“27 Sānuali–2 Fēpueli: ʻʻE Kei ʻAlu Atu Pē ʻa ʻEku Ngāué’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3–5,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3–5,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
27 Sānuali–2 Fēpueli: “ʻE Kei ʻAlu Atu Pē ʻa ʻEku Ngāué”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3–5
Lolotonga ʻa e ngaahi fuofua taʻu ʻo e hoko ʻa Siosefa Sāmita ko e palōfita ʻa e ʻEikí, naʻe teʻeki ke ne ʻilo ʻa e meʻa kotoa fekauʻaki mo e “ngāue fakaofo” naʻe ui ia ke ne fakahokó. Ka ko e meʻa ʻe taha naʻe akoʻi ange ʻe heʻene ngaahi aʻusia ʻi he kamataʻangá, ke fakahoko ʻa e ngāue ʻa e ʻOtuá, kuo pau ke ne maʻu ha mata ʻoku “hanga taha pē ki hono fakalāngilangiʻi ʻo e ʻOtuá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4:1, 5). Hangē ko ʻení, kapau naʻe faleʻi ia ʻe he ʻEikí ke ne fai ha meʻa naʻe ʻikai ke ne fakapapauʻi ʻokú ne fie fakahoko, naʻe fiemaʻu ke ne muimui ki he faleʻi ʻa e ʻEikí. Pea naʻa mo e taimi naʻá ne maʻu ai ha “ngaahi fakahā lahi, [mo e] … mālohi ke fai ʻa e ngaahi fuʻu ngāue lalahí,” kapau naʻá ne ongoʻi naʻe mahuʻinga ange ʻene ngaahi fiemaʻú ʻi he finangalo ʻo e ʻOtuá, kuo pau ke ne “tō” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:4). Ka naʻe ako ʻe Siosefa ha meʻa kehe ne mahuʻinga tatau fekauʻaki mo hono fakahoko ʻa e ngāue ʻa e ʻOtuá: “ʻOku ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá,” pea kapau ʻe fakatomala fakamaatoato ʻa Siosefa, naʻe “kei fili pē [ia]” (veesi 10). Ko hono aofangatukú, ko e ngāue ʻa e ʻOtuá, ko ha ngāue ʻo e huhuʻi. Pea “ʻoku ʻikai lava ke taʻofi” ʻa e ngāue ko iá (veesi 1).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:1–16
Te u lava ʻo falala ki he ʻOtuá.
ʻI he kamataʻanga ʻo e ngāue fakafaifekau ʻa Siosefa Sāmitá, naʻe faingataʻa ke maʻu hano ngaahi kaungāmeʻa lelei—tautautefito ki ha ngaahi kaungāmeʻa hangē ko Māteni Hālisí, ko ha tangata naʻe fakaʻapaʻapaʻi mo koloaʻia, ʻa ia naʻá ne fakahoko ha ngaahi feilaulau mahuʻinga ke poupou ki he ngāue ʻa Siosefá. Ko ia, ʻi he taimi naʻe kole ai ʻe Māteni ha ngofua ke fakaʻaliʻali ʻa e ʻuluaki peesi ʻe 116 ʻo e liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná ki hono uaifí, naʻe fakanatula pē ʻa e loto ʻa Siosefa ke fakaʻapaʻapaʻi ʻene kolé, neongo naʻe fakatokanga ʻa e ʻEikí kiate ia. Ko e meʻa fakamamahí he naʻe mole ʻa e ʻū lauʻi pēsí lolotonga ʻene ʻia Mātení, pea naʻe valokiʻi mamafa ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa mo Māteni (vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:51–53).
ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:1–15, fakalaulauloto ki he meʻa ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke ako mei heʻenau aʻusiá. Hangē ko ʻení, ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e:
-
Ngāue ʻa e ʻOtuá? (vakai, veesi 1–3, 16).
-
Ko e ngaahi nunuʻa ʻo e manavahē ki he tangatá kae ʻikai falala ki he ʻOtuá? (vakai, veesi 4–8).
-
Ko e ngaahi tāpuaki mei he faivelenga maʻu ai peé? (vakai, veesi 8).
-
Ko e founga naʻe fakatou fakatonutonu mo poupouʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa Siosefá? (vakai, veesi 9–16).
ʻI he pōpoaki ʻa ʻEletā Lini G. Lōpini, “Ko Hai ʻOkú Ke Fakafofongaʻí?,” naʻá ne ʻomi ai ha ngaahi sīpinga fakafolofola ʻo ha kakai naʻe manavahē ki he ʻOtuá mo ha kakai naʻe tukulolo ki he teke mālohi mei he niʻihi kehé (Liahona, Nōvema 2014, 9–11). Fakakaukau ke lau ʻa e ngaahi sīpinga ko ʻení ʻi he folofola ʻokú ne ʻuhinga ki aí. Ko e hā ʻokú ke ako mei he ngaahi fakamatala ko ʻení? Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ke maʻu naʻá ke falala ai ki he ʻEikí ʻi he taimi naʻá ke fehangahangai ai mo ha teke mālohi ke fai ha meʻa kehé? Ko e hā ha ngaahi ola ʻo hoʻo ngaahi angafaí?
