloa ange ʻa e ʻEikí ʻi he lotolotonga ʻo Hono kakaí. Naʻe ʻiloʻi ʻe Solomone ʻe hokohoko atu e fehangahangai ʻa e kakaí mo e vaivaí mo e ngaahi ʻahiʻahi kehekehé. ʻI hono fakatapui ʻo e fale māʻoniʻoni foʻoú, naʻe tautapa ʻa Solomone ki he ʻEikí, “Kapau te nau toe … tafoki kiate koe ʻaki ʻa honau lotó kātoa, … ke ke toki fanongo ʻe koe … ki heʻenau lotú” (1 Ngaahi Tuʻi 8:47–48). Ko e konga ia ʻo e meʻa ʻoku fai ʻe he ngaahi fuakava fakatemipalé maʻatautolú—ʻoku nau fokotuʻu ha fehokotakiʻaki mo e ʻOtuá. ʻOku nau fakapapauʻi maʻatautolu ʻa e talaʻofa ko ia ʻoku fakafou ʻi heʻetau fakatomalá mo ʻEne ʻaloʻofá, ʻa ʻEne lava ʻo “nofo ʻi [hotau] lotolotongá” pea ʻikai teitei liʻaki kitautolu (1 Ngaahi Tuʻi 6:13).
Ke fai ha vakai fakalūkufua ki he tohi 1 Ngaahi Tuʻí, vakai,“Tuʻi, Ngaahi” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
ʻE lava ke tokoniʻi au ʻe he ʻEikí ke u fai ʻa e ngaahi fili ʻoku leleí ʻi he taimi ʻoku ʻahiʻahiʻi ai au ke u faiangahalá.
ʻOku tau vakai he taimi ʻe niʻihi ki ha kakai ʻoku nau ngali mālohi ʻi heʻenau tuí, pea tau fakakaukau ai mahalo ʻoku ʻikai uesia kinautolu ʻe he ʻahiʻahí. ʻOku fakahaaʻi mahino mai ʻe he ngaahi fili fakamamahi ʻa Tēvita ʻoku fakamatalaʻi ʻi he 2 Samuela 11 ʻoku ʻikai ke moʻoni ʻeni. Fakakaukau pe ko e hā ha lēsoni te ke lava ʻo ako mei heʻene aʻusiá. ʻE ala tokoni atu e ngaahi fehuʻi pehení ki hoʻo ako ʻa e 2 Samuela 11–12:
-
Ko e hā ha ngaahi fili na‘e fai ʻe Tēvita ne tupu ai haʻane fakahoko ha fuʻu angahala lalahi? Ko e hā ha ngaahi fili angatonu naʻá ne mei lava ke fakahoko? (Vakai foki ki he vitiō, “Ke Sio Ki Ai,” Gospel Library.)
4:24Ke Sio Ki Ai
Fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi vitoó ʻE lava ke tokoniʻi koe ʻe he ngaahi vitioó ke ke sioloto ki he ngaahi fakamatala mei he folofolá mo fakakaukau ki he founga ʻoku fenāpasi ai ia kiate koé. Fakakaukau ki he founga te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ai kinautolu ke fakatupulaki ʻa e akoʻí mo e akó. Hangē ko ʻení, lolotonga hono mamataʻi ʻa e “Ke Sio Ki Aí” (Gospel Library), fakakaukau ke kiʻi taʻofi e vitioó ʻi ha ngaahi taimi kehekehe ke fakalaulauloto pe aleaʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ʻoku fokotuʻu atu ʻi he ʻekitivitī ko ʻení.
-
ʻOku feinga fēfē ʻa e filí ke tataki atu koe ʻi he ngaahi hala ʻo e faiangahalá? Ko e hā ha ngaahi fili te ke lava ʻo fai he taimí ni ke ke nofo malu fakalaumālie maʻu ai pē?
-
Fakatokangaʻi e tali ʻa Tēvita ki he talanoa ʻa Nētané ʻi he 2 Samuela 12:1–6. Ko e hā e meʻa ʻoku fakahā mai ʻe heʻene talí fekauʻaki mo e founga ʻoku vakai ai ʻa Tēvita kiate iá? Ko e hā ha meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí ke tokoniʻi koe ke ke ʻiloʻi lelei ange ai koe?
-
Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē ʻa e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he 2 Samuela 11–12 ʻi ha foʻi sētesi fakatokanga pē ʻe taha?
