Doctrine and Covenants 2025
6–12 Sānuali: “Tokanga Mai, ʻA Kimoutolu ʻa e Kakai”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1


“6–12 Sānuali: ‘Tokanga Mai, ʻa Kimoutolu ʻa e Kakai’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú 2025

ko e fāmili ʻoku nau lau folofola fakataha

6–12 Sānuali: “Tokanga Mai, ʻa Kimoutolu ʻa e Kakai”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1

ʻI Nōvema ʻo e 1831, ko ha taʻu pē ia ʻe taha mo e konga ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí. Neongo ʻene tupulakí, ka naʻe kei ʻiloa pē kinautolu ko ha falukunga kakai tui ne nofo ʻi ha fanga kiʻi kolo siʻisiʻi, naʻe tataki ʻe ha palōfita ʻi hono taʻu uofulu tupú. Ka naʻe hōifua ʻa e ʻOtuá ki he kakai tui ko ʻení ke hoko ko ʻEne kau tamaioʻeiki mo ʻEne kau talafekau, pea naʻá Ne finangalo ke pulusi ʻa e ngaahi fakahā kuó Ne foaki kiate kinautolú ki māmani.

Ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava vahe 1 ko e talamuʻaki ia ʻa e ʻEikí, pe talateu ki he ngaahi fakahā ko ʻení. ʻOku fakahaaʻi mahino ai neongo naʻe tokosiʻi ʻa e kāingalotu ʻo e Siasí, ka naʻe ʻikai ha meʻa ia ʻe siʻisiʻi fekauʻaki mo e pōpoaki naʻe finangalo ʻa e ʻOtuá ke vahevahe ʻe Hono Kāingalotú. Ko ha “leʻa [ia] ʻo e fakatokangá” ki he kotoa ʻo e “kakai ʻo māmaní,” ʻo akoʻi kinautolu ke fakatomala mo fokotuʻu ʻa e “fuakava taʻengata” ʻa e ʻOtuá (veesi 4, 8, 22). Ko e kau tamaioʻeiki ʻoku nau ʻave ʻa e pōpoaki ko ʻení ko e “kau vaivai mo e kau māʻulalo.” Ka ko e kau tamaioʻeiki loto-fakatōkilaló ʻoku fiemaʻu ʻe he ʻOtuá—ʻi he taimi ko iá mo e lolotongá ni—ke ʻomi Hono Siasí “mei he kakapú, pea mei he fakapoʻulí” (veesi 23, 30).

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1

“Tokanga mai, ʻa kimoutolu ʻa e kakai.”

ʻOku fakafeʻiloaki ʻe he talamuʻakí ha tohi. ʻOkú ne fakahā ʻa e taumuʻa ʻo e tohí mo e ngaahi taumuʻá pea mo tokoni ki he kau lautohí ke nau teuteu ke lau. ʻI hoʻo lau ʻa e vahe 1—ʻa ia ko e “talamuʻaki” ia ʻa e ʻEikí ki he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá (veesi 6)—kumi ʻa e ngaahi kaveinga mo e taumuʻa naʻe ʻomi ʻe he ʻEikí ki Heʻene ngaahi fakahaá. Ko e hā ʻokú ke ako ʻe tokoni atu ʻi hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ʻi he taʻu ní? Hangē ko ʻení, te ke ala fakalaulauloto pe ko e hā hono ʻuhinga ʻo e “fanongo ki he leʻo ʻo e ʻEikí” ʻi he ngaahi fakahā ko ʻení (veesi 14) pe ko haʻo “fakatotolo ʻi he ngaahi fekau ko ʻení” (veesi 37).

Vakai foki ki he, talateu ki he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:4–6, 23–24, 37–39

fakaʻilonga seminelí
ʻOku folofola mai ʻa e ʻEikí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau tamaioʻeikí, kau ai ʻa e kau palōfita ʻo e ngaahi ʻaho kimui ní.

ʻOku kamata mo fakaʻosi ʻaki ʻe he vahe 1 hono fakahā ʻe he ʻEikí ʻokú Ne folofola mai ʻo fakafou ʻi Heʻene kau tamaioʻeiki kuo filí (vakai, veesi 4–6, 23–24, 38). Hiki ʻa e meʻa ʻokú ke ako mei he fakahā ko ʻení fekauʻaki mo e:

  • ʻEikí mo Hono leʻó.

  • ʻUhinga ʻoku fiemaʻu ai ha kau palōfita ʻi hotau kuongá.

Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ‘oku ueʻi koe ke ke fakahoko ko ha ola ʻo e meʻa naʻá ke ʻiló?

Ko e fē ha taimi kuó ke fanongo ai ki he leʻo ʻo e ʻEikí ʻo fakafou ʻi he leʻo ʻo ʻEne kau tamaioʻeikí? (vakai, veesi 38).

