Tus Cawm Seej lub Hwj Chim Kho Nyob rau hauv tej Koog Pov Txwv hauv Dej Hiav Txwv
Tus Cawm Seej kho tau tib neeg, tsev neeg, thiab tej haiv neeg txhua tus dhau los ntawm lub tuam tsev cov koob hmoov.
Nyob rau tej xyoo 1960 kuv txiv qhia ntawv tom Church College of Hawaii nyob hauv Laie, qhov chaw uas kuv tau yug los. Kuv xya tus muam uas hlob kuv hais kom kuv niam kuv txiv tis kuv lub npe hu ua “Kimo,” yog ib lub npe Hawaiian. Peb nyob ze lub Tuam Tsev Laie Hawaii ib lub caij thaum pab ntau cov mej zeej ntawm lub Koom Txoos uas nyob hauv thaj chaw Exias, nrog rau Nyijpooj teb chaws.1 Lub sij hawm ntawd, tej pawg Haiv Neeg Ntseeg Nyijpooj pib tuaj rau Hawaii tuaj txais tej koob hmoov hauv lub tuam tsev.
Ib tug mej zeej ntawm pawg no yog ib tug muam uas tuaj ntawm ib koog pov txwv hu ua Okinawa. Zaj lus txog nws txoj kev mus rau lub Tuam Tsev Hawaii yog ib zaj zoo kawg. Nees nkaum xyoo tas los, nws tau ua kev cai sib yuav raws li kev ntseeg Buddhist uas nws niam nws txiv xaiv rau nws. Ob peb hli tom qab ntawd, Nyijpooj Teb Chaws tau tawm tsam Pearl Harbor, Hawaii, thiab ua rau Teb Chaws Amelikas muaj cov nyom nrog Nyijpooj Teb Chaws. Tom qab tej nplua rog ntau nyob hauv tej qhov chaw xws li Midway thiab Iwo Jima, cov tub rog Amelikas tau thawb cov tub rog Nyijpooj rov qab rau ntawm ntug dej ntawm tus muam ntawd lub tsev hauv koog pov txwv, Okinawa, qhov chaw kawg uas tiv thaiv cov tub rog Allied ua ntej lawv mus tau rau hauv lub plawv ntawm Nyijpooj Teb Chaws.
Rau peb lub hlis uas raug kev kub ntxhov nyob rau xyoo 1945, twb tau ntaus Nplua Rog Okinawa. Muaj 1,300 lub nkoj ua rog Amelikas uas mus vij thiab tawm tsam koog pov txwv ntawd. Cov tub rog thiab cov pej xeem coob tau tuag. Hnub no nyob hauv Okinawa tau txhim tsa cov pob zeb uas muaj 240,000 lub npe ntawm cov neeg uas tau tuag hauv nplua rog ntawd.2
Vim lawv xav dim kev tawm tsam no, tus poj niam los ntawm Okinawa no, nws tus txiv, thiab nkawd ob tug me nyuam yaus tau khiav mus nkaum hauv lub qhov tsua pem roob. Ob peb lim tiam mus rau ntau lub hli, lawv raug kev txom nyem uas piav tsis tau.
Muaj ib hmo thaum ua tsov ua rog, vim nws tsev neeg yuav luag tuag tshaib thiab nws tus txiv feeb lawm, nws xav tias tej zaum yuav siv ib lub foob pob kom tua lawv tus kheej, qhov uas cov nom tau muab rau nws thiab lwm tus kom ua li ntawd. Tiam sis, thaum nws tab tom npaj siab ua li ntawd, nws tau txais kev tshoov siab los ntawm sab ntsuj plig los thiab pab nws to taub tias muaj Vajtswv thiab Vajtswv hlub nws, thiaj ua rau nws muaj zog ntxiv kom mus tom ntej. Ob peb hnub tom qab ntawd, nws rov qab ua rau nws tus txiv tsim los thiab nrhiav tej nroj tsuag rau nws tsev neeg noj, cov zib ntab los ntawm tej xub ntab, thiab cov tsiaj uas nws txhom tau hauv dej. Xav tsis thoob, lawv tau uv tiag nyob hauv lub qhov tsua tau rau lub hli, mus txog thaum cov zej zog tau los qhia lawv tias nplua rog tau tas lawm.
Thaum tsev neeg no rov qab mus tsev thiab rov qab pib ua lawv lub neej, tus poj niam Nyijpooj no tau pib nrhiav tej lus tseeb txog Vajtswv. Nws pib ntseeg Yexus Khetos zuj zus thiab xav ua kev cai raus dej. Tiam sis, nws txhawj txog nws tsev neeg uas nws hlub uas tau tuag ua ntej lawv paub txog Yexus Khetos thiab txoj kev cai raus dej, tsis hais nws niam uas tau tuag thaum nws yug los.
Nws zoo siab heev thaum muaj ib hnub ob tug ntxhais txib ntawm Yexus Khetos lub Koom Txoos ntawm Tsoom Haiv Neeg Ntseeg hauv Hnub Nyoog Kawg tuaj rau nws lub tsev thiab qhia nws tias tib neeg kawm tau txog Yexus Khetos nyob hauv lub ntuj ntsuj plig. Tej lus qhia uas nws niam thiab txiv muaj peev xwm xaiv coj raws li Yexus Khetos tom qab nkawd tuag thiab txais tau txoj kev cai raus dej uas cov neeg sawv cev yuav ua rau nkawd nyob hauv cov tuam tsev dawb huv yeej ua rau nws xav tsis thoob. Nws thiab nws tsev neeg hloov siab los ntseeg tus Cawm Seej thiab tau ua kev cai raus dej.
Nws tsev neeg tau khwv ua hauj lwm thiab pib vam meej, ces muaj peb tug me nyuam ntxiv. Lawv muab siab rau ntseeg koom lub Koom Txoos. Ces muaj ib hnub, nws tus txiv tau mob hlab ntsha tawg thiab xiam, ua rau tus poj niam no ua peb txog hauj lwm tau ntau xyoo thiaj tu taus nws tsib tug me nyuam.
Ib txhia hauv nws tsev neeg thiab zej zog thuam nws Lawv hais tias nws muaj teeb meem vim nws txiav txim siab koom ib lub Koom Txoos Ntseeg Khetos. Txawm nws raug tej kev kub ntxhov thiab tej lus thuam los, nws tseem ntseeg Yexus Khetos, rau siab siv zog mus tom ntej, ntseeg tias Vajtswv paub nws thiab yav tom ntej yuav zoo dua.3
Ob peb xyoo tom qab nws tus txiv tau xiam, Nyijpooj qhov chaw tshaj tawm txoj moo zoo tus thawj tswj hwm txais kev tshoov siab kom txhawb pab cov mej zeej ntawm Nyijpooj Teb mus rau lub tuam tsev. Qhov chaw tshaj tawm txoj moo zoo tus thawj tswj hwm yog ib tug qub tub rog Amelikas uas ntaus rog hauv Nplua Rog Okinawa, qhov uas ua rau tus poj niam los ntawm Okinawa thiab nws tsev neeg no raug txom nyem ntau heev.4 Txawm li ntawd los, tus muam uas muaj txoj kev txo hwj chim ntawd hais txog tus thawj tswj hwm tias: “Thaum ub, nws yog peb ib tug yeeb ncuab, tiam sis tam sim no nws nyob ntawm no qhia txog txoj moo zoo ntawm kev hlub thiab kev thaj yeeb nyab xeeb. Kuv xav tias qhov no yog ib qho txuj ci tseem ceeb.”5
Thaum nws hnov qhov chaw tshaj tawm txoj moo zoo tus thawj tswj hwm zaj lus, tus poj ntsuam no xav kom muaj ib hnub uas nws yuav ua kev cai sib khi nrog nws tsev neeg hauv lub tuam tsev. Tiam sis, nyuaj heev rau nws vim tsis muaj nyiaj thiab tsis paub lus.