ʻE lava ke tataki koe ʻe hoʻo laukonga fekauʻaki mo e ngaahi fili kovi ʻa Tēvitá ke ke ako fekauʻaki mo e ngaahi fakatuʻutāmaki ʻo e ponokalafí mo e angahala fakasekisualé. Ko ha maʻuʻanga tokoni lelei ki he meʻá ni ko e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí, tautefito ki he konga ko e “Meʻa ke fai ʻi he momeniti ko iá” mo e “ʻOku toputapu ho sinó” (peesi 21–28). Mahalo te ke lava ʻo fekumi ʻi he maʻuʻanga tokoni ko iá ki ha faleʻi naʻe mei tokoni kia Tēvita ke ne fai ha ngaahi fili lelei ange. Pe te ke lava ʻo lau ʻa e “ʻE tokoniʻi koe ʻe Sīsū Kalaisi” (peesi 6–9), ʻo kumi ha meʻa naʻe mei tokoni kia Tēvita ke foki ki he ʻEikí.
Fakakaukau ke hivaʻi ha himi hangē ko e “ʻOku Ou Fiemaʻu Koe” (Ngaahi Himi, fika 48) pea fakalaulauloto ki he founga kuo fakamālohia ai koe ʻe he Fakamoʻuí ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí.
Vakai foki, 2 Nīfai 28:20–24; Ulisses Soares, “Fekumi kia Kalaisi ʻi he Fakakaukau Kotoa Pē,” Liahona, Nōvema 2020, 82–85; “Taking Charge of Technology,” Gospel Library; “Tokangaʻi Hoʻo Laká” (vitiō), Gospel Library.
Tokangaʻi Hoʻo Laká
ʻOku tokoni e meʻafoaki ʻo e ʻiloʻiló ke u fakafaikehekeheʻi e meʻa ʻoku tonú mei he meʻa ʻoku halá.
Kapau naʻe folofola atu e ʻEikí kiate koe, “Kole ha meʻa ke u foaki kiate koe” (1 Ngaahi Tuʻi 3:5), ko e hā te ke kolé? Ko e hā naʻe mālie kiate koe ʻi he kole ʻa Solomoné? Fakalaulauloto ki he ‘uhinga ʻoku hoko ai e “loto potó” ke “ʻilo totonu ʻa e leleí mo e koví” (veesi 9) ko ha meʻafoaki mahuʻinga. Ko e hā te ke lava ʻo fai ke maʻu ai e meʻafoaki ko ʻení?
Vakai foki, Molonai 7:12–19.
ʻOku nofoʻia au ʻe he ʻEikí koeʻuhí ko e ngaahi fuakava naʻe fai ʻi he fale ʻo e ʻEikí.
Te ke maʻu ha fakamatala fakaikiiki ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 6–7 ʻo e fale toputapu naʻe langa ʻe Solomone maʻá e ʻEikí. Mahalo he ʻikai fuʻu mahuʻinga kiate koe ʻa e ngaahi fakaikiikí ʻo hangē ko ʻene mahuʻinga ki he kakai ʻIsileli ʻi he kuonga muʻá. Ka ʻe lava ke ʻoatu ʻe hono lau ʻo e ngaahi vahe ko ʻení ha mahino ki hono mahuʻinga kiate kinautolu ke ʻi ai ha fale ʻo e ʻEikí. Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ia kiate koé?
Mahalo te ke fakalaulauloto ki he meʻa ʻe lava ke fakataipe ʻe he ngaahi konga kehekehe ʻo e temipale ʻo Solomoné. Hangē ko ʻení, fakakaukau ki he meʻa ʻoku fakafofongaʻi ʻe he selupimí, ʻakaú, mo e fisiʻi ʻakau naʻe matalá ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 6:35. (Vakai foki, Sēnesi 3:24.)
ʻOku lekooti ʻe he vahe 8 ʻa e lotu ʻa Solomone ʻi hono fakaʻosi ʻo e temipalé (vakai, veesi 22–61). Fakakaukau ke hiki ha lisi ʻo e ngaahi tāpuaki naʻe kole ʻe Solomoné. Ko e hā ha meʻa ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ko ʻení? (Fakatokangaʻi foki mo e ngaahi talaʻofa ʻa e ʻEikí ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 6:11–13; 9:1–9.) Kapau kuó ke ʻosi hū ki he fale ʻo e ʻEikí, fakakaukau ki hoʻo ngaahi aʻusia ʻi hoʻo moihū ʻi aí. Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe hono tauhi e ngaahi fuakava fakatemipalé ke ke maʻu e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí?
Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109; Henry B. Eyring, “Fie Siofia Ha Temipale,” Liahona, Mē 2021, 28–31.
Temipale Palanikuila Kolomupia
“Na‘e ʻikai haohaoa hono lotó ʻi he ʻao ʻo [e ʻEikí].”
ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “tuku ke angatonu homou lotó ki [he ʻEikí]”? (1 Ngaahi Tuʻi 8:61). ‘Oku kehe nai ia mei he haohaoa ʻo ʻetau ngaahi tōʻongá? ʻO fēfē? Lau ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 11:1–11, pea fakatokangaʻi ʻa e meʻa naʻe folofola ʻaki ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e loto ʻo Solomoné. Mahalo te ke fakalaulauloto pe ʻoku ʻi ai ha ngaahi ivi tākiekina ʻi hoʻo moʻuí te ne lava ʻo fakatafoki ho lotó mei he ʻEikí pea ki he “ngaahi ʻotua kehé.”
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
ʻE lava ke tāpuekina au ʻe he ʻEikí ʻi he taimi ʻoku ʻahiʻahiʻi ai aú.
-
ʻE lava ke tokoniʻi koe ʻe he “Tuʻi ko Tēvitá” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 117–20, ke ke fakamatala ki hoʻo fānaú ʻa e talanoa ʻi he 2 Samuela 11. Te ke lava ʻo kole ki hoʻo fānaú ke nau feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi fili hala naʻe fai ʻe Tēvitá pea fokotuʻu mai ha ngaahi fili lelei naʻá ne mei fai. Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻe lava ke tau fai ʻi he taimi ʻoku ʻahiʻahiʻi ai kitautolú ʻa ia te ne lava ʻo tokoniʻi kitautolu ke fili ʻa e totonú?
2:11King David
-
ʻE lava ke hoko ʻa e laukonga fekauʻaki mo e ngaahi angahala fakamamahi ʻa Tēvitá ko ha faingamālie lelei ki hono aleaʻi ai e ngaahi fakatuʻutāmaki ʻo e ponokālafí. ʻOku ʻi ai ha fakahinohino mahuʻinga ʻi he vitiō “Ko e Hā ʻOku Totonu Ke u Fai ʻI Haʻaku Sio ʻI ha Ponokalafi?” ʻOku maʻu ʻi he (Gospel Library) ha fakahinohino ʻaonga. Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau faʻu ha palani ki he meʻa te nau fai ʻi he taimi te nau fehangahangai ai mo e ponokālafí.
5:46What should I do when I see pornography?
ʻOku tokoni ʻeku fakahoko ha ngaahi fuakava ʻi he fale ʻo e ʻEikí—mo hono tauhi kinautolú—ke u ʻaʻeva ʻi Hono ngaahi halá.
-
ʻI hoʻo ako mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo hono fakatapui ʻo e temipalé ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 8, te ke lava ʻo sio ki he ʻū fakatātā ʻo e ngaahi temipalé ʻi he fokotuʻutuʻu ʻo e uike ní. Tuku ke talanoa hoʻo fānaú ki he ngaahi fakaikiiki ʻoku nau sio ki ai ʻi he ʻū fakatātaá. Te ke lava ʻo fakamamafaʻi ʻa e veesi 57–58. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “ʻalu ʻi [he] hala kotoa pē [ʻo e ʻEikí]”? (1 Ngaahi Tuʻi 8:58). Mahalo naʻa lava ke manga ki muʻa hoʻo fānaú ʻi he foʻi tali takitaha ʻoku nau ʻomí.
-
Tala ki hoʻo fānaú ʻa e founga ʻoku tokoniʻi ai koe ʻe hoʻo tauhi e ngaahi fuakava ʻokú ke fai ʻi he temipalé ke ke ʻaʻeva ʻi he ngaahi hala ʻo e ʻEikí. Te ke lava ʻo tala kiate kinautolu ʻa e ngaahi fuakava ko ʻení (vakai, Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá, 27.2, Gospel Library). Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva hangē ko e “Fie Siofia Ha Temipale” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 99).
Fakatātā ʻo e temipale ʻo Solomoné, tā ʻa Sam Lawlor
Te u lava ʻo fakamuʻomuʻa ʻa e ʻEikí ʻi heʻeku moʻuí.
-
ʻE lava ke iku e laukonga ki hono tākiekina ʻo Solomone ʻe hono ngaahi uaifi ki ha fepōtalanoaʻaki fekauʻaki mo e ngaahi sīpinga ʻo e “ngaahi ʻotua kehé”—pe ngaahi meʻa ʻoku lotu pe ʻofa ai e kakaí kae ʻikai ko e ʻEikí. Te tau fakahaaʻi fēfē ʻoku tau ʻofa lahi ange ʻiate Ia ʻi ha toe meʻa ʻi heʻetau moʻuí?
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.