“13–19 Sānuali: ‘Naʻá ku Mamata ki ha Pou Maama’: Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1–26,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1–26,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Vaoʻakau Tapú, tā fakatātaaʻi ʻe Greg Olsen
13–19 Sānuali: “Naʻá ku Mamata ki ha Pou Maama”
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1–26
ʻE lava ke ke pehē ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ko ha tohi ia ʻo e tali ki he ngaahi lotú: ʻoku lahi ha ngaahi fakahā toputapu ʻi he tohí ni ne maʻu ko ha tali ki ha ngaahi fehuʻi. Ko e fehuʻi naʻá ne kamata kotoa iá—ʻa e fehuʻi naʻá ne fakatupu ʻa e taumalingi hifo ʻa e fakahaá ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní—naʻe fai ia ʻe ha kiʻi tamasiʻi taʻu 14. Naʻe hoko ʻa e “fakafetauʻilea mo e moveuveu … ʻo e ngaahi fakakaukaú” (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:10) ke puputuʻu ai ʻa Siosefa Sāmita fekauʻaki mo e tui fakalotú pea mo hono vā fetuʻutaki mo e ʻOtuá. Mahalo pē te ke lava ʻo fakafekauʻaki ki ai. ʻOku tau maʻu ha ngaahi fakakaukau fepakipaki mo ha ngaahi leʻo fakalotoa ʻi hotau kuongá. ʻI heʻetau fiemaʻu ke mahino kiate kitautolu ʻa e ngaahi pōpoaki ko ʻení mo maʻu ʻa e moʻoní, te tau lava ʻo fai ʻa e meʻa naʻe fai ʻe Siosefá. ‘E lava ke tau fai ha ngaahi fehuʻi, ako ʻa e folofolá, fakalaulauloto, pea iku ʻo fehuʻi ki he ʻOtuá. Ko e tali ki he lotu ʻa Siosefá, naʻe ʻalu hifo ha pou maama mei he langí. Naʻe hā mai ʻa e ʻOtua ko e Tamaí mo Sīsū Kalaisi pea tali ʻene ngaahi fehuʻí. ʻOku fakahaaʻi mahino ʻe he fakamoʻoni ʻa Siosefa ki he aʻusia fakaofo ko iá, ʻe lava ʻe ha taha pē “ʻoku masiva ʻi he potó ʻo kole ki he ʻOtuá pea maʻu ia” (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:26). Te tau lava kotoa ʻo maʻu, kapau ʻoku ʻikai ko ha meʻa-hā-mai fakalangi, ha vakai mahino ange kuo fakamāmaʻi ʻe ha maama fakalangi.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:5–26
Ko Siosefa Sāmita ʻa e Palōfita ʻo Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí.
Ko e taumuʻa ʻo e hisitōlia ʻo Siosefa Sāmitá ke “foaki ʻa e moʻoní” kiate kitautolu koeʻuhí naʻe faʻa fakakeheʻi ʻa e moʻoni fekauʻaki mo Siosefá (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1). ‘I hoʻo lau ʻa e Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1–26, ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ne fakamālohia hoʻo fakamoʻoni ki hono uiuiʻi fakalangí?
Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:3–19.
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:5–25
Te u lava fēfē ʻo maʻu ha tali ki heʻeku ngaahi lotú?
Kuó ke “masiva ‘i he potó” pe ongoʻi puputuʻu nai kau ki ha fili ne fiemaʻu ke ke fai? (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:13). ʻE lava ke hoko ʻa e ʻausia naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ʻi he 1820 ko ha sīpinga lelei ki hoʻo fakahā fakatāutahá. Hangē ko ʻení, ʻi hoʻo fekumi ʻi he Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:5–25, kumi ha ngaahi aʻusia te ke lava ʻo fakafekauʻaki ki ai. Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e:
-
Founga naʻe teuteu ai ʻa Siosefa ki ha aʻusia toputapu ʻi he lotú? (vakai, veesi 8, 11, 14–15).
-
Ko e fatongia ʻo e ako folofolá ʻi he fekumi ki ha fakahaá? (vakai, veesi 11–12).
-
Meʻa ke fai ʻi hoʻo fehangahangai mo ha fakafepakí? (vakai, veesi 15–16, 21–26).
-
Tali mo ngāueʻi ʻa e ngaahi tali ʻokú ke maʻú? (vakai, veesi 18–25).
Fakaafeʻi ke vahevahe. ʻOku fakaafeʻi ʻe he fekumi ʻi he folofolá ha ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní. ʻE lava ke fakaafeʻi ʻi hono vahevahe ʻo e ngaahi ongo ko ʻení ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke fakamoʻoni ki he niʻihi kehé, pea pehē ki he tokotaha ʻoku vahevahé.
Ko e hā mo ha ngaahi fakakaukau kehe te ke lava ʻo maʻu mei he fakamatala ʻa Palesiteni Henelī B. ʻAealingi “Ko e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí: Ko ha Sīpinga ki he Fakahā Fakatāutahá”? (Liahona, Fēpueli 2020, 12–17).
Te ke lava foki ʻo kumi ha ngaahi sīpinga kehe ʻi he folofolá ʻo ha kakai ʻoku fetuʻutaki mo e ʻOtuá. ʻE lava ke ʻoatu ha ngaahi fakakaukau ʻe he ʻū tā ʻi he Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí pe ko e ngaahi tohi kehe ʻo e Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Aú. Feinga ke tali ʻa e ngaahi fehuʻi naʻe hiki kimuʻa atu ki he sīpinga takitaha ʻokú ke maʻú. Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ke maʻu ʻi hono maʻu ha ngaahi tali ki ha lotú? Ko e hā te ke lava ʻo fai ke tokoni ki he niʻihi kehé ke nau maʻu foki mo ha ngaahi aʻusia ʻoku leleí?
Vakai foki, Russell M. Nelson, “Fanongo kiate Ia,” Liahona, Mē 2020, 88–92; Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Personal Revelation” (Fakahā Fakatāutahá), Gospel Library.
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:15–20
Naʻe mamata ʻa Siosefa Sāmita ki he ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí.
Naʻe falala ʻa Siosefa Sāmita ʻe tali ʻe he ʻOtuá ʻene lotú, ka naʻe ʻikai te ne ʻamanaki ʻe liliu ʻe he tali ko iá ʻene moʻuí—pea mo e māmaní. ‘I hoʻo laukonga fekauʻaki mo e aʻusia ʻa Siosefá, fakalaulauloto ki he founga kuo liliu ai ʻe he ngaahi ola ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí hoʻo moʻuí.
Hangē ko ʻení, naʻe fakahā ʻe he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, ʻa ia naʻe kehe mei he meʻa naʻe tui ki ai ha kakai tokolahi ʻi he kuonga ʻo Siosefá. ʻI hoʻo lau ʻa e Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:15–20, fakakaukau ke hiki ha ngaahi founga kehekehe ke fakakakato ʻaki ha fakamatala hangē ko ʻení: “Koeʻuhí naʻe hoko ʻa e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí, ʻoku ou ʻiloʻi …”
Ko e hā ha ngaahi ongo ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo fakalaulauloto ki he aʻusia ʻa Siosefá pea mo e meʻa kotoa pē naʻe tupu mei aí?
Vakai foki, “Ask of God: Joseph Smith’s First Vision (Fehuʻi ki he ʻOtuá: ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá” (vitiō), Gospel Library; “Ko e Fua Lotu ʻa Siosefá,” Ngaahi Himí, fika 14.
Kole ki he ʻOtuá: ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá
Fakaikiiki mei he Ka Ai Hamou Taha ʻoku Masiva ʻi he Potó, tā fakatātaaʻi ʻe Walter Rane
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:15–20
Ko e hā hono ʻuhinga ʻoku lahi ai ha ngaahi fakamatala kehekehe ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí?
Lolotonga ʻa e moʻui ʻa Siosefa Sāmitá, naʻá ne lekooti ʻene aʻusia ʻi he Vaoʻakau Tapú ʻo ʻikai toe siʻi hifo ʻi he tuʻo faá, ʻo faʻa fakaʻaongaʻi ha tangata tohi. ‘Ikai ngata aí, ne hiki ha ngaahi fakamatala ʻe ha niʻihi kehe naʻa nau fanongo ʻi ha talanoa ʻa Siosefa fekauʻaki mo ʻene mata meʻa-hā-maí. Neongo ‘oku kehekehe ʻa e ngaahi fakamatala ko ʻení ʻi ha ngaahi fakaikiiki ʻe niʻihi, ʻo makatuʻunga ʻi he tokotaha tohí, kau fanongó mo e feituʻú, ka ʻoku nau tatau pē. Pea ʻoku tānaki atu ʻe he fakamatala takitaha ha ngaahi fakaikiiki ke mahino lelei ange kiate kitautolu ʻa e aʻusia ʻa Siosefa Sāmitá, ʻo hangē pē ko e tokoniʻi kitautolu ʻe he faaʻi Kosipeli ʻo e Fuakava Foʻoú ke mahino lelei ange ʻa e ngāue ʻa e Fakamoʻuí.
Vakai foki, Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “First Vision Accounts” (Ngaahi Fakamatala ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí), Gospel Library.
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:21–26
Te u lava ʻo kei tuʻu maʻu ʻi he meʻa ʻoku ou ʻiló, neongo he ʻikai tali au ʻe he niʻihi kehé.
Hili ʻa e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai fakaofo ʻa Siosefa Sāmitá, naʻe fakanatula pē ʻene loto ke vahevahe ʻene aʻusiá mo e niʻihi kehé. Naʻe fakaʻohovale kiate ia ʻa e fakafepaki naʻá ne fehangahangai mo iá. ‘I hoʻo lau ʻene fakamatalá, ko e hā ha meʻa ʻokú ne ueʻi koe ke ke kei tuʻu maʻu ʻi hoʻo fakamoʻoní? Ko e hā mo ha ngaahi sīpinga kehe—mei he folofolá, ko ha kui, pe kakai ʻokú ke ʻiloʻi—ʻoku nau fakalotolahiʻi koe ke ke tuʻu maʻu ʻi he ngaahi aʻusia fakalaumālie kuó ke maʻú?
Vakai foki, Gary E. Stevenson, “Ko Hono Tanumaki mo Vahevahe Hoʻo Fakamoʻoní,” Liahona, Nōvema 2022, 111–14.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:3–14
Naʻe mateuteu ʻa Siosefa Sāmita ke ne hoko ko ha palōfita ʻa e ʻOtuá.
-
ʻE ala tokoni ʻa e ako fekauʻaki mo e kei talavou ʻa Siosefa Sāmitá ke fakafekauʻaki hoʻo fānaú kiate ia ʻi heʻenau ako mei heʻene ngaahi aʻusiá. Mahalo te nau lava ʻo pukepuke ha fakatātā ʻo Siosefa Sāmita pea vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo iá. Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo tānaki atu ha ngaahi moʻoniʻi meʻa fekauʻaki mo ia mei he Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:3–14 (vakai foki, “Vahe 1: Ko Siosefa Sāmita mo Hono Fāmilí,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 6–8). Ko e hā naʻe aʻusia ʻe Siosefa naʻe tokoni ke teuteuʻi ia ke hoko ko ha palōfitá? Ko e hā nai ʻe teuteuʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tau fakahokó?
3:22Fāmili ʻo Siosefa Sāmitá: A family of faith
Fakaikiiki mei he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá, tā fakatātaaʻi ʻe Greg Olsen
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:10–13
ʻE lava ke tali ʻe he ʻOtuá ʻeku ngaahi fehuʻí ʻo fakafou ʻi he folofolá.
