Doctrine and Covenants 2025
30 Tīsema–5 Sānuali: “ʻOku Laka Ki Muʻa Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongolelei Ne Talaʻofá”: Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí


“30 Tīsema–5 Sānuali: ‘ʻOku Laka Ki Muʻa Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongolelei Ne Talaʻofá’: Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

ʻoku hopo hake ʻa e laʻaá ʻi he langí

30 Tīsema–5 Sānuali: “ʻOku Laka Ki Muʻa Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongolelei Ne Talaʻofá”

Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí

ʻOkú ke fakamanatu fēfē ʻa e taʻu 200 ʻo ha meʻa naʻá ne liliu ʻa e māmaní? Ko e fehuʻi ia naʻe fakalaulauloto ki ai ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí mo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ʻi he fakaofi atu ki ʻEpeleli 2020, ki hono fakaʻilongaʻi ʻo e taʻu ʻe 200 talu mei he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá. Naʻe manatu ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē, “Ne mau fifili pe ʻoku totonu ke toe fokotuʻu ha maka fakamanatu. “Ka ʻi heʻemau fakakaukau ki he meʻa fakahisitōlia makehé ni mo ʻene kau fakavahaʻa-puleʻanga ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí, ne mau ongoʻi ke fokotuʻu ha maka fakamanatu kalānite pe maka mo ha fakalea … , ʻe hiki, kae ʻikai tongitongi ʻi ha ‘maka lafalafa’ ka ʻi he ‘kakano’ ʻo e lotó [2 Kolinitō 3:3]” (“Fanongo kiate Ia,” Liahona, Mē 2020, 90).

Naʻe pehē ʻi he fakalea ʻo e maka fakamanatu ne nau faʻú “Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí: Ko Ha Fanongonongo ki Māmani ʻo e Taʻu Uangeaú.” Ko ha maka fakamanatu ia ʻo ʻikai ki he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí pē ka ki he meʻa kotoa pē kuo fai ʻe Sīsū Kalaisi—pea ʻoku kei fai pē—talu mei ai. Naʻe kamata hono Fakafoki Mai ʻo ʻEne ongoongoleleí ʻi he taimi naʻe tafoki ai ha taha ki he ʻOtuá ʻo fanongo kiate Iá. ʻOku kei hokohoko atu pē ia ʻi he founga tatau: ko e loto pē taha, aʻusia toputapu ʻe taha ʻi he taimi ʻe taha—kau ai mo koe.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

“ʻOku ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻi Heʻene fānau ʻi he puleʻanga kotoa pē ʻi he māmaní.”

ʻI hoʻo fakakaukaú, ko e hā ka kamata ai ha fanongonongo fekauʻaki mo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ʻaki ha fakamatala fekauʻaki mo e ʻofa ʻa e ʻOtuá? ʻI hoʻo ako ʻa e fanongonongó, kumi ha ngaahi fakamatala ʻo e ʻofa ʻa e ʻOtuá ki “Heʻene fānau ʻi he puleʻanga kotoa pē ʻi he māmaní.” Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí ke ke ongoʻi ʻEne ʻofá?

Vakai foki, Gerrit W. Gong, “Puleʻanga, Faʻahinga, mo e Lea Kotoa,” Liahona, Nōvema 2020, 38–41.

Naʻe kamata ʻa hono Fakafoki mai ʻo e Ongoongoleleí ʻaki ha tali ki ha fehuʻi.

ʻE lava ke pehē naʻe kamata ʻe he Fakamoʻuí hono Fakafoki Mai ʻo ʻEne ongoongoleleí ʻaki ʻEne tali ha fehuʻi. Ko e hā ha pōpoaki ʻokú ke ongoʻi ʻoku maʻu ʻe he fanongonongo ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ki ha taha ʻoku ʻi ai haʻane ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e ʻOtuá, ko e ongoongoleleí, pe ko e “fakamoʻui ʻo hono laumālié”? Te ke lava foki ʻo ako ʻa e Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:5–20 ke ʻiloʻi ʻa e meʻa te ke lava ʻo ako meia Siosefa Sāmita fekauʻaki mo hono maʻu ha tali ki he ngaahi fehuʻi ʻo e ongoongoleleí.

Vakai foki ki he Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Seeking Answers” (Fekumi ki ha Ngaahi Talí), Gospel Library.

tā valivali ʻo Siosefa Sāmita ʻoku sio ki ʻolunga ʻi ha vaoʻakau

Fakaikiiki mei he Ko e Ngaahi Holi ʻa Hoku Lotó, tā fakatātaaʻi ʻe Walter Rane

fakaʻilonga seminelí
Kuo fakafoki mai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa Hono Siasí.