Ces muaj ob peb qhov uas kho tau qhov teeb meem ntawd tshwm sim. Yuav them ib nrab xwb yog tias cov mej zeej ntawm Nyijpooj Teb them nqi rau tag nrho ib lub nyab hoom ya mus rau Hawaii ib lub sij hawm thaum tsis muaj neeg coob ya.6 Cov mej zeej kuj kaw thiab muag tej daim kaw suab uas hu ua Haiv Neeg Ntseeg Nyijpooj Hu Nkauj. Cov mej zeej ib txhia twb muag lawv cov tsev thiab. Lwm tus tau tsum tsis ua hauj lwm kom mus tau.7
Ib qho teeb meem ntxiv rau cov mej zeej yog qhov uas tseem tsis tau muab lub vaj txiaj ntsim hauv lub tuam tsev txhais ua lus Nyijpooj. Lub Koom Txoos cov thawj coj tau hu ib tug tij laug Nyijpooj mus rau lub tuam tsev Hawaii kom muab lub vaj txiaj ntsim txhais lus.8 Nws yog thawj tus neeg Nyijpooj uas hloov siab los ntseeg tom qab kev tsov rog, vim cov tub rog Amelikas uas rau siab ntseeg tau qhia thiab muab nws ua kev cai raus dej.9
Thawj zaug cov neeg Nyijpooj uas txais vaj txiaj ntsim nyob hauv Hawaii hnov cov lus txhais ntawd, lawv tau quaj. Ib tug mej zeej tau sau: “Peb tau mus rau lub tuam tsev ntau ntau zaus. Peb tau mloog cov kab ke hais lus Askiv. [Tiam sis] peb yeej tsis tau hnov tus ntsuj plig … thaum kev ua hauj lwm hauv lub tuam tsev npaum li peb [hnov] tam sim no thaum peb hnov peb yam lus.”10
Nyob hauv xyoo ntawd, 161 tus neeg laus thiab cov me nyuam ntawm lub nroog Tokyo pib mus rau lub Tuam Tsev hauv Hawaii. Ib tug tij laug Nyijpooj hais txog txoj kev mus ntawd: “Thaum kuv caij nyab hoom, ntsia tawm ntawm qhov rais thiab pom Pearl Harbor, thiab nco qab tias peb ua dab tsi rau cov tib neeg no thaum lub Kaum Ob Hli Ntuj 7, 1941, kuv ntshai hauv kuv lub siab. Lawv puas kam txais yuav peb? Tiam sis ua rau kuv xav tsis thoob, lawv hlub thiab ua siab zoo rau peb zoo tshaj lwm tus hauv kuv lub neej.”11
Thaum Haiv Neeg Ntseeg Nyipooj tuaj txog, cov mej zeej hauv Hawaii tos txais nrog tej saw paj ntau thiab khawm thiab hnia lawv sab plhu, ib txoj kev cai uas txawv cov neeg Nyijpooj txoj kab lig kev cai. Tom qab tau nyob 10 hnub hauv Hawaii, Haiv Neeg Ntseeg los ntawm Nyijpooj Teb tau hais sib ntsib dua thiab Haiv Neeg Ntseeg los ntawm Hawaii tau hu nkauj “Aloha Oe” rau lawv.12
Zaum thib ob uas tau npaj rau cov mej zeej Nyijpooj mus rau lub tuam tsev, tus poj ntsuam los ntawm Okinawa tau mus thiab. Nws tau ya nyab hoom mus deb li 10,000-mais (16,000-kilaumev) vim cov tub txib hauv nws pawg ntseeg uas tau pab thiab noj hauv nws tsev tau khaws nyiaj pub rau nws. Nyob hauv lub tuam tsev, nws tau los kua muag thaum nws sawv nws niam cev ua kev cai raus dej thiab tau ua kev cai sib khi rau nws tus txiv ua tau tuag lawm.
Twb muaj tej pawg neeg los ntawm Nyijpooj Teb tuaj mus txog thaum muab lub Tuam Tsev Tokyo Japan fij tseg nyob rau xyoo 1980, uas yog lub tuam tsev thib 18. Xyoo no nyob rau lub Kaum Ib Hli Ntuj, yuav muab lub tuam tsev thib 186 fij tseg nyob hauv Okinawa, Japan. Yuav nyob ze lub qhov tsuas hauv plawv Okinawa uas tus poj niam no thiab nws tsev neeg tau khiav nkaum haud.13
Txawm kuv tsis tau ntsib tus muam zoo uas los ntawm Okinawa no los, los ntawm nws cov xeeb leej xeeb ntxwv uas rau siab ntseeg, thiab ntau tus uas kuv paub thiab hlub txhua tus, yuav nco ntsoov nws zaj keeb kwm.14
Kuv txiv, ib tug qub tub rog nyob hauv Kev Tsov Rog Thoob Ntiaj Teb thib Ob yeej zoo siab kawg thaum kuv txais kev hu mus ua tub txib nyob hauv Nyijpooj Teb. Kuv tuaj txog Nyijpooj Teb tsis ntev tom qab tau muab lub Tuam Tsev Tokyo fij tseg thiab pom tias lawv nyiam lub tuam tsev npaum li cas.
Tej kev khi lus ntawm lub tuam tsev yog tej txiaj ntsim uas peb Leej Txiv Saum Ntuj Ceeb Tsheej muab rau cov uas rau siab ntseeg coj raws li Nws Leej Tub, Yexus Khetos. Los ntawm lub tuam tsev, peb Leej Txiv Saum Ntuj Ceeb Tsheej khi tib neeg thiab tsev neeg rau tus Cawm Seej thiab ib leeg rau ib leeg.
Xyoo tas los no Thawj Tswj Hwm Russell M. Nelson tau hais tias:
“Txhua tus uas khi lus thaum lawv ua kev cai raus dej thiab nyob hauv lub tuam tsev—thiab ua raws li tej kev khi lus ntawd—txais tau Yexus Khetos lub hwj chim ntxiv. …
Lub nqi zog rau kev ua raws li Vajtswv tej kev khi lus yog lub hwj chim saum ntuj ceeb tsheej—lub hwj chim uas txhawb peb lub zog kom nyiaj dhau peb tej kev sim siab, kev ntxias, thiab kev mob lub siab. Lub hwj chim ua rau peb txoj kev ua neej yooj yim dua.”15
Tus Cawm Seej kho tau tib neeg, tsev neeg, thiab tej haiv neeg txhua tus dhau los ntawm lub tuam tsev cov koob hmoov—tsis hais cov uas yog cov yeeb ncuab dhau los. Tus Tswv uas tau sawv rov los tau tshaj tawm rau ib co neeg uas muaj kev kub ntxhov, rau cov uas hwm “kuv lub npe, Leej Tub ntawm Kev Ncaj Ncees yuav sawv los nrog hwj chim kho tau mob nyob hauv nws ob txhais tis.”16
Kuv zoo siab uas kuv pom tau qhov uas tab tom muaj raws li tus Tswv tej lus cog tseg hais tias “lub sij hawm yuav los thaum txoj kev paub txog tus Cawm Seej yuav nthuav mus thoob plaws rau txhua haiv neeg, txhua xeem neeg, txhua yam lus, thiab txhua yam neeg,”17 tsis hais cov uas nyob hauv “tej koog pov txwv hauv dej hiav txwv.”18
Kuv ua tim khawv txog tus Cawm Seej Yexus Khetos thiab txog Nws tus yaj saub thiab cov thwj tim uas nyob hauv hnub nyoog kawg. Kuv ua tim khawv txog lub hwj chim saum ntuj ceeb tsheej uas muaj peev xwm khi tau tej yam saum ntuj ua tau khi hauv ntiaj teb.
No yog tus Cawm Seej txoj hauj lwm thiab cov tuam tsev yog Nws cov tsev dawb huv.
Kuv tshaj tawm tej lus tseeb ntawm no los ntawm Yexus Khetos lub npe, amees.