Te ke lava foki ʻo fakakaukauloto ʻoku ʻi ai haʻo kaungāmeʻa ʻoku ʻikai ke ne ʻilo fekauʻaki mo e kau palōfita moʻuí ʻokú mo lau fakataha ʻa e vahe 1. Ko e hā ha ngaahi fehuʻi ʻe lava ke maʻu ʻe hoʻo kaungāmeʻá? Ko e ngaahi veesi fē te ke fie aleaʻi mo hoʻo kaungāmeʻá ke tokoni ke mahino kiate ia ʻa e ongo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo hono maʻu ha kau palōfita ʻi hotau kuongá?

Mahalo te ke fie ʻilo ko e taimi naʻe fakataha ai ha fakataha alēlea ʻo ha kaumātuʻa ʻi he 1831 ke talanoa fekauʻaki mo hono pulusi ʻo e ngaahi fakahā ʻa Siosefa Sāmitá, naʻe fakafepakiʻi ʻe ha kakai ʻe niʻihi ʻa e fakakaukaú. Naʻa nau mā ko e vaivai ʻa Siosefa ʻi he tohí, pea naʻa nau hohaʻa ʻe fakatupu ʻe hono paaki ʻo e ngaahi fakahaá ha ngaahi palopalema lahi ange ki he Kāingalotú (vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:140–43). Kapau naʻá ke hoko ko ha mēmipa ʻo e fakataha alēlea ko ʻení, naʻá ke mei fakaleleiʻi fēfē nai ʻa e ngaahi hohaʻá ni? Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu ʻi he vahe 1 naʻe mei tokoni? (hangē ko ʻení, vakai ki he veesi 6, 24, 38).

Fakakaukau ke fakakau ha himi hangē ko e “Mou Omi ʻo Fanongoa” (Ngaahi Himí, fika 12) ʻi hoʻo akó mo e moihuú. Kumi ha ngaahi kupuʻi lea ʻi he himí ʻoku nau akoʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni tatau mo ia ʻi he ngaahi veesi ʻi he vahe 1.

Vakai foki ki he Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Prophets” Kau Palōfitá, Gospel Library.

Ko hono hikinimaʻi ʻe he kāingalotu ʻo e Siasí ʻa e kau takí ʻi he konifelenisi lahí

ʻOku folofola mai ʻa e ʻEikí kiate kitautolu ʻo fakafou ʻi Heʻene kau tamaioʻeiki, ko e kau palōfitá.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:12–30, 34–36

ʻOku tokoniʻi au ʻe he Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ke u fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa ʻo e ngaahi ʻaho kimui ní.

ʻOku fakamatalaʻi ʻe he ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava vahe 1, ʻa e ʻuhinga naʻá Ne fakafoki mai ai ʻEne ongoongoleleí. Vakai pe ko e ʻuhinga ʻe fiha te ke lava ʻo lisi ʻi hoʻo lau ʻa e veesi 12–23. ʻI hoʻo aʻusiá, ʻoku fakahoko fēfē ʻa e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻEikí ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí?

Naʻe ʻafioʻi ʻe he ʻEikí ʻe ʻi ai ha ngaahi faingataʻa lahi ʻi hotau kuongá (vakai, veesi 17). Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi he veesi 17–30, 34–36 ʻoku tokoniʻi koe ai ke ke ongoʻi nonga mo loto-falala neongo ʻa e ngaahi faingataʻa ko ʻení?

Vakai foki, Russell M. Nelson, “Tali Lelei ʻa e Kahaʻú ʻi he Tui,” Liahona, Nōvema 2020, 73–76.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:19–28

ʻOku ngāue ʻaki ʻe he ʻEikí ʻa e “kau vaivaí mo e kau māʻulaló” ke fakahoko ʻa ʻEne ngāué.

ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:19–28, mahalo te ke fakalaulauloto ki he ʻuhinga ʻo e hoko ko ha tamaioʻeiki ʻa e ʻEikí. Ko e hā ha ngaahi ʻulungaanga ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke maʻu ʻe Heʻene kau tamaioʻeikí? Ko e hā ʻoku fakahoko ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau tamaioʻeikí? ʻOku fakahoko fēfē ʻa e ngaahi kikite ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻi he māmaní pea ʻi hoʻo moʻuí?

3:31

Talaki ‘e he Vaivaí mo e Maʻulaló

Kumi ʻa Sīsū Kalaisi. Ko e taumuʻa ʻo e folofolá ke fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí mo ʻEne ongoongoleleí. ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1, fakakaukau ke fakaʻilongaʻi pe fakatokangaʻi ʻa e ngaahi veesi ʻokú ne akoʻi atu ha meʻa fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 02 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:4, 37–39

Fakafou ʻi he kau palōfita ʻa e ʻEikí, ʻokú Ne fakatokanga mai kau ki he fakatuʻutāmaki fakalaumālié.

  • Ke kamataʻi ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e ngaahi fakatokanga mei he ʻEikí, te ke lava ʻo talanoa fekauʻaki mo e ngaahi fakatokanga ʻoku tau maʻu mei he kakai kehé fekauʻaki mo e ngaahi fakatuʻutāmaki ʻoku ʻikai ke tau lava ʻo mamata ki aí. ʻE ala kau ʻi ha ngaahi sīpinga ʻe niʻihi ha faliki ʻoku hekeheke, matangi mālohi ʻoku tuʻunuku mai, pe ko ha kā ʻoku panaki mai. ʻE lava ke ke vakai mo hoʻo fānaú ki ha ngaahi sīpinga ʻo ha ngaahi fakaʻilonga fakatokanga pea fakafehoanaki ʻa e ngaahi fakatokanga ko ʻení ki he ngaahi fakatokanga ʻoku ʻomi ʻe he ʻEikí kiate kitautolú. Fakatatau ki he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:4, 37–39, ʻoku fakatokanga fēfē mai ʻa e ʻEikí kiate kitautolú? Ko e hā ha meʻa kuó Ne fakatokanga mai ki ai kimuí ni mai? Mahalo te mou lava ʻo mamata pe lau ha ngaahi konga ʻo ha ngaahi pōpoaki ʻo ha konifelenisi lahi kimuí ni pea kumi ha ngaahi sīpinga ʻo e “leʻo ʻo e fakatokanga” ʻa e ʻOtuá.

  • Hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e kau palōfitá, hangē ko e veesi fakaʻosi ʻo e “Muimui He Palōfitá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 58). Vahevahe hoʻo fakamoʻoní ʻoku lea ʻaki ʻe he palōfitá ʻa e folofola ʻa e ʻOtuá.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:17

ʻOku tokoniʻi au ʻe he Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ke u fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa ʻo e ngaahi ʻaho kimui ní.

  • Ke poupouʻi ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:17, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo fakakaukauloto ʻoku mou teuteu ki ha fononga. Ko e hā te ke faʻó? Kapau naʻá ke ʻilo kimuʻa ʻe ʻuha pe ʻe pā ʻa e vaʻe hoʻo kaá pe pasí, ʻe liliu fēfē ai ʻa e founga hoʻo teuteu ki he fonongá? Lau fakataha ʻa e veesi 17, pea talanoa fekauʻaki mo e meʻa naʻe ʻafioʻi ʻe he ʻEikí ʻe hoko kiate kitautolú. Naʻá Ne teuteu fēfē ki aí? (Kapau ʻe fiemaʻu, fakamatalaʻi ange ko e “fakatuʻutāmakí” ko ha fakatamaki pe ko ha meʻa fakalilifu.) ʻOku tokoni fēfē ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá ke tau fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa ʻi hotau kuongá?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:17, 29

Naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa Sāmita ke hoko ko ha palōfita.

  • Ke ako fekauʻaki mo e fatongia ʻo Siosefa Sāmita ʻi hono fakafoki mai e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo vakai ki ha fakatātā ʻo e Fakamoʻuí mo ha fakatātā ʻo Siosefa Sāmita (vakai ki he ngaahi fakatātā ʻi he lēsoni ko ʻení) pea talanoa fekauʻaki mo e meʻa naʻe foaki mai ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmitá. ʻE lava hoʻo fānaú ʻo kumi ha ngaahi sīpinga ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:17, 29. Talaange ki hoʻo fānaú ʻa e founga ʻokú ke ʻilo ai naʻe ui ʻe he ʻOtuá “ki [Heʻene] tamaioʻeiki ko Siosefa Sāmita, ko e Siʻí, peá [ne] lea kiate ia mei langi” (veesi 17).

fakatātā ʻo Siosefa Sāmita ko e Siʻí

© 1998 David Lindsley

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:30

Ko e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ko e “siasi moʻoni mo moʻui” ia ʻo e ʻEikí.

  • ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e pehē ʻoku “moʻoni mo moʻui” ʻa e Siasí? Ke fakakaukau hoʻo fānaú ki he fehuʻi ko ʻení, ʻe lava ke ke fakaʻaliʻali ange ha ngaahi meʻa moʻui mo mate—hangē ko ha fuʻu ʻakau moʻui mo ha fuʻu ʻakau kuo mate. ʻOku tau ʻilo fēfē ʻoku moʻui ha meʻá? Hili iá, ʻe lava ke mou lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:30 pea talanoa ki hono ʻuhinga ʻo e “moʻoni mo moʻui” ʻa e Siasí.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

fakatātā ʻo Sīsū Kalaisí

Beside Still Waters [ʻI he Veʻe Vaitafe Nongá], tā fakatātaaʻi ʻe Simon Dewey

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú