“28 Siulai–3 ʻAokosi: ʻ[Ko e] Mālohi ʻo e Anga Faka-ʻOtuáʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Fakaikikí mei he Ko e Fakafoki Mai ʻo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí, tā fakatātaaʻi ʻe Liz Lemon Swindle
28 Siulai–3 ʻAokosi: “[Ko e] Mālohi ʻo e Anga Faka-ʻOtuá”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84
Talu mei hono fakafoki mai e lakanga fakataulaʻeikí ʻi he 1829, kuo tāpuekina e fuofua Kāingalotú ʻaki e mālohi toputapu ʻa e ʻEikí. Naʻe papitaiso, hilifakinima, mo uiuiʻi kinautolu ke ngāue ʻaki e mafai ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, ʻo tatau tofu pē mo kitautolu ʻi he kuonga ní. Ka ʻoku ʻikai tatau e lava ʻo maʻu e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí pea mo e maʻu ha mahino kakato ki aí, pea naʻe finangalo ange ʻa e ʻOtuá ke mahino ki Heʻene Kāingalotú—tautautefito ʻi he ʻamanaki ke fakafoki mai e ngaahi ouau fakatemipalé. Naʻe fakalahi ʻe he fakahā ʻi he 1832, ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84 ia he taimi ní, ʻa e fakakaukau ʻa e Kāingalotú ki he tuʻunga moʻoni ʻo e lakanga fakataulaʻeikí. Pea te ne lava foki ʻo fai e meʻa tatau maʻatautolu he ʻahó ni. Ko hono fakakātoá, ʻoku lahi ha meʻa ke ako fekauʻaki mo e mālohi fakalangi ko ia ʻokú ne maʻu “ʻa e kī ʻo e ʻiloʻi ʻo e ʻOtuá,” ʻoku hāsino ai “ʻa e mālohi ʻo e anga Faka-ʻOtuá,” pea ʻokú ne teuteuʻi kitautolu ke tau “mamata ki he fofonga ʻo e ʻOtuá, ʻio ʻa e Tamaí, pea moʻui” (veesi 19–22).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:17–32
‘Oku ou lava ʻo maʻu e mālohi mo e ngaahi tāpuaki ʻo e lakanga fakataulaʻeiki ʻa e ʻOtuá.
ʻI hoʻo fakakaukau ki he foʻi lea ko e lakanga fakataulaʻeiki, ko e hā ʻoku haʻu ki ho fakakaukaú? ʻOku tākiekina fēfē hoʻo moʻuí ʻe he mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeiki ʻa e ʻOtuá?
Hili e fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻí ni, te ke lava ʻo ako e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:17–32, ʻo kumi e meʻa ʻoku finangalo e ʻEikí ke ke ʻiloʻi fekauʻaki mo e mālohi ʻo Hono lakanga fakataulaʻeikí. Fakakaukau ki he founga te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ai ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ke fakamatalaʻi ʻa e lakanga fakataulaʻeikí mo hono ngaahi taumuʻá ki ha taha.
Ko e meʻa ʻe taha te ke ʻiló ʻoku fakafou ʻi he ngaahi ouau ‘o e lakanga fakataulaʻeikí “ʻoku fakahā [ai] ʻa e mālohi ʻo e anga faka-ʻOtuá” (vakai, veesi 19–21). Mahalo te ke lava ʻo lisi e ngaahi ouau ʻo e lakanga fakataulaʻeikí kuó ke kau aí (ʻe lava ʻa e ngaahi lisi ʻi he Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá, 18.1, 18.2, ʻo tokoni). Kuo ʻomi fēfē ʻe he ngaahi ouaú ni—mo e ngaahi fuakava fekauʻaki mo iá—ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ki hoʻo moʻuí? ʻE fēfē nai hoʻo moʻuí ka ne taʻeʻoua ia?
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “ʻE lava ke maʻu hangatonu ʻe he fefine mo e tangata kotoa ʻokú ne fai ha fuakava mo e ʻOtuá pea tauhi e ngaahi fuakava ko iá, pea moʻui taau ‘o kau atu ʻi he ngaahi ouau ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá” (“Ngaahi Koloa Fakalaumālie,” Liahona, Nōvema 2019, 77). Fakakaukau ke ako e pōpoaki ʻa Palesiteni Nalesoní, ʻo kumi ha ngaahi founga te ke lava ai ʻo “maʻu e mālohi ʻo e Fakamoʻuí ʻi [hoʻo] moʻuí.”
Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:10, 13, 15; 121:34–37, 41–46; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Lakanga Fakataulaʻeikí,” “Joseph Smith’s Teachings about Priesthood, Temples, and Women,” Gospel Library; Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá, 3.6, Gospel Library.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:31–44
ʻOku maʻu ʻa e lakanga fakataulaʻeikí mo ha fakapapau mo e fuakava.