Ko e hā ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo e “Siasi ʻo Kalaisi ʻi he Fuakava Foʻoú,” ʻa ia naʻe fakafoki mai ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmitá? Fakakaukau ke ako ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení pea lisi ha ngaahi fakafōtunga ʻo Hono Siasí:

Hokó, te ke lava ʻo fakatauhoa ʻa e ngaahi potufolofola ʻi ʻolungá mo kinautolu ʻi laló, ʻa ia ʻoku nau fakamatalaʻi ʻa e founga naʻe fakafoki mai ai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi meʻa ko ia ʻo Hono Siasí ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmitá:

Ko e hā ʻokú ke houngaʻia ai ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí?

Naʻe feinga ʻa ʻEletā Sefilī R. Hōlani ʻi ha taimi ʻe taha mo hono uaifí ke fakakaukauloto pe naʻe mei fēfē nai ʻena moʻuí kimuʻa pea toki fakafoki mai ʻa e Siasí. Naʻá na fehuʻi loto pē, “Ko e hā e meʻa ʻokú ma fakaʻamua ne ma maʻú?” Lau fekauʻaki mo ʻena ngaahi aʻusiá ʻi he “Ko Ha ʻAmanaki ʻoku Mālohi Haohaoa” (Liahona, Mē 2020, 81–82). Kuo tokoni fēfē hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ke fakahoko hoʻo ngaahi ʻamanaki lelei fakalaumālié?

Vakai foki ki he Ngaahi Tefito ʻo e Ongoongoleleí, “Hē mei he Moʻoní,” Gospel Library.

“ʻOku laka ki muʻa hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongolelei ne talaʻofá.”

Kuó ke fakakaukau nai kiate koe ko ha konga ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí? Fakakaukau ki he ngaahi lea ko ʻeni meia Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa: “ʻOku tau fakakaukau he taimi ʻe niʻihi ko hono toe Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí ko ha meʻa ʻoku kakato, kuo ʻosi hoko. … Ko hono moʻoní, ko hono toe Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí ko ha ngāue ia ʻoku kei hokohoko atu pē; ʻoku tau moʻui ai he taimí ni” (“ʻOkú Ke Mohe Nai Lolotonga Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí?,” Liahona, Mē 2014, 59).

ʻI hoʻo teuteu ke ako ki he founga naʻe fakafoki mai ai ʻa e ongoongoleleí ʻi he 1800 tupú, te ke lava ʻo kamata ʻaki haʻo fakalaulauloto ki he founga naʻe fakafoki mai ai ia ʻi hoʻo moʻuí. Lau ʻa e fanongonongo ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí mo fakakaukau ki ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení: Kuó u ʻilo fēfē ʻoku moʻoni ʻení? ʻOku ou kau fēfē nai ki hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí ʻi he ʻaho ní?

“ʻOku fakaava mai ʻa e ngaahi langí.”

Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ʻa e kupuʻi lea “ʻoku fakaava mai ʻa e ngaahi langí”? Ko e hā ha fakamoʻoni ʻokú ke vakai ki ai—ʻi he fanongonongo ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí, ʻi he Siasí ʻi he ʻahó ni, ʻi he folofolá, pea ʻi hoʻo moʻuí—ʻoku fakaava moʻoni mai ʻa e ngaahi langí?

ʻE lava foki ke ke fakakau ʻa e “Kuo ʻAho Hake ʻa e Pō” (Ngaahi Himí, fika 1) ko ha konga ʻo hoʻo akó. Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi he himi ko ʻení ʻokú ne fakalahi hoʻo mahino ki he kupuʻi lea “ʻoku fakaava mai ʻa e ngaahi langí”?

Vakai foki, Quentin L. Cook, “Ko e Tāpuaki ʻo e Hokohoko e Maʻu Fakahaá mo e Fakahā Fakafoʻituituí ke Tataki ʻEtau Moʻuí,” Liahona, Mē 2020, 96–100.

Ako fakataha. Naʻe fakaafeʻi kitautolu ʻe Palesiteni Nalesoni ke tau “ako fakafoʻituitui [ʻa e fanongonongo ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí] pea mo e kau mēmipa [hotau] fāmilí mo e ngaahi kaungāmeʻá” (”Fanongo kiate Ia,” 92). Fakakaukau ki ha founga te ke ala fakakau ai ha niʻihi kehe ʻi hoʻo akó.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

“ʻOku mau fakahā ʻi he loto-māluʻia.”

  • ʻI hoʻo lau ha ngaahi konga ʻo e fanongonongo ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí mo hoʻo fānaú (pe sio ʻi he vitiō ʻo hono lau ia ʻe Palesiteni Nalesoní), tokoni ke nau kumi ha ngaahi sētesi ʻoku kamata ʻaki ʻa e kupuʻi lea hangē ko e “ʻoku mau fakahā,” pe “ʻoku mau fakamoʻoniʻi.” Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻoku fakahā ʻe hotau kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló? Mahalo te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo vahevahe homou ngaahi fakamoʻoni ki ha niʻihi ʻo e ngaahi moʻoni tatau ko ʻení.

    6:0

    The Restoration of the Fulness of the Gospel of Jesus Christ

“Naʻe ʻi ai [ha] ngaahi fehuʻi … ʻa Siosefa Sāmita.”

  • Mahalo naʻa lelei ki hoʻo fānaú ke nau vakaiʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ʻa ia naʻe iku ki hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí. Tokoni ke nau kumi ha ngaahi sīpinga ʻi he Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:10, 29, 68. ʻOku tāpuekina fēfē kitautolu ʻi he ʻahó ni koeʻuhí naʻe tali ʻe he ʻOtuá ʻa e ngaahi fehuʻi ʻa Siosefa Sāmitá?

  • Te ke lava foki ʻo ʻoange ki hoʻo fānaú ha faingamālie ke talanoa ai fekauʻaki mo e ngaahi fehuʻi ʻoku nau maʻú. Ko e hā ʻoku tau ako meia Siosefa Sāmita fekauʻaki mo e founga ke maʻu ai ha ngaahi talí? (vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:8–17).

“Naʻe omi ha kau talafekau fakalangi … ʻo fakahinohinoʻi ʻa Siosefa.”

  • Ko hai ʻa e “kau talafekau fakalangi [naʻe omi] ʻo fakahinohinoʻi ʻa Siosefá”? Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke kumi ha ngaahi fakatātā ʻo e kau talafekau fakalangí ʻi he Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí (vakai, fika 91, 93, 94, 95). Naʻe tokoni fēfē ʻa e kau talafekau takitaha ko ʻení ke “toe fokotuʻu ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí”? ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi potufolofola ʻoku fokotuʻu mai ʻi he peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní ke tali ʻe hoʻo fānaú ʻa e fehuʻi ko ʻení.

The Prophet Joseph Smith sitting on his bed in the Smith farm house. Joseph has a patchwork quilt over his knees. He is looking up at the angel Moroni who has appeared before him. Moroni is depicted wearing a white robe. The painting depicts the event wherein the angel Moroni appeared to the Prophet Joseph Smith three times in the Prophet's bedroom during the night of September 21, 1823 to inform him of the existence and location of the gold plates, and to instruct him as to his responsibility concerning the plates.

Kuo fakafoki mai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa Hono Siasí.

  • Te ke tokoni fēfē ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e ʻuhinga ke fakafoki mai ʻa e Siasi ʻo e Fakamoʻuí? Mahalo te nau lava ʻo langa ha taua faingofua ʻaki ha ngaahi poloka pe ipu pea “fakafoki,” pe toe langa ia. Pe, kapau kuo ʻi ai ha taimi kuo fetongi ai ʻe hoʻo fānaú ha meʻa koeʻuhí naʻe mole pe maumau, te ke lava ʻo fakafehoanaki ʻa e aʻusia ko iá ki hono fakafoki mai ʻe he Fakamoʻuí Hono Siasí. Tokoniʻi kinautolu ke kumi ha ngaahi meʻa pau ʻoku lave ki ai ʻi he fanongonongo ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí naʻe fakafoki mai ʻe he Fakamoʻuí.

tamai mo e fānau ʻoku nau vaʻinga ʻaki ha ngaahi poloka

“ʻOku fakaava mai ʻa e ngaahi langí.”

  • Ke fakatātaaʻi ʻa e ʻuhinga ʻo e kupuʻi lea “ʻoku fakaava mai ʻa e ngaahi langí”, te ke lava ʻo vahevahe ha pōpoaki mo hoʻo fānaú, ʻuluakí, ʻi mui ʻi ha matapā ʻoku tāpuni, hili iá, pea ʻi ha matapā ʻoku ava. Tuku ke nau taufetongi ʻi hono vahevahe foki ha pōpoakí. Ko e hā ha ngaahi pōpoaki ʻoku maʻu ʻe Sīsū Kalaisi maʻatautolu? Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuo tokoni ke tau ʻiloʻi ʻoku fakaava mai ʻa e ngaahi langí kiate kitautolu?

2:39

Fekauʻaki mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá: ʻOku toe folofola mai ʻa e ʻEikí

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.