Ko ngā Reo o te Whakahokinga: Ko ngā Whakaaturanga mō “te Kitenga”

I uru ai a Wiriwhi Wuruwha i te Hāhi i te Tīhema 1833, kua tata rua tau whai muri iho i tā Hōhepa Mete rāua ko Hirini Rikitana whiwhi i te kitenga kei roto i Whakaakoranga me ngā Kawenata 76. I te noho ia ki Niu Ioka i te wā i ākona ia e pā ana ki “te Kitenga” mai i ngā mihingare e mahi ana i taua takiwā. I ngā tau maha ki muri, i kōrero ia mō ana whakaaro e pā ana ki tēnei whakakitenga:

“I ākona ahau mai i te wā e tamariki ana ahau, tērā rā, he Rangi kotahi, ā, he Ao Rēwera kotahi, ā, i whakaakona, nā, kotahi anake te whakawhiu mō te hunga kino katoa, ā, kotahi anō te korōria mō te hunga tika katoa. …

“… I taku pānuitanga iho i te kitenga … , i whakamāramahia ake tōku hinengaro, ā, i whakakoa nei i ahau, ko tōna āhua ki ahau nei, nā, ko te Atua nāna nei taua tikanga i hura mai ai ki te tangata, ā, he whai mātauranga, he tika, he pono, i a ia ngā tūāhuatanga papai ake me ngā whakaaro pai me te mātauranga, ki ahau nei he hāngai tōna ki te aroha, te whakaaroha, te tika me te whakawākanga, ā, ka hiahia au kia kaha ake taku aroha ki te Ariki i tāku i mua noa.”

Ko “te ‘Kitenga’ [kē] tētahi whakakitenga e nui ake ana tōna māramatanga, tōna pono, ā, tōna tikanga i tētahi atu whakakitenga kei roto i tētahi atu pukapuka kua pānuitia ake nei e tātou. Ko tāna he whakamārama pai nei i a tātou e pā ana ki tō tātou āhuatanga ināianei, i ahu mai ai tātou i hea, he aha te take kei konei tātou, ā, ka ahu atu tātou ki hea. E āhei ana ngā tāngata katoa kia mōhio ai mā roto i taua whakakitenga he aha te wāhi ki a ia, ā, he aha hoki tana āhuatanga e tau ai ki runga ki a ia.”

“I mua i taku kitenga atu i a Hōhepa, i kī ake au kāore he aha mōku tana pakeke, mēnā rānei he tamaiti noa iho; kāore ōku take ki tōna āhua—ahakoa mēnā he roa ōna makawe, he poto rānei; ko te tangata nāna nei taua whakakitenga i whiwhi [te kitenga kua tuhia i roto i te wāhanga 76] arā, he poropiti ia nā te Atua. I mōhio au mōku ake anō.”

I te wā i rongo a Whīpi Peki i a Hōhepa rāua ko Hirini e whakaako ana e pā ana ki “te Kitenga,” i te noho ia ki Mītori e whakatipu ana i ngā tamariki tokorima ko ia anake. Nā te nui o ngā whakaaro pai me ngā whakaaro whakaaweawe i toko ake ai e pā ana ki te kitenga ka tuhi ia i ngā kupu e whai ake nei hei whāngai atu i tāna i ako ai ki tōna whānau whānui:

“Kei te huraina mai e te Ariki ngā mea ngaro o te Kīngitanga o te rangi ki ana Tamariki. … I peka mai a Hōhepa Mete rāua ko Hirini Rikitana i tērā kōanga, ā, he nui ā mātou hui hari i a mātou i reira, ā, he maha hoki ngā mea ngaro i huraina ai i mua i tā mātou tirohanga, nā konā tau rawa tōku ngākau. I kite mātou i te hekenga a te Atua ki te whakariterite i ōna wharenui maungārongo mō ana tamariki. Ā, kāore e taea e te tangata e kore nei e whiwhi i te raneatanga o te rongopai me te tū hei hōia mārohirohi i runga i te kaupapa o te Karaiti kia noho tahi ki te aroaro o te Matua rāua ko te Tama. Engari kei reira tētahi wāhi kua whakaritea mai nei mō te hunga katoa e kore nei e whiwhi, engari he wāhi tērā e tino iti iho ana tōna korōria i tō te kīngitanga Tikitiki o Rangi. Kua kore au e kōrero tonu atu e pā ana ki ēnei mea i te mea kua tāngia, ā, kei te whakaputaina atu ki te ao. Tērā pea ka whai wā koe ki te pānui, ā, ki te pērā, e manako ana au, tērā ka āta pānuitia e koe i runga i te ngākau inoi, nā te mea e whai tikanga ana ēnei mea. Ā, e hiahia ana ahau kia tirohia ērā mea, nā te mea mā aua mea tātou e koa ai i tēnei ao, ā, i roto i te ao e whai ake nei.”