ʻOku fakaʻaongaʻi makehe ʻa e fakapapau mo e fuakava ʻo e lakanga fakataulaʻeikí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:31–44) ki he ngaahi foha ʻa e Tamai Hēvaní ʻoku fakanofo ki ha tuʻunga ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, ka ko e konga lahi ʻo e ngaahi tāpuaki ne talaʻofa ʻi he ngaahi vēsí ni ʻoku ʻatā ia ki he fānau kotoa ʻa e ʻOtuá. Ko e hā ʻa e ngaahi talaʻofa ko ʻení, pea ko e hā ʻoku kole mai ʻe he ʻOtuá ke tau fai ke maʻu ai kinautolú?
Naʻe akonaki ʻa ʻEletā Paula B. Paipa ʻo pehē: “ʻOku mālie hono ngāue ʻaki ʻe he ʻEikí ʻi he fakapapau mo e fuakava ʻo e lakanga fakataulaʻeikí [vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:31–44], ʻa e ongo veape ko e ngāueʻi mo e maʻu. ʻOku ʻikai ke Ne ngāue ʻaki ʻa e veape ko e fakanofo. ʻOku ngāueʻi mo maʻu ʻi he temipalé ʻe he kakai tangata mo fafiné—fakataha—ʻa e ngaahi tāpuaki mo e mālohi ʻo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné mo e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí fakatouʻosi” (“Ko e Ngaahi Moʻoniʻi Meʻa Kuo Fakahā Mai fekauʻaki mo e Moʻui Fakamatelié,” Liahona, Sānuali 2016, 47).
ʻI hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:31–44, fakalaulauloto ki he ʻuhinga ke “ngāueʻi” mo “maʻu” ʻa e lakanga fakataulaʻeikí. ʻOku kehe fēfē ʻeni mei hono fakanofo ki ha tuʻunga ʻi he lakanga fakataulaʻeikí? Ko e hā mo ha toe meʻa kehe ʻoku fakaafeʻi koe ʻe he ʻEikí ke ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení? ʻOku founga fēfē hoʻo fakahoko iá?
Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻokú ne ueʻi koe ke ke faivelenga ange ʻi hono maʻu e Fakamoʻuí, ko ʻEne Tamaí, ʻEne kau tamaioʻeikí, mo Hono mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí?
Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121:36–46.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:43–61
ʻOku ʻomi ʻe hono moʻui ʻaki e folofola ʻa e ʻOtuá ʻa e māmá mo e moʻoní ki heʻeku moʻuí.
Ko e hā e ngaahi moʻoni ʻokú ke maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:43–61 ʻoku tokoni ke mahino kiate koe e ʻuhinga ʻoku fiemaʻu ai ke ke ako maʻu pē e folofola ʻa e ʻOtuá? Fakatokangaʻi ange e faikehekehe ʻi he māmá mo e fakapoʻulí ʻi he ngaahi veesi ko ʻení; ko e hā ʻa e founga kuo ʻomi ai ʻe hoʻo “tokanga faivelenga ki he ngaahi folofola ʻo e moʻui taʻengatá” ʻa e māmá, moʻoní, mo e “Laumālie ʻo Sīsū Kalaisí” ki hoʻo moʻuí? (veesi 43, 45).
Vakai foki, 2 Nīfai 32:3.
Fakafehoanaki e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ki ha ngaahi meʻa angamaheni. Te ke lava nai ʻo fakakaukau ki ha talanoa fakatātā te ne fakatātaaʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻi he veesi 43–44? Hangē ko ʻení, ko e hā e founga ʻoku hangē ai ʻa e muimui ʻi he ngaahi sitepu kotoa ʻi ha founga feimeʻatokoní ko e moʻui “ʻo fakatatau ki he folofola kotoa pē … ʻo e ʻOtuá”?
“Tokanga faivelenga ki he ngaahi folofola ʻo e moʻui taʻengatá.”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:62–91
ʻE nofo ʻa e ʻEikí ʻiate au ʻi he taimi te u tauhi ai kiate Iá.
ʻI hoʻo lau e ngaahi veesi ko ʻení, te ke lava ʻo ʻiloʻi ai e ngaahi founga naʻe folofola ʻa e ʻEikí te Ne poupouʻi ai ʻEne kau tamaioʻeikí. ‘E kaunga fēfē ʻa e ngaahi talaʻofá ni ki he ngāue kuó Ne kole atu ke ke faí? Hangē ko ʻení, kuo fakahoko fēfē ʻa e ngaahi talaʻofa ʻi he veesi 88 ʻi hoʻo moʻuí?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:106–110
ʻE lava ʻa e tokotaha kotoa pē ʻo tokoni ki he ngāue ʻa e ʻOtuá.
