Doctrine and Covenants 2025
16–22 Sune: “ʻOku Fiemaʻu ʻe he ʻEikí ʻa e Loto mo e ʻAtamai Fie Faí”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64–66


“16–22 Sune: ʻʻOku Fiemaʻu ʻe he ʻEikí ʻa e Loto mo e ʻAtamai Fie Faíʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64–66,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64–66,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

Vahefonua Teivisi, Mīsulí

Vahefonua Teivisi, Mīsulí

16–22 Sune: “ʻOku Fiemaʻu ʻe he ʻEikí ʻa e Loto mo e ʻAtamai Fie Faí”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64–66

‘I he ʻea vevela ʻo ʻAokosi 1831, naʻe fononga ha kaumātuʻa ʻe niʻihi ke foki ki Ketilani mei he fonua ko Saione ʻi Mīsulí. Naʻe velahia mo helaʻia ʻa e kau fonongá, pea ʻikai fuoloa kuo hoko ʻa e vākoví ko e kē. Ne hangē ʻe taimi lōloa hono langa ʻo Saioné, ko ha kolo ʻo e ʻofá, fāitahá, mo e melinó.

Ko e meʻa mālié, ko hono langa ʻo Saioné—ʻi Mīsuli ʻi he 1831 pe ʻi hotau lotó, ngaahi fāmilí, mo e uōtí ʻi he ʻaho ní—ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke tau haohaoa. Ka naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “ʻoku ʻekeʻi meiate kimoutolu ʻa hoʻomou fakamolemoleʻí,” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:10). ʻOkú Ne fiemaʻu “ʻa e loto mo e ʻatamai fie faí” (veesi 34). Pea ʻokú Ne fiemaʻu ʻa e faʻa kātakí mo e faivelengá, he ʻoku langa ʻa Saione ʻi he fakavaʻe ʻo e “ngaahi meʻa īkí,” ʻo fakahoko ʻe kinautolu ʻoku ʻikai ke nau “fiu ʻi he faileleí” (veesi 33).

Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:144–45, 148–49.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:1–11

fakaʻilonga seminelí
“Mou fefakamolemoleʻaki.”

Fakakaukau ki he ngaahi meʻá ni ʻi hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:1–11:

  • Fakakaukau ki ha taimi naʻe fakamolemoleʻi ai koe ʻe he ʻEikí. Naʻá ke ongoʻi fēfē?

  • ʻOku ʻi ai nai ha taha ʻoku fiemaʻu ke ke fakamolemoleʻi? Ko e hā e ʻuhinga ka faingataʻa fau ai ke fakamolemoleʻi e niʻihi kehé? Ko e hā ha meʻa ʻokú ne tokoniʻi koe ke ke ikunaʻi ʻa e ngaahi faingataʻa ko ʻení?

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e fakamolemolé ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:1–11 ʻoku ngali mahuʻinga kiate koé? ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku fekauʻi ai ʻe he ʻEikí kitautolu ke “fakamolemoleʻi ʻa e kakai kotoa pē”? (veesi 10).

Kapau ʻoku faingataʻa ke ke fakamolemole, fakakaukau ke ako e pōpoaki ʻa ʻEletā Sefilī R. Hōlaní “Ko e Ngāue ʻo e Fakaleleí” (Liahona, Nōvema 2018, 77–79) pe ko e pōpoaki ʻa Kilisitina M. Ī “Hoihoifua ko e fetongi ʻo e Efuefú: Ko e Halanga Faifakamoʻui ʻo e Fakamolemolé” (Liahona, Nōvema 2022, 36–38). Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo Kalaisi ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ke ke fakamolemolé?

ʻE lava ke ʻomi ʻe he ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí ha ngaahi faingamālie lahi ke fakamolemole ai. Fakakaukau ki he kau mēmipa ho fāmilí. Ko hai ʻoku fiemaʻu ke ke fakamolemoleʻí? ʻOku “fakamamahiʻi” (veesi 8) fēfē kitautolu ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke tau fefakamolemoleʻaki aí? ʻE tokoni fēfē ʻa e fakamolemolé ki hoʻo ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí?

Vakai foki, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻi, “Fakamolemolé,” Gospel Library; “Forgiveness: My Burden Was Made Light” (vitiō), Gospel Library.

8:24

Faʻa Fakamolemolé: Naʻe Fakamaʻamaʻa ʻEku Kavengá

tamai mo e foha ʻokú na fāʻofua

“‘Oku totonu ke mou fefakamolemoleʻaki” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:9).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:31–34

ʻOku kolea ʻe he ʻEikí hoku “loto mo e ʻatamai fie faí.”

Kuó ke ongoʻi nai kuó ke “fiu” ʻi he “failelei” ʻokú ke feinga ke fakahokó? Kumi e pōpoaki ʻa e ʻEikí kiate koe ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:31–34. Ko e hā ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke fakahoko ke fakahoko ai ʻEne “ngāue lahí”?

Fakakaukau ki ha lēsoni fakataumuʻa te ne fakatātaaʻi ʻa e veesi 33—ko ha meʻa lahi ʻoku faʻu ʻaki ʻa e fanga kiʻi meʻa īkí, hangē ko ha fale maka lanu kehekehe pe fale piliki. Ko e hā ha “ngaahi meʻa iiki” te ke lava ʻo fai he ʻaho kotoa ke “ʻai ʻa e tuʻunga” ʻo e ngāue lahi ʻa e ʻOtuá? Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻe niʻihi ʻo e “ngāue lahi” kuo tuku atu ʻe he ʻEikí kiate koé?

5:48

ʻOua Naʻá Ke Fiu ʻi he Fai Leleí

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:31–34

“ʻA e loto mo e ʻatamai fie faí”

Naʻe fokotuʻu ʻe ʻEletā Tōnolo L. Holositulomu ʻa e ʻuhinga ko ʻení ki he kupuʻi lea “loto mo ha ʻatamai fie faí”:

“Ko e [mafú] ko e fakataipe ia ʻo e ʻofa mo e tukupā. ʻOku tau fai ha ngaahi feilaulau mo fua e ngaahi kavenga ʻa ha kakai ʻoku tau ʻofa ai, ʻa ia he ʻikai ke tau fakahoko ʻi ha toe ʻuhinga kehe. Kapau ʻoku ʻikai ke ʻi ai ha ʻofa, ʻoku mōlia leva ʻetau tukupaá. …

“ʻOku ʻuhinga ʻa e maʻu ha ‘ʻatamai fie faí’ ke fai hotau lelei tahá mo e fakakaukau lelei tahá pea fekumi ki he poto ʻo e ʻOtuá. ʻOkú ne fokotuʻu mai ko e ako līʻoa taha ʻi he kotoa ʻo ʻetau moʻuí ʻoku totonu ke fekauʻaki ia mo e ngaahi meʻa ʻoku natula taʻengatá. ʻOku ʻuhinga ia kuo pau ke ʻi ai ha vā fekauʻaki pau ʻi he vahaʻa ʻo e fanongo ki he folofola ʻa e ʻOtuá mo e talangofua ki aí” (“The Heart and a Willing Mind,” Ensign, June 2011, 31–32).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:41–43

‘E hoko ʻa Saione “ko ha fuka ki he kakaí.”

Ko e fuká ko “ha fuka pe ha fakaʻilonga ʻa ia ʻoku fakatahataha mai ki ai ʻa e kakaí ʻi he taumuʻa tatau pea mo e meʻa ʻoku ʻiloa ai ʻa kinautolu” (Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Fuká,” Gospel Library). Kuo hoko fēfē ʻa Saione—pe ko e Siasi ʻo e ʻEikí—ʻo hangē ha fuka kiate koé? Fakakaukau ki he ngaahi sīpinga kehe ko ʻeni ʻo e ngaahi meʻa ʻoku puke hake, hangē ha fuká, ke tāpuekina e kakaí: Nōmipa 21:6–9; Mātiu 5:14–16; ʻAlamā 46:11–20. Kumi ha ngaahi founga kehe ʻoku fakamatalaʻi ʻaki ʻe he ʻEikí ʻa Saione ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:41–43.

Vakai foki, “Let Zion in Her Beauty Rise,” Hymns, no. 41.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 65

ʻOku hanga ʻe he puleʻanga ʻo e ʻOtuá ʻi he māmaní ʻo teuteuʻi ʻa e māmaní ki he toe hāʻele mai ʻa e Fakamoʻuí.

ʻOku ʻomi ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 65 ha fakamatala fakalaumālie ki he misiona ʻo e Siasi ʻo e ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní. Fakakaukau ke fakatotolo ʻi he vahe ko ʻení, ʻo kumi e tali ki he ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení: Ko e hā e meʻa ʻoku finangalo e ʻEikí ke fakahoko ʻe Hono puleʻangá ʻi he māmaní? Ko e hā ʻokú Ne finangalo ke u fai ke tokoní?

Vakai foki, “Prepare Today for the Second Coming” (vitiō), ChurchofJesusChrist.org.

1:7

Prepare Today for the Second Coming

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 66

ʻOku ʻafioʻi ʻe he ʻEikí e ngaahi fakakaukau ʻa hoku lotó.

Hili pē ha taimi nounou mei he kau ʻa Uiliami E. Makalelini ki he Siasí, naʻá ne kole kia Siosefa Sāmita ke ne fakahā ange e finangalo ʻo e ʻOtuá kiate iá. Naʻe ʻikai ke ʻiloʻi ia ʻe Siosefa, ka naʻe maʻu ʻe Uiliami ha fehuʻi fakatāutaha ʻe nima naʻá ne fakaʻamu ʻe tali mai ʻe he ʻEikí ʻo fakafou Heʻene Palōfitá. ʻOku ʻikai ke tau ʻilo pe ko e hā e ngaahi fehuʻi ʻa Uiliamí, ka naʻe tali ʻe he fakahā ne fakataumuʻa kiate iá, ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 66 he taimi ní, ʻa e fehuʻi takitaha ʻo aʻu ki he “fiemālie kakato” ʻa Uiliamí (“William McLellin’s Five Questions,” ʻi he Revelations in Context, 138).

ʻI hoʻo lau e vahe 66, fakakaukau ki he meʻa ʻoku ʻafioʻi ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo Uiliami Makaleliní pea mo e ngaahi hohaʻa mo e taumuʻa ʻo hono lotó. Kuo fakahā fēfē ʻe he ʻEikí ʻokú Ne ʻafioʻi koe? Kapau ʻoku ʻi ai hao tāpuaki fakapēteliake, fakakaukau ke ako ia. ‘I hoʻo fai iá, ko e hā e meʻa ʻoku tokoniʻi ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke mahino kiate koe fekauʻaki mo e finangalo ʻo e ʻOtuá kiate koé?

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga konga ʻa e fānaú 03

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:7–10

ʻOku finangalo ʻa Sīsū Kalaisi ke u fakamolemoleʻi ʻa e tokotaha kotoa pē.

Fakatokangaʻi ange: ʻI hoʻo akoʻi hoʻo fānaú fekauʻaki mo e fekau ʻa e ʻEikí “ke fakamolemoleʻi … kotoa,” mahalo te ke fie fakamahinoʻi ange ʻoku ʻikai ʻuhinga ʻa e fakamolemolé ke fakaʻatā e kakaí ke nau fakamamahiʻi kitautolu. Poupouʻi kinautolu ke nau tala ki ha taha lahi falalaʻanga kapau ʻe fakamamahiʻi pe ala taʻefeʻunga ha taha kiate kinautolu.

  • Hili hono lau mo hoʻo fānaú ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:10, talanoa mo kinautolu fekauʻaki mo e ʻuhinga ke fakamolemoleʻi ha tahá. Te ke lava ʻo vahevahe ha fanga kiʻi sīpinga faingofua. Mahalo te mou lava ʻo fakatātaaʻi ʻa e ngaahi sīpinga ko ʻení ke fakaangaanga ʻa e fakamolemolé.

  • Te ke lava ʻo kole ki hoʻo fānaú ke nau palani ha founga te nau akoʻi ai ha taha—hangē ko ha tokoua/tuongaʻane/tuofefine siʻisiʻi—fekauʻaki mo hono fakamolemoleʻi ʻo e niʻihi kehé. Tokoni ke nau kumi ha ngaahi kupuʻi lea ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:7–10 te nau lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻi heʻenau faiakó.

  • Hivaʻi ha foʻi hiva fekauʻaki mo e fakamolemolé, hangē ko e “Tokoniʻi Au Tamai” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 52). Ko e hā ‘oku akoʻi mai ʻe he hivá ni fekauʻaki mo hono fakamolemoleʻi ʻo e niʻihi kehé?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:33

ʻOku langa ʻa e “ngāue lahi” ʻa e ʻOtuá ʻi he “ngaahi meʻa īkí.”

  • Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ki he fānaú ha ngaahi meʻa ʻoku faʻu ʻaki ha fanga kiʻi kongokonga iiki ʻo hangē ko ha pāsolo pe kāpeti fulufulu. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:33. Ko e hā ʻa e “ngāue lahi” ʻa e ʻOtuá? Ko e hā ʻa e “ngaahi meʻa iiki” te tau lava ʻo fakahoko ʻe tokoní?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:34

Te u lava ʻo muimui kia Sīsū ʻaki hoku lotó mo e ʻatamaí.

  • ʻI hoʻo lau ki hoʻo fānaú mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:34, te ke lava ʻo tuhu ki ho lotó mo ho ʻulú ʻi hoʻo lau ʻa e “lotó” mo e “ʻatamaí,” pea fakaafeʻi e fānaú ke mou fakahoko ia. Te tau lava fēfē ʻo foaki hotau lotó (ngaahi holí) mo e ʻatamaí (ngaahi fakakaukaú) ki he Fakamoʻuí?

Fakamamafaʻi ʻa e sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí. Fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo fakamamafaʻi ʻa e sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻokú ke ako pe faiako aí. Hangē ko ʻení, ʻi hoʻo akoʻi fekauʻaki mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 64:34, te ke lava ʻo talanoa mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo e founga naʻe foaki ai ʻe he Fakamoʻuí Hono finangaló (ngaahi holí) mo e ʻatamaí (ngaahi fakakaukaú) ki Heʻene Tamai ʻi Hēvaní. (Vakai, Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 6.)

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 66

ʻOku ʻafioʻi mo ʻofeina au ʻe he ʻEikí.

  • Tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú naʻe ʻi ai ha fehuʻi ʻe nima ʻa Uiliami E. Makalelini ki he ʻEikí. Naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ʻa e tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení neongo ne ʻikai ke ne ʻilo pe ko e hā e ngaahi fehuʻi ʻa Uiliamí. Talanoa ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha taimi naʻe fakahā atu ai ʻe he ʻEikí ʻa e meʻa naʻá Ne finangalo ke ke faí, pea talanoa fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki naʻe maʻu mei he muimui ki Heʻene fakahinohinó. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 66:4 pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fekumi ki ha ngaahi faingamālie ke mahino ai e meʻa ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke nau faí.

    ko e Hā‘ele ‘Anga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí

    Fakaikiikí mei he Ko e Hāʻele ʻAnga Ua Maí, tā fakatātaaʻi ʻe Kevin Keele

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 65

Te u lava ʻo tokoni ke teuteu ʻa e māmaní ke tali ʻa Sīsū Kalaisi.

  • ʻI he vakai hoʻo fānaú ki ha fakatātā ʻo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí, kole ange ke nau fakamatalaʻi ʻa e meʻa ʻoku nau mamata ki aí pe ʻilo fekauʻaki mo e meʻa ko ʻeni naʻe hokó. Te ke lava foki ʻo ʻoange ki hoʻo fānaú ha ngaahi lea mo e kupuʻi lea fekauʻaki mo e Hāʻele ʻAnga Ua Maí ke nau kumi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 65. Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi lea mo e ngaahi kupuʻi lea ko ʻení? Te tau teuteu fēfē ki he liuaki mai ʻa e Fakamoʻuí?

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.

ko hono fakamolemoleʻi ʻe he Fakamoʻuí ha fefine

Kuo Fakamolemoleʻi, tā fakatātaaʻi ʻe Greg Olsen

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú