“Ko ngā Reo o te Whakahokinga: Te Whānau o Hōhepa,” Haere Mai, Whai Mai i Ahau—Mō te Kāinga me te Hāhi: Whakaakoranga me ngā Kawenata 2025 (2025)
“Te Whānau o Hōhepa,” Haere Mai, Whai Mai i Ahau—Mō te Kāinga me te Hāhi: 2025
Ko ngā Reo o te Whakahokinga
Te Whānau o Hōhepa
Ka tino rongo tātou katoa i ngā āhuatanga o te whānau, ā, kāore i rerekē a Hōhepa Mete. Nā ngā mahi whakapono a ōna mātua whakatōhia iho ai ngā kākano o te whakapono nā konā taea ai te Whakahokinga. Kei roto i tā Hōhepa pukapuka mahara tēnei whakamānawa: “Kāore e taea ana e te kupu te whakahua i tōku whakawhetai ki te Atua mō ōku mātua whai hōnore.”
Anei ngā kōrero i tīkina ai i tana whaea a Ruihi Maki Mete; rāua ko tana teina a Wiremu Mete; me te Poropiti ake anō e kite ai tātou i ngā āhuatanga o te whakapono i te kāinga o te whānau Mete.
Ruihi Maki Mete
“[I te takiwā o 1802], i māuiui ahau. … Ko tāku ki ahau anō, kāore anō au kia rite kia mate nā te mea kāore au e mōhio ana ki ngā āhuatanga a te Karaiti, ā, ko te āhua nei he tawhā nui kei waenganui i a māua ko te Karaiti nā konā kua kore au i māia ki te whakawhiti atu. …
“I titiro au ki te Ariki, ā, ka pīnono, ā, ka inoi ki te Ariki kia tohua tōku oranga kia whakatupu ake au i aku tamariki me te whakaāio i te ngākau o taku hoa tāne; pēnei taku takoto i te pō katoa. … I kawenata au ki te Atua [nā] mehemea ka tukua au kia ora ai, ka ngana au ki te rapu i taua whakapono e taea ai te mahi pononga ki a ia, ahakoa mēnā kei roto i te Paipera, kei tētahi atu wāhi rānei, ahakoa pū anō ka whakamanaia e te rangi i runga i te inoi me te whakapono. Hei te mutunga iho ka kōrero mai tētahi reo ki ahau, ‘Rapua kātahi koe ka kite, pātōtōngia kātahi ka whakatūwheratia ake ki a koe. Tukua tō ngākau kia whakaāiotia. E whakapono ana koe ki te Atua; me whakapono ki ahau anō hoki.’ …
“Mai i tēnei wā ka kaha haere ahau. He iti noa taku kōrero mō te whakapono ahakoa kua warea katoatia tōku hinengaro, ā, i whakaaro ake au ka tutuki i te wā ka kite au i tētahi tangata whakawairua i mōhio ai ki ngā huarahi a te Atua hei tohutohu mai i ahau ngā mea o te Rangi.”
Wiremu Mete
“Tōku whaea, he tangata tino whakawairua ia, ā, he nui tana aro ki te oranga o ana tamariki, i konei, i tua atu anō hoki, ka meatia e ia ngā mea katoa i taea ai e ia i runga i te aroha mātua, kia pana i a mātou ki te rapu i [te whakaoranga o] ō mātou wairua’, (pērā i te kōrero o taua wā) ‘i te rapu whakapono.’ I tutuki ia kia haria mātou ki ngā hui, ā, kua tata aro te whānau katoa ki taua kaupapa, ā, ka meinga hei kairapu i te pono.”
“Mai rā anō tā mātou noho tahi ki te inoi ki tōku mahara. E tino mahara ana ahau ki taku matua e kawe ana i ana mōwhiti i tana pūkoro koti iti, … ā, i mōhio mātou ngā tama ina pā te ringa ki ana mōwhiti, koinā te tohu me whakarite mō te karakia, ā, ki te kore mātou e kite ka kī ake a whaea, ‘E Wiremu,’ ko wai rānei te mea kāore i kite, ‘kia rite mō te karakia.’ Whai muri iho i te karakia ka waiata i tētahi waiata.”
I whakaako a Hōhepa Matua rāua ko Ruihi Mete i tō rāua whānau ki te rangahau i ngā karaipiture.
Hōhepa Mete
“E kōrero ana au ināianei, kīhai [tōku matua] i mahi i tētahi mea tūkino e taea te kī kāore i te pai, i tōna oranga katoa, ki taku mōhio. I aroha au ki tōku matua me tōna maumahara; e tau iho ana te maumahara o ana mahi rangatira i runga i tōku hinengaro; me te nui o ana kupu atawhai ki ahau, ā, kua tuhia ki te papa o tōku ngākau. He mea tapu ki ahau ngā whakaaro e puritia nei me he taonga e au o te hītori o tōna oranga, kua takahurihia i roto i tōku hinengaro, ā, kua whakatōkia ki reira, he mea nā tōku ake tirotiro mai i tōku whānautanga mai. … Ko tōku whaea anō tētahi o ngā mea tino mārohirohi, ā, ko te mea pai rawa o ngā wāhine katoa.”