Ko e hā ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻoku fakahoko ʻaki ʻe he ʻEikí ʻEne ngāué? Ko e hā ha akonaki mo e ngaahi tāpuaki ʻokú ke maʻu? Te ke lava foki ʻo fakakaukau ki he founga kuo “fakamāʻoniʻoniʻi [ai koe] ʻi he angamalū kotoa pē” koeʻuhí naʻá ke ngāue mo ha taha naʻe “mālohi ʻi he Laumālie,” kau ai e kakai ʻi ho fāmilí.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
-
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá–Tohi Lēsoni ʻa e Tokotaha Akó
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:4–5
ʻOku tokoni ʻa e ngaahi ouau ʻo e temipalé ke u teuteu ke toe nofo mo e Tamai Hēvaní.
-
Ke tokoni ki hoʻo fānaú ke nau hanganaki atu ke ʻalu ki he temipalé, te ke lava ʻo faʻu ha pāsolo mei ha fakatātā ʻo ha temipale. Te ke lava ʻo hiki ʻi tuʻa he konga takitaha ha meʻa ʻoku tau fai ʻi he temipalé, hangē ko e papitaiso maʻá e ngaahi kuí, silaʻi ki hotau ngaahi fāmilí, mo hono fakahoko ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá. Lau mo hoʻo fānaú ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:4–5, pea kole ange ke nau fakafanongo ki he meʻa naʻe fekau ʻe he ʻEikí ki he Kāingalotú ke nau langá. ʻI hoʻo fokotuʻutuʻu fakataha mo hoʻo fānaú ʻa e pāsoló, fevahevaheʻaki ha ngaahi meʻa te tau lava ʻo fai ke teuteu ai ke hū ki he temipalé.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:19–22
Te u lava ʻo maʻu e mālohi ʻo e Tamai Hēvaní ʻo fakafou ʻi he ngaahi ouau ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.
-
Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú pe ko e hā ha ouaú, fakakaukau ke mou sio ki ha ʻū fakatātā ʻo ha niʻihi ʻo e ngaahi ouau ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, hangē ko e Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 103–8, pe ko e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní. Kole ange ke nau fakamatalaʻi ʻa e meʻa ʻoku hoko ʻi he fakatātā takitaha. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:19–22. Ko e hā ʻoku finangalo ai e Tamai Hēvaní ke tau maʻu ʻa e ngaahi ouau ko ʻení? Talaange ki hoʻo fānaú ʻa e founga kuó ke ongoʻi ai e mālohi ʻo e ʻOtuá koeʻuhí ko e ngaahi ouau naʻá ke maʻú mo e ngaahi fuakava naʻá ke fakahokó. (Vakai foki, “Priesthood Power, Authority, and Keys” ʻi he fakamatala fakalahi A pe fakamatala fakalahi E.)
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:77
Ko ha kaungāmeʻa au ʻo Sīsū ʻi heʻeku muimui kiate Iá.
-
Hili hono lau fakataha e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:77, fehuʻi ki hoʻo fānaú pe ʻoku ʻuhinga ki he hā ke hoko ko ha kaungāmeʻá. Te ke lava ʻo talanoa fekauʻaki mo e ngaahi kaungāmeʻa lelei kuó ke maʻú. ʻOku fakahaaʻi fēfē mai ʻe Sīsū ʻokú Ne finangalo ke tau hoko ko Hono ngaahi kaungāmeʻá? Te tau fakahaaʻi fēfē ʻoku tau fiemaʻu foki iá? ʻE lava ha foʻi hiva hangē ko e “ʻOku ou Feinga ke Hangē ko Sīsuú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 40–41) ʻo tokoni ʻi he fepōtalanoaʻaki ko ʻení.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:88
ʻOku tokoniʻi ʻe he Tamai Hēvaní ʻEne kau tamaioʻeikí.
-
Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke fanongo ki he founga naʻe tokoniʻi ai koe ʻe he kau faifekaú, ko ho fāmilí, pe ko hoʻo ngaahi kuí ke nau maʻu ʻa e ongoongoleleí. Te ke lava leva ʻo lau fekauʻaki mo ha talaʻofa makehe naʻe fai ʻe he ʻEikí ki he kau faifekaú ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 84:88. Mahalo ʻe lava ke fakakaukau hoʻo fānaú ki ha ngaahi ngāue ʻoku ʻalu fakataha mo e veesi ko ʻení. Fakakaukau ke vahevahe ki ha taimi naʻá ke ngāue ai maʻá e ʻEikí pea ongoʻi naʻá Ne ʻiate koe, ʻo hangē ko ia naʻe fakamatalaʻi ʻi he veesi 88. Te ke lava foki ʻo tokoni ke fakakaukau hoʻo fānaú ki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo hoko ko ha kau faifekau he taimí ni. Fakamoʻoni ange ʻoku tokoni mai ʻa e Tamai Hēvaní ke tau ʻiloʻi ʻa e meʻa ke lea ʻakí ʻi heʻetau talanoa mo e niʻihi kehé fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.