“9–15 Sune: ʻʻOku Ou ʻi he Kau Tui Faivelengá Maʻu Ai Pēʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60–63,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60–63,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Fakaikiiki mei he Tafuʻanga Afi ʻi Mīsulí, tā fakatātaaʻi ʻe Bryan Mark Taylor
9–15 Sune: “ʻOku Ou ʻi he Kau Tui Faivelengá Maʻu Ai Pē”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60–63
ʻI he konga kimuʻa ʻo ʻAokosi 1831, naʻe teuteu ʻa Siosefa Sāmita mo e kaumātuʻa kehe ʻo e Siasí ke foki ki Ketilani hili ha ʻaʻahi nounou ki he “fonua ko Saioné” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:3). Naʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke nau malangaʻi ʻa e ongoongoleleí lolotonga ʻenau fonongá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 52:10), pea ko e niʻihi ʻo kinautolu naʻa nau fakahoko faivelenga ia. Ka naʻe momou e niʻihi. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “ʻOku nau fufuuʻi ʻa e talēniti ʻa ia kuó u foaki kiate kinautolú koeʻuhi ko e ilifia ki he tangatá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:2). ʻOku ʻiloʻi ʻe hotau tokolahi ʻa e ongo naʻe maʻu ʻe he kaumātuʻa ko ʻení. Neongo ʻoku tau ʻofa ʻi he ongoongoleleí, ka ʻe lava ʻe he manavaheé mo e veiveiuá ʻo taʻofi kitautolu mei hono vahevahe iá. Ka ʻoku ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí. ʻOkú Ne “ʻiloʻi ʻa e vaivai ʻo e tangatá pea mo e founga ke tokoniʻi ai ʻa [kitautolú]” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 62:1). ʻOku fonu ʻi he ngaahi fakahā ko ʻeni ki he kau fuofua faifekaú ha ngaahi fakafiemālie ʻe lava ʻo tokoni mai kiate kitautolu ke tau ikunaʻi ʻetau manavaheé mo e tōnounoú: “ʻOku ou mafai ke ngaohi ʻa kimoutolu ke māʻoniʻoni. ʻOku ʻi hoku nimá ʻa e kakano kotoa pē. ʻOku ou ʻi he kau tui faivelengá maʻu ai pē.” Mo e “Ko ia ia ʻe tui faivelenga mo tuʻu maʻú, te ne ikunaʻi ʻa e māmaní.” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:7; 61:6; 62:9; 63:47.)
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60; 62
Te u lava ʻo vahevahe ʻeku ʻofá mo e fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí.
Ko e hā e founga ʻoku hangē ai hoʻo fakamoʻoni ki he ongoongoleleí ha “talēniti,” pe ko ha koloa mei he ʻOtuá? Ko e hā ha founga ʻoku tau faʻa “fufuuʻi [ai hotau] talēnití”? (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:2; vakai foki, Mātiu 25:14–30).
Ko e hā ha ngaahi pōpoaki fakalotolahi mei he ʻEikí ʻokú ke maʻu ʻi he vahe 60 mo e 62? ‘Oku langaki fēfē ʻe he ngaahi pōpoakí ni hoʻo loto-falala ʻi hono vahevahe e ongoongoleleí? ʻI hoʻo fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení, fakakaukau ke hivaʻi pe lau e fakalea ʻo e “ʻOku ou Fie Hoko Leva ko ha Faifekau” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 90). Ko e hā ʻokú ke ako mei he hiva ko ʻeni ʻa e fānaú fekauʻaki mo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí?
Vakai foki ki he konga “Vahevahe ʻa e Ongoongoleleí” ʻi he Gospel Library.
Te u lava ʻo loto-tauʻatāina fekauʻaki mo hono vahevahe ʻeku tui kia Kalaisí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:2–4; 61:1–2, 20, 36–38; 62:1, 6
ʻOku akonaki ʻa e ngaahi folofolá kia Sīsū Kalaisi.
ʻI he fakahinohinoʻi ʻe he ʻEikí ʻEne kau faifekaú, naʻá Ne fakahā ha ngaahi moʻoni mahuʻinga kau kiate Ia. Fekumi ki he ngaahi moʻoni ko ʻení ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:2–4; 61:1–2, 20, 36–38; 62:1, 6. Ko e hā ha ngaahi talanoa mei he folofolá ʻoku nau fakafōtunga ʻa e ngaahi fatongia mo e ngaahi ʻulungaanga ʻo e Fakamoʻuí kuó ke maʻú? (hangē ko ʻení, vakai ki he Sione 8:1–11; ʻEta 2:14–15).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 62
ʻOku totonu ke potupotutatau ʻi heʻeku ngaahi filí ʻa e “fakakaukau leleí mo e ngaahi tuʻutuʻuni ʻa e Laumālié.”
ʻOku ʻomi ʻe he ʻEikí ha fakahinohino fekauʻaki mo e ngaahi moʻoni mo e ngaahi tefitoʻi moʻoni taʻengatá, ka ʻokú Ne faʻa tuku mai ke tau fakapapauʻi ʻa e ngaahi fakaikiiki pau fekauʻaki mo e founga ke ngāueʻi ai e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení. ʻOkú ke vakai ʻoku fakatātaaʻi fēfē ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 62? (vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:5; 61:22). Kuo founga fēfē haʻo fakatokangaʻi e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí? Ko e hā ʻoku lelei ai ke tau fai ha ngaahi fili ʻe niʻihi ʻo ʻikai ʻamanaki ke fakahā mai ʻe he ʻOtuá ʻa e meʻa totonu ke tau faí?
Vakai foki, ʻEta 2:18–25; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:27–28.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:7–12
‘Oku hoko mai e ngaahi fakaʻilongá ʻi he tui pea mo e finangalo ʻo e ʻOtuá.
ʻI he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení, ʻoku ʻi ai ha fakatātā ʻo ha mana naʻe ongo moʻoni kia ʻĒsela Puuti: Naʻe fakaofo hono fakamoʻui e nima ʻo ʻElesā Sionisoní. Hili ʻene mamata ki aí, naʻe loto-vēkeveke ʻa ʻĒsela ke papitaiso. Ka ʻi ha ngaahi māhina siʻi pē, naʻe mole e tui ʻa ʻĒselá pea kamata ke ne fakaangaʻi e Palōfitá. ʻOku lava fēfē ʻeni, hili e mana naʻá ne mamata tonu aí?
Fakalaulauloto ki heni ʻi hoʻo lau e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:7–12. Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ngaahi fakaʻilongá mo e tuí?
Vakai foki, Mātiu 16:1–4; Sione 12:37; Molomona 9:10–21; ʻEta 12:12, 18.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:16
ʻE lava ke maʻa ʻeku fakakaukaú mo e tōʻongá.
Naʻe toe fakapapauʻi mai ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:16, ʻa e meʻa naʻá Ne akoʻi ʻi he Fuakava Foʻoú—ʻa ia ʻoku ʻikai totonu ke ngata pē hono puleʻi ʻe he fono ʻo e angamaʻá ʻetau ngaahi angafaí ka ko ʻetau fakakaukaú foki (vakai, Mātiu 5:27–28). ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:16, hiki ʻa e ngaahi fakatokanga naʻe fai ʻe he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e ngaahi fakakaukau holi koví. Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki he fehangahangai ʻo e fakatokanga takitaha. Hangē ko ʻení, ko e hā ha ngaahi lea pe kupuʻi lea ʻoku fehangahangai mo e manavaheé? Ko e hā ha ngaahi tāpuaki kehe ʻoku maʻu mei hono maʻu e ngaahi fakakaukau mo e angafai ʻoku maʻá?
ʻOku fakakaukau e kakai tokolahi ko e tuʻunga moʻui ʻa e ʻEikí ki he maʻa ʻa e fakakaukaú mo e angafaí ʻoku olokuonga pe fakamafasia. Ko e hā ha kehekehe ʻe hoko kapau naʻe feinga e fānau kotoa ʻa e ʻOtuá ke moʻui ʻaki ʻa e fono ko ʻení? Te ke lava ʻo kumi e tali ki he fehuʻi ko ʻení ʻi he pōpoaki ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinā ko e “ʻOku Mau Tui ki he Angamaʻá” (Liahona, Mē 2013, 41–44) pe “ʻOku toputapu ho sinó” (Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí, 23–26). Ko e hā ha ngaahi pōpoaki ʻo e ʻamanaki leleí ʻokú ke maʻu?
Naʻa mo e taimi ʻoku tau ʻilo ai ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e maʻá ʻi heʻetau ngaahi fakakaukaú mo e angafaí, ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ʻoku faingofua. Mahalo te ke fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke fakalaulauloto ai ki he meʻa ʻokú ne ʻai ke faingataʻa hoʻo tauhi e tuʻunga moʻui ʻa e Fakamoʻuí ki he angamaʻá—mo e meʻa ʻokú ne ʻai ke faingofuá. Ko e hā ha ngaahi tokoni te ke ala vahevahe mo e niʻihi kehé fekauʻaki mo e meʻa ke fai ʻi he taimi ʻoku fakataueleʻi ai koe ʻaki e ngaahi fakakaukau taʻefeʻungá?
Fetokoniʻaki. Ko e taha ʻo e ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga ʻo e fakataha ʻi he ngaahi fakatahaʻanga mo e ngaahi kalasi ʻa e Siasí ko e faingamālie ko ia ke maʻu ha poupou mei he Kāingalotú ʻi heʻetau feinga ke muimui ki he Fakamoʻuí. ʻOku fehangahangai hotau tokolahi mo ha ngaahi faingataʻa tatau, pea ʻe lava ke hoko ʻetau ngaahi aʻusia angamahení ko ha mālohinga lahi. ʻOua naʻá ke manavasiʻi ke fakahā ʻokú ke fepaki mo ha ngaahi faingataʻa. Fevahevaheʻaki ʻa e meʻa ʻoku tokoni ke mou moʻui ʻaki e ngaahi fono ʻa e ʻOtuá mo ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahí.
Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121:45; Topics and Questions, “Virtue,” Gospel Library; “Standards: Sexual Purity and Modesty—True Confidence” (vitiō), Gospel Library; AddressingPornography.ChurchofJesusChrist.org.
Ngaahi Tu‘unga Moʻuí: Ko e Haohaoa Fakasekisualé mo e Teunga Tāú - Loto Falala Moʻoní
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:58–64
ʻOku totonu ke fakaʻapaʻapaʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku toputapú.
ʻOku ope atu e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:58–64 ʻi hono tākuanoa e huafa ʻo e ʻEikí. Ko e hā mo ha toe ngaahi meʻa toputapu kehe ʻoku maʻu “mei ʻolunga,” pe mei he ʻOtuá? ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “tokanga” ʻi hono lea ʻaki ʻo e ngaahi meʻa ko ʻení?
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:4; 61:1–2, 36; 62:1
ʻOku akonaki ʻa e ngaahi folofolá kia Sīsū Kalaisi
-
Mahalo te ke lava ʻo hiki ha niʻihi ʻo e ngaahi fakamatala fekauʻaki mo e Fakamoʻuí ʻoku maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60–62 ʻi ha fanga kiʻi laʻipepa iiki. ʻE lava leva hoʻo fānaú ʻo fakahoa e ngaahi fakamatala ko ʻení ki he ʻū fakatātā ʻo Sīsū mei Heʻene ngāue fakafaifekau ʻi he māmaní (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 34–61) ʻoku fakatātaaʻi ai e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení. ʻOkú Ne fakahā fēfē mai Ia kiate kitautolu he ʻaho ní?
Fakaikiiki mei he Ki he ʻUhingá Ni, tā fakatātaaʻi ʻe Yongsung Kim
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:7; 61:1–2; 62:1
ʻE fakamolemoleʻi au ʻe he ʻEikí ʻo kapau te u fakatomala.
-
ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 60:7; 61:2 mo hoʻo fānaú, tokoni ke nau kumi ha ngaahi lea ʻoku faitatau ai e ngaahi veesi ko ʻení. Fakamanatu ange kiate kinautolu, naʻe fai mai ʻa e ngaahi fakahaá ni kia Siosefa Sāmita mo ha kau taki kehe ʻo e Siasí. Ko e hā naʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke nau ʻiló? Te ke lava foki ʻo talanoa fekauʻaki mo e ongo ʻoku maʻu ʻe he Fakamoʻuí kiate kitautolu ʻi he taimi ʻoku tau fai ai ha ngaahi fehalaākí mo e ʻuhinga ʻo e fakatomalá. Fakatatau ki he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 62:1, ʻe tokoni fēfē ʻa Sīsū ʻi he taimi ʻoku ʻahiʻahiʻi ai kitautolú?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 62:3, 9
ʻOku finangalo ʻa Sīsū Kalaisi ke u vahevahe ʻEne ongoongoleleí.
-
Te ke lava ʻo fehuʻi ki hoʻo fānaú pe ko e hā te nau lea ʻaki ʻo kapau ʻe ʻeke ange ʻe ha taha e meʻa ʻoku nau ʻofa ai ʻia Sīsū Kalaisi mo Hono Siasí. ʻE lava hono hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo hono vahevahe ʻa e ongoongoleleí, hangē ko e “ʻOku ou Fie Hoko Leva ko ha Faifekau” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 90), ʻo ʻoange ha ngaahi fakakaukau. Te ke lava leva ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 62:3 pea kole ki hoʻo fānaú ke fakafanongo ki he meʻa ʻoku hoko ʻi heʻetau vahevahe ʻetau fakamoʻoní. ʻE tokoni fēfē ʻa e talaʻofa ʻi he veesi 9 kapau ʻoku tau ongoʻi manavasiʻi?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:64
Te u lava ʻo loto-ʻapasia.
-
Ke fakafeʻiloaki ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:64, te ke lava ʻo hivaʻi mo hoʻo fānaú ha foʻi hiva fekauʻaki mo e loto-ʻapasiá, hangē ko e “ʻApasia ko e ʻOfá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, fika 12). Te mou lava leva ʻo talanoa ki he ngaahi founga kehekehe ke fakahaaʻi ai e loto-ʻapasiá ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
-
Te ke lava ʻo tokoni ke mahino ʻa e loto-ʻapasiá ki hoʻo fānaú ʻaki haʻo talanoa mo kinautolu fekauʻaki mo ha meʻa ʻoku makehe kiate kinautolu, hangē ko ha meʻavaʻinga, tohi, pe kafu ʻoku nau saiʻia taha aí. Fehuʻi ange pe ʻoku founga fēfē ʻenau tokangaʻi mo maluʻi e ngaahi meʻa ʻoku makehe kiate kinautolú. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 63:64. Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻoku makehe—pe toputapu—ki he Tamai Hēvaní? (hangē ko ʻení, vakai ki he, veesi 61 mo e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní). Ko e hā e founga ʻoku totonu ke tau fakahoko ʻaki e ngaahi meʻá ni—ʻi heʻetau leá mo e angafaí?
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.