Vakai foki, Dale G. Renlund, “Ko ha Founga Ngāue ki he Fakahā Fakafoʻituituí,” Liahona, Nōvema 2022, 16–19; “The Contributions of Martin Harris,” ʻi he Revelations in Context (2016), 1–9; Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Seeking Truth and Avoiding Deception” (Ko e Fekumi ki he Moʻoní mo e Fakaʻehiʻehi mei he Kākaá), Gospel Library; “ʻOku Kei Ngangatu,” Ngaahi Himí, fika 59.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4
Te u lava ʻo tauhi ki he ʻOtuá ʻaki hoku lotó, iví, ʻatamaí, mo e mālohí kotoa.
ʻOku faʻa fakaʻaongaʻi ʻa e vahe 4 ki he kau faifekau taimi kakató. Ka neongo ia, ʻoku mahuʻinga ke fakatokangaʻi naʻe foaki ʻa e fakahā ko ʻení kia Siosefa Sāmita ko e Lahí, ʻa ia ne ʻikai ui ke ʻalu ʻo ngāue fakafaifekau ka naʻá ne kei maʻu pē ha “ngaahi holi ke ngāue maʻá e ʻOtuá” (veesi 3).
Ko e founga ʻe taha ke lau ai ʻa e vahe ko ʻení ko haʻate lau ia ko ha fakamatala fatongia ki ha taha ʻokú ne fie tokoni ʻi he ngāue ʻa e ʻEikí. Ko e hā ʻoku kumi ʻe he ʻEikí? Ko e hā ha ngaahi lelei ʻokú Ne foaki?
Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e tauhi ki he ʻEikí mei he fakahā ko ʻení?
Naʻe ui ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻa hono tānaki ʻo ʻIsilelí ko e “tukupā māʻolunga tahá, meʻa mahuʻinga tahá, mo e ngāue maʻongoʻonga taha ʻi he māmaní” (“ʻAmanakiʻanga ʻo ʻIsilelí” [fakataha lotu fakaemāmani lahi ʻa e toʻu tupú, 3 Sune 2018], Gospel Library). Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi heʻene leá ʻokú ne ueʻi koe ke ke kau ʻi he ngāue ko ʻení?
ʻOku ui ki he ngāué ʻa e tokotaha kotoa pē ʻokú ne maʻu ha holi ke ngāue maʻá e ʻOtuá.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5
Te u lava ʻo maʻu ha fakamoʻoni ki he Tohi ʻa Molomoná ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní.
ʻI Māʻasi ʻo e 1829, naʻe fai ai ʻe he uaifi ʻo Māteni Hālisi ko Lusí ha tukuakiʻi ʻi he fakamaauʻangá naʻe kākaaʻi ʻe Siosefa Sāmita ʻa e kakaí ʻaki ʻene fakangalingali ke liliu ha ʻū lauʻi peleti koula (vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:56–58). Ko ia naʻe kole ai ʻe Māteni kia Siosefa ha fakamoʻoni lahi ange naʻe moʻoni ʻa e ʻū lauʻi peleti koulá. Ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5 ko ha fakahā ia ʻo e tali ki he kole ʻa Mātení. Ko e hā ʻokú ke ako mei he vahe ko ʻení fekauʻaki mo e ngaahi meʻá ni:
-
Ko e meʻa ʻoku folofola ʻe he ʻEikí ʻe hoko kapau ʻe fakaʻaliʻali ʻa e ʻū lauʻi peleti koulá ke mamata ki ai ʻa e māmaní (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:7). ʻOkú ke pehē ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻe pehē aí?
-
Ko e fatongia ʻo e kau fakamoʻoní ʻi he ngāue ʻa e ʻEikí (vakai, veesi 11–15; vakai foki, 2 Kolinitō 13:1).
-
Founga ke maʻu ai ha fakamoʻoni maʻau pē ki he Tohi ʻa Molomoná (vakai, veesi 16, 24; vakai foki, Molonai 10:3–5).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:1–10
Naʻe foaki mai ʻe Sīsū Kalaisi ʻEne folofolá ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmita.
Ko e hā ʻoku akoʻi atu ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:1–10 fekauʻaki mo e fatongia ʻo Siosefa Sāmita ʻi hotau kuongá—pea ʻi hoʻo moʻuí? (Vakai foki, 2 Nīfai 3:6–24.)
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:5–10; 5:21–22
Te u lava ʻo fili ki he totonú ʻi he taimi ʻoku feinga ai ʻa e niʻihi kehé ke u faihalá.
-
Ke kamataʻi ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e ako ke falala ki he Tamai Hēvaní, mahalo te ke fie vakaiʻi ʻa e talanoa ʻo e ʻū lauʻi peesi ne molé (vakai, Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 18–21). Te mou lava leva ʻo fakafaivaʻi mo hoʻo fānaú ha ngaahi tūkunga ʻe ala ʻahiʻahiʻi ai kinautolu ke nau fai ha meʻa ʻoku nau ʻilo ʻoku ʻikai totonú. Ko e hā ha ngaahi lea pe kupuʻi lea ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:5–8; 5:21–22 ʻe lava ʻo tokoni kiate kinautolu lolotonga ʻa e ngaahi tūkunga ko ʻení?
4:39Tokoni ʻa Māteni Hālisi kia Siosefá: Ako ke falala ki he ‘Eikí
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4
ʻOku fakaafeʻi au ʻe he ʻEikí ke tokoni ʻi Heʻene ngāué.
-
ʻOku ʻi he veesi takitaha ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4 ha ngaahi moʻoni mahuʻinga ʻe lava ke tokoni ki hoʻo fānaú ke nau ako fekauʻaki mo e tauhi ki he ʻOtuá. Ko ha ngaahi fakakaukau ʻeni ʻe niʻihi ke tokoni kiate kinautolu ke nau ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení:
-
Te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4:1 pea fakaʻaliʻali ha ʻū fakatātā ʻoku fakatātaaʻi ai ʻa e ngāue “fakaofo” ʻa e ʻOtuá ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní (hangē ko e kau faifekaú, ngaahi temipalé, mo e Tohi ʻa Molomoná).
-
ʻE lava ke fakakaukau hoʻo fānaú ki ha ngaahi ngāue pe tā ha ʻū fakatātā ʻoku nau fakatātaaʻi ʻa e kupuʻi lea “tauhi kiate ia ʻaki homou lotó, iví, ʻatamaí mo e mālohí kotoa” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4:2).
-
Te mou lava ʻo vakai fakataha ki ha ngaahi meʻangāue ʻoku fakaʻaongaʻi ke ngāue ʻi ha ngoueʻanga. ʻOku tokoniʻi fēfē nai kitautolu ʻe he ʻū meʻangāue ko ʻení? ʻE lava leva hoʻo fānaú ʻo kumi ha ngaahi meʻa ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4:5–6 ʻoku hangē ha meʻangāue ki hono fakahoko ʻa e ngāue ʻa e ʻOtuá.
-
ʻE lava ke fekumi ʻa e fānau lalahi angé ʻiate kinautolu pē ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 4 pea hiki ʻa e ngaahi meʻa ʻoku nau ako fekauʻaki mo e ʻuhinga ke tauhi ki he ʻOtuá.
-
ʻE lava ke mou hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e ngāue fakafaifekaú, hangē ko e “ʻOku ou Fie Hoko Leva ko ha Faifekau” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 90).
-
Te u lava ʻo tokoni ki he ngāue ʻa e ʻOtuá ʻaki ʻeku tokoni ki he niʻihi kehé.
Fulifulihi ʻa e ngaahi ʻekitivitií ke feʻunga mo e niʻihi ʻoku faingataʻaʻia fakaesinó. ʻE lava ke fakapapauʻi ʻe he fanga kiʻi fulihi iiki ki he ngaahi ʻekitivitií ʻoku maʻu ʻe he tokotaha kotoa pē ha faingamālie ke ako. Hangē ko ʻení, kapau ʻoku fokotuʻu mai ʻe ha ʻekitivitī ke fakaʻaliʻali ha fakatātā, ʻe lava ke mou hivaʻi ha foʻi hiva ke kau mai mo kinautolu ʻoku kovi ʻenau vakaí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:1–7, 11, 16, 23–24
Te u lava ʻo hoko ko ha fakamoʻoni ʻoku moʻoni ʻa e Tohi ʻa Molomoná.
-
Ke akoʻi hoʻo fānaú fekauʻaki mo e kau fakamoʻoní, te ke lava ʻo kole ange ke nau fakakaukauloto naʻe talaange ʻe hanau kaungāmeʻa naʻa nau sio ki ha pusi ʻoku lue ʻaki hono ongo vaʻe muʻá. Te nau tui nai ki ai? Fēfē kapau naʻe lea ʻaki ʻe ha kaungāmeʻa kehe ʻa e meʻa tatau? Talanoa fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻo e “fakamoʻoní” mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e kau fakamoʻoní. Te ke lava leva ʻo tokoni ki hoʻo fānaú ke nau fekumi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:1–3, 7, 11 ki ha tali ki he ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā naʻe fie ʻilo ʻe Māteni Hālisí?
-
Ko hai ʻe lava ke fakahā ki ai ʻe Siosefa Sāmita ʻa e ʻū lauʻi peleti koulá?
-
Ko e hā ka ʻikai lava ai ʻe he mamata ki he ʻū lauʻi peletí ʻo fakalotoʻi ha taha ʻoku moʻoni ʻa e Tohi ʻa Molomoná?
-
Ko e hā te tau lava ʻo fai ke hoko ko ha kau fakamoʻoni ʻo e Tohi ʻa Molomoná? (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:16; Molonai 10:3–5).
-
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.