-
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ha ngaahi tohi kehekehe, kau ai ʻa e folofolá. Tokoniʻi kinautolu ke nau fakakaukau ki ha ngaahi fehuʻi ʻe lava ke tali ʻe he ngaahi tohi ko ʻení. Hili iá, lau fakataha ʻa e Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:10–11 ke ʻiloʻi pe ko e hā ʻa e ngaahi fehuʻi ne maʻu ʻe Siosefa Sāmitá pea mo e ngaahi tali naʻá ne maʻu ʻi he folofolá.
-
ʻE lava ke maʻu ʻe hoʻo fānaú ha ngaahi foʻi lea ʻi he veesi 12 ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e founga naʻe tokonia ai ʻa Siosefa ʻi heʻene lau ʻa e Sēmisi 1:5. Hili iá ʻe lava ke mou fevahevaheʻaki ha ngaahi aʻusia naʻe tākiekina mālohi ai kimoutolu ʻe ha potufolofola. Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e lau folofolá, hangē ko e “Fekumi, Fifili pea mo Lotu” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 66). Ko e hā ʻoku akoʻi ʻe he foʻi hivá fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku tau lau ai ʻa e folofolá?
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:10–17
ʻOku fanongo mai ʻa e Tamai Hēvaní mo tali ʻeku ngaahi lotú.
-
Ke kamataʻi ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e founga ʻo ʻetau fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní, mahalo te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo ʻeke fehuʻi ʻiate kimoutolu ʻo fakaʻaongaʻi ha ngaahi founga fetuʻutaki kehekehe, hangē ko ha pōpoaki text, telefoni, pe ko ha kiʻi nouti tohinima. Ko e hā ʻa e founga ʻoku tau fai ai ha ngaahi fehuʻi ki he Tamai Hēvaní? ʻOku tau fakahaaʻi fēfē kiate Ia ʻoku tau ʻofa mo fakaʻapaʻapa kiate Ia ʻi heʻetau ngaahi lotú? Lau fakataha ʻa e Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:16–19 pea aleaʻi ʻa e founga naʻe tali ai ʻe he Tamai Hēvaní ʻa e lotu ʻa Siosefa Sāmitá. Te ke lava leva mo hoʻo fānaú ʻo vahevahe ha ngaahi aʻusia ʻi he taimi naʻá ke kole tokoni ai ki he ʻOtuá pea maʻu ha talí.
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:17–19
Naʻe mamata ʻa Siosefa Sāmita ki he Tamai Hēvaní mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí.
-
Mahalo ʻe fiefia ʻa e fānau īkí ke fakamafao honau nimá ke hangē ha ʻuluʻakau ʻi he Vaoʻakau Tapú lolotonga hoʻo fakamatala kiate kinautolu fekauʻaki mo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí. Kole ki he fānaú ke nau sēlue ʻo hangē ʻoku puhi kinautolu ʻe he havilí lolotonga hoʻo talanoa fekauʻaki mo e lotu ʻa Siosefá. Kole ange leva ke nau tuʻu maʻu mo fakalongolongo ʻi hoʻo fakamatala ki he hā mai ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū kia Siosefá.
-
Mahalo ʻe fiefia ʻa e fānau lalahi angé ʻi hono fakaʻaongaʻi ha fakatātā ʻe taha pe lahi ange ʻi he fokotuʻutuʻu ko ʻení ke talaatu ʻa e meʻa ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí. Poupouʻi kinautolu ke vakai ki he Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:14–17 pea vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukau mo e ongo fekauʻaki mo e aʻusia ʻa Siosefá (vakai foki, “Vahe 2: Ko e ʻUluaki Mata Meʻa-hā-mai ʻa Siosefa Sāmitá,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 9–12).
3:22Fāmili ʻo Siosefa Sāmitá: A family of faith
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.