Doctrine and Covenants 2025
2–8 Sune: “Femoʻuekina … ʻi he Holi Lahi ʻi ha Ngāue Lelei”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58–59


“2–8 Sune: ‘Femoʻuekina … ʻi he Holi Lahi ʻi ha Ngāue Lelei’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58–59,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58–59,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

Tauʻatāina, Mīsuli, ʻi he 1830 tupú

Tauʻatāina, Mīsuli, 1831, tā fakatātaaʻi ʻe Al Rounds

2–8 Sune: “Femoʻuekina … ʻi he Holi Lahi ʻi ha Ngāue Lelei”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58–59

‘I he taimi naʻe fuofua mamata ai e kaumātuʻa ʻo e Siasí ki he tuʻuʻanga ʻo e kolo ʻo Saioné—Tauʻatāina, Mīsuli—naʻe taʻeʻamanekina ia. Naʻe fakakaukau ha niʻihi te nau maʻu ha komiunitī fakalakalaka mo tuʻumālie mo ha Kāingalotu mālohi. Ka naʻa nau maʻu ha feituʻu naʻe toko siʻi ʻa e kakai aí, naʻe siʻi ai ʻa e anga fakasivilaise ne nau anga ki aí pea naʻe nofoʻi ia ʻe ha kau hikifonua angamālohi kae ʻikai ko e Kāingalotú. Naʻe toki mahino ai ne ʻikai kole ange ʻe he ʻEikí ke nau omi pē ki Saione—naʻá Ne finangalo ke nau langa ʻa Saione.

ʻI he taimi ʻoku ʻikai tatau ai e meʻa ʻoku tau ʻamanaki ki aí mo e meʻa moʻoni ʻoku hokó, te tau lava ʻo manatuʻi e meʻa naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ki he Kāingalotú ʻi he 1831: “ʻOku ʻikai te mou lava ʻo mamata ʻaki homou mata fakanatulá, ʻi he taimí ni, ki he finangalo ʻo homou ʻOtuá … pea mo e nāunau ʻe hoko mai hili ʻa e faingataʻa lahí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:3). ʻIo, ʻoku fonu ʻa e moʻuí ʻi he faingataʻá, naʻa mo e faiangahalá, ka te tau lava ʻo “fakahoko ʻa e māʻoniʻoni lahi; he ʻoku ʻiate [kitautolu] ʻa e mālohi” (veesi 27–28).

Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:138–44.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:1–5; 59:23

“He ʻe hoko mai ʻa e ngaahi tāpuakí hili ʻa e ngaahi faingataʻa lahi.”

Ne ʻamanaki ʻa e Kāingalotú lolotonga ʻenau moʻuí, ʻe fakalakalaka ʻa e Vahefonua Siakisoní ʻo hoko ko Saione, ko ha feituʻu ʻe lava e Kāingalotu kotoa pē ʻo tānaki ki ai. Ka neongo ia, naʻe mohu faingataʻa honau taimi ʻi he Vahefonua Siakisoní. Naʻe fakamālohiʻi kinautolu ʻi ha ngaahi taʻu siʻi pē, ke nau mavahe pea “tatali … ʻo fuofuoloa siʻi ki hano huhuʻi ʻo Saione” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 105:9).

Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻahiʻahí pe ngaahi faingataʻá mei he folofola ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:1–5? ‘Okú ke pehē ko e hā ʻoku hoko mai ai ha ngaahi tāpuaki ʻe niʻihi hili pē ʻa e faingataʻá? Ko e hā ha ngaahi tāpuaki kuó ke maʻu hili e faingataʻá?

Ko e hā ʻokú ke ako mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:23 ʻokú ne ʻoatu ha ʻamanaki leleí?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:26–29

Te u lava ʻo “fakahoko ʻa e māʻoniʻoni lahi” ʻi he “fili tauʻatāina [ʻaʻaku] pē.”

Te ke lava ʻo hiki ha lisi ʻo e ngaahi meʻa ʻokú ke “femoʻuekina [ai] ʻi he holi lahi,” ko ha konga ʻo hoʻo ako e ngaahi veesi ko ʻení. Ko ha “[ngaahi] ngāue lelei” kotoa nai ia? Fakalaulauloto ki he meʻa te ke lava ʻo fai ke “fakahoko ʻa e māʻoniʻoni lahi”—pea fakakaukau ke fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa ke fakahoko ia.

ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku finangalo ai ʻa e ʻEikí ke ke fakahoko ha “ngaahi meʻa lahi ko [hoʻo] fili tauʻatāina [ʻaʻau] peé”? Ko e hā e olá kapau ʻe “fakamālohiʻi [koe] ʻi he ngaahi meʻa kotoa pē”? Ko e hā ʻoku fakalahi atu ʻe he 2 Nīfai 2:27 ki he mahino ʻokú ke maʻu ki he tefitoʻi moʻoni ko ʻení?

Vakai foki, Dale G. Renlund, “Mou Fili he ʻAhó Ni,” Liahona, Nōvema 2018, 104–6.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:42–43

fakaʻilonga seminelí
ʻOku fakamolemoleʻi au ʻe he ʻEikí ʻi heʻeku fakatomalá.

ʻOku fakalotolahi e talaʻofa ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:42 ke fakamolemoleʻi fakaʻaufuli ʻa kinautolu ʻoku fakatomalá, neongo ʻokú ne fakatupu foki ha ngaahi fehuʻi: ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e fakatomalá? Te u ʻiloʻi fēfē kapau kuó u fakatomala? Ko e meʻa mālié, naʻe hoko atu ʻa e ʻEikí ʻo pehē, “Te mou ʻilo ʻi he meʻá ni…” (veesi 43).

Ko ha toe ngaahi fehuʻi ʻeni ʻoku faʻa maʻu ʻe he kakaí fekauʻaki mo e fakatomalá. Ko e hā ʻoku akoʻi atu ʻe he Laumālié ʻi hoʻo ako e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku fokotuʻu atu ʻi laló?

ʻOku tokoniʻi fēfē au ʻi hono vete ʻeku ngaahi angahalá ke u fakatomalá? Vakai, Saame 32:1–5; Lea Fakatātā 28:13; Mōsaia 27:34–37; ʻAlamā 39:12–13.

ʻOku ou feinga ke siʻaki ʻeku ngaahi angahalá, ka ʻoku ou kei fai pē ha ngaahi fehalaaki. ʻOku kei ʻaonga nai ʻeku fakatomalá? Vakai, Bradley R. Wilcox, “ʻOku ʻIkai Haohaoa ʻa e Moʻui Tāú,” Liahona, Nōvema 2021, 61–67; “Daily Restoration” (vitiō), Gospel Library.

5:27

Daily Restoration

Te u fakapapauʻi fēfē kuo fakamolemolemoʻi au ʻe he Fakamoʻuí? Vakai, Tad R. Callister, “Ko e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí,” Liahona, Mē 2019, 85–87, tautautefito ki he konga “2. Angahalá.”

Te ke lava ʻo maʻu ha toe ngaahi fakakaukau ʻi he “Ngaahi fehuʻí mo e ngaahi talí” fekauʻaki mo e fakatomalá ʻi he Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí (peesi 8–9).

Vakai foki, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Fakatomalá,” Gospel Library.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59

Ko hai ʻa Poli Naiti?

Naʻe kau ʻa Poli Naiti mo hono husepāniti ko Siosefa Naiti ko e Lahí., ʻi he niʻihi ʻo e kau fuofua tui ki he uiuiʻi fakapalōfita ʻa Siosefa Sāmitá. Naʻe fai ʻe Poli mo Siosefa ha tokoni mahuʻinga ki he Palōfitá ʻi he ngāue ʻo hono liliu e Tohi ʻa Molomoná. Naʻe mavahe e fāmili Naití mei Kolesivili, Niu ʻIoke ke fakataha mo e Kāingalotu ʻi ʻOhaioó pea naʻe fekauʻi kimui ange ke nau hiki ki he Vahefonua Siakisoní, ʻi Mīsulí. Naʻe kamata ke hōloa e moʻui lelei ʻa Polí ʻi heʻenau fonongá, ka naʻá ne loto-fakapapau ke ne mamata ʻi Saione kimuʻa peá ne pekiá. Naʻá ne ʻi Mīsuli ʻi ha ngaahi ʻaho siʻi pē ʻi he taimi naʻá ne pekia aí (vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:138–39, 143–44). Naʻe maʻu e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59 ʻi he ʻaho naʻá ne pekia aí, pea ʻe malava ke ʻuhinga ʻa e veesi 1 mo e 2 kiate ia tonu.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:4–19

Ko e ngaahi fekaú ko ha tāpuaki.

ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ke “fakatatā … ʻaki ʻa e … ngaahi fekau”? (veesi 4). Fakakaukau ki he founga kuo tāpuekina ai koe ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo fāifeinga ke talangofua ki he ngaahi fekau takitaha ʻi he veesi 5–19.

Vahevahe ʻa e meʻa ʻokú ke akó. ʻI he ngaahi meʻa lahi, ʻe lava ʻe he ngaahi fakakaukau fakalaumālie ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo ako e folofolá ʻo fakamālohia ʻa e tui ho fāmilí, ngaahi kaungāmeʻá, mo e kāingalotu ʻo e uōtí. Vahevahe mo kinautolu hoʻo ngaahi aʻusiá, ongó, mo e fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:9–19

Ko e ʻaho Sāpaté ko e ʻaho ia ʻo e ʻEikí.

Hili hono talaʻofa ke tāpuekina ʻa e Kāingalotu ʻi Saioné “mo ha ngaahi fekau ʻoku ʻikai ke siʻi,” naʻe fai ʻe he ʻEikí ha fakamamafa makehe ki ha fekau ʻe taha: ko e fekau ko ia ke fakaʻapaʻapaʻi Hono “ʻaho tapú” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:4, 9). ʻI hoʻo ako e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:9–19, fakalaulauloto ki he ʻuhinga naʻe mahuʻinga fau ai hono tauhi e ʻaho Sāpaté ki he Kāingalotú ni ʻi heʻenau feinga ke langa ʻa Saioné. Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ia kiate koé?

Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto pe ʻokú ke fakaʻaongaʻi nai e ʻaho Sāpaté ʻi he founga naʻe fakataumuʻa ki ai ʻe he ʻEikí. ʻOku tokoni fēfē hono tauhi e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní ke ke “maʻa ange mei māmani”? (veesi 9). Ko e hā te ke lava ʻo fakahoko ke fai hoʻo “ngaahi huú ki he Fungani Māʻolungá”? (veesi 10).

ko e sākalamēnití

Mahalo te ke fakatokangaʻi naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi lea hangē ko e “fiefia” mo e “fakafiefia” ke akoʻi fekauʻaki mo e ʻaho Sāpaté. Ko e hā ʻokú ne ʻai ke fakafiefia ʻa e Sāpaté kiate koé? Te ke fakamatalaʻi fēfē ki ha taha ʻa e ʻuhinga ʻokú ke fili ai ke fakaʻapaʻapaʻi e ʻaho ʻo e ʻEikí?

Ko e hā ʻokú ke ako mei he himi “Ke Tau Ngāue Mālohi” (Ngaahi Himí, fika 76) fekauʻaki mo e ngaahi taumuʻa pea mo e ngaahi tāpuaki ʻo e Sāpaté?

Vakai foki, Sēnesi 2:2–3; ʻĪsaia 58:13–14; Russell M. Nelson, “ʻOku Fakafiefia ʻa e ʻAho Sāpaté,” Liahona, Mē 2015, 129–32.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 02 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:26-28

Kuo foaki mai ʻe he Tamai Hēvaní ha mālohi kiate au ke u fili.

  • ʻE lava ʻi hono lau fakataha ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:26–28 ʻo ʻoatu kiate koe mo hoʻo fānaú ha faingamālie ke mou talanoa ai kau ki he mālohi kuo foaki mai ʻe he Tamai Hēvaní ke tau fili ke fai leleí. Mahalo te mou fevahevaheʻaki kau ki he ngaahi fili kehekehe kuo mou fakahokó mo e ola naʻe hokó. Mahalo ʻe fie tā ʻe hoʻo fānaú ha fakatātā ʻo ʻenau aʻusiá.

  • Te ke lava ʻo tohiʻi ʻa e filí ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo ha laʻipepa pea nunuʻá ʻi he tafaʻaki ʻe tahá pea fakaʻaongaʻi e laʻipepa ko ʻení ke fakatātaaʻi ʻoku ʻikai mavahevahe ʻetau ngaahi filí mei honau ngaahi nunuʻá. Mahalo ʻe lava ke lisi ʻe hoʻo fānaú ha ngaahi fili ʻe niʻihi pea talanoa fekauʻaki mo e ngaahi nunuʻa ʻoku hoko aí. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:27–28 pea talanoa kau ki he ngaahi fili ʻokú ne “fakahoko ʻa e māʻoniʻoni lahi” pe ngaahi nunuʻa ʻoku leleí. Ko e hā e founga ʻoku “totongi” pe tāpuekina ai kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní ʻi heʻetau fāifeinga ke fai leleí? (veesi 28).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:7, 18–21

“Fakafetaʻi ki he ʻEikí ko ho ʻOtuá ʻi he ngaahi meʻa kotoa pē.”

  • Fakakaukau ke lau e ngaahi veesi ko ʻení lolotonga hoʻo luelue mo hoʻo fānaú pe sio ki ha ʻū tā ʻo natula, ʻo fakatokangaʻi e ngaahi meʻa ʻoku “fakamānako ki he matá pea fakafiefia … ki he lotó” (veesi 18). Te ke lava foki ʻo fakatokangaʻi ha ngaahi meʻa tatau ʻi ha hiva hangē ko e “ʻOku ʻOfa ʻEku Tamai Hēvaní ʻIate Au” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 16–17). Pe te ke lava ʻo fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau tā ha ʻū fakatātā ʻo e ngaahi meʻa ʻoku nau houngaʻia aí pea tuku ke nau fakamatala atu fekauʻaki mo ʻenau ngaahi fakatātaá. Te tau lava fēfē ʻo fakahaaʻi ʻetau houngaʻia ʻi he ngaahi meʻa ko ʻení?

foʻi manupuna mo e matalaʻiʻakau

Naʻe fakatupu ʻe he ʻEikí ha ngaahi meʻa fakaʻofoʻofa lahi ke ʻomi kiate kitautolu ʻa e fiefiá.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:9–12

Ko e Sāpaté ko e ʻaho ia ʻo e ʻEikí.

  • Ko e hā te tau lava ʻo fai ʻi he Sāpaté ke moihū ai ki he ʻEikí pea maʻu ʻa e fiefiá? Tokoni ki hoʻo fānaú ke nau maʻu ha ngaahi fakakaukau ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:9–12 mo e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní. Mahalo te nau lava foki ʻo maʻu ha ngaahi fakatātā pe meʻa ke fakafofongaʻi e ngaahi meʻa ʻoku tau fai ʻi he Sāpaté (hangē ko e ngaahi fakatātā ʻo e sākalamēnití ʻi he fokotuʻutuʻu ko ʻení). ʻOku tokoni fēfē nai e ngaahi meʻa ko ʻení ke tau ongoʻi ofi ange ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.

teuteu ke maʻu ʻa e sākalamēnití

Tā fakatātaaʻi ʻe Marti Major

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú