ʻOku Tukutaha e Tokanga ʻa e Kau Fafine Māʻoniʻoní kia Sīsū Kalaisi
Fakataha Lotu ʻa e Fineʻofá ki he 2026: Ko Ha Fakataha Fakaemāmani Lahi ʻa e Houʻeiki Fafiné
Sāpate, 8 Māʻasi 2026
Ko e taha ʻo e ngaahi tāpuaki fakaʻofoʻofa taha ʻo hoku uiuiʻí ko hono ongoʻi ha ʻofa lahi mo ongo moʻoni kiate kimoutolu, ko e houʻeiki fafine ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. ʻI heʻeku fakakaukaú, ʻoku ou ʻi homou feituʻu toputapú—mahalo ʻo fakataha ʻi ha falelotu, pe ʻi ha lalo tēniti, ʻi ha casita, pe fale, pe ko homou fale nofo totongí—pea ʻoku tau tangutu haʻohaʻo koeʻuhí ke u tala atu ʻoku ou ʻofa ʻiate kimoutolu, pea ʻoku ou ʻilo pau ko e ʻofefine kimoutolu ʻo ha Tamai Hēvani ʻofa, pea ʻoku ou fakapapauʻi te mou lava ʻo falala kia Sīsū Kalaisi.
Ko ha tāpuaki ia ke kaungā-kau fakataha mo e kau Fineʻofa ʻi he funga ʻo e māmaní, ʻa ia ʻoku nau fakahaaʻi ha ivi lahi, tuʻunga malava, falala, mo ha tui kia Sīsū Kalaisi. ʻOku fakahaaʻi ʻa e ʻofa ʻa e ʻOtuá ki he houʻeiki fafiné ʻi hono ʻomi kiate kitautolu ʻa e faingamālie ke tau feakoʻakí.
Ko e hā ʻoku ou ʻilo mei he taimi ʻoku ou feohi ai mo e houʻeiki fafine ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí—ʻa e ngaahi ʻaʻahi fakaetauhí, fetaulaki ʻi he tauʻanga meʻalelé, mo e ngaahi fevahevaheʻaki ʻi he falekoloá?
ʻOku ou ʻilo ʻoku faingataʻa ʻa e moʻuí.
Te ke lava ʻo fai ha meʻa faingataʻa ʻia Sīsū, pe ko haʻo faingataʻaʻia toko taha pē. Ko e fili ia ʻaʻau. Ka ʻi he taimi ʻokú ke foua ai ʻa e faingataʻá ʻia Sīsū Kalaisí, ʻoku hoko ʻo māʻoniʻoni ʻa e faingataʻá. ʻOku mou hoko ko ha kau fafine māʻoniʻoni.
Naʻá ku fetaulaki kimuí ni mo ha fefine ʻi ha tauʻanga meʻalele. Naʻá ne haʻu ke talamai naʻe kau hono ʻofefiné ʻi ha fakatamaki ʻo vilo ʻa e meʻalelé pea naʻá ne tokoto falemahaki. Naʻá ne pehē naʻe mālōlō hano ʻofefine kimuʻa atu ʻi he kanisaá. Naʻá ku fakakaukau naʻe fiemaʻu ʻe hoku kaungāmeʻa foʻoú ha fakafiemālie meiate au. Ka ʻoku ʻikai ko e meʻa ia naʻá ne fiemaʻú. Naʻe ʻikai haʻu ia kiate aú ke maʻu ha fakafiemālie, ka naʻá ne kumi aú ke vahevahe ʻene fakamoʻoni kuo tokangaʻi ʻe ha kau ʻāngelo tauhi hono ʻofefiné, naʻá ne ʻiloʻi ko e taha ʻo e kau ʻāngelo ko iá ko hono ʻofefine naʻe pekiá, pea naʻá ne ʻiloʻi fakapapau ʻoku taʻengata hono fāmilí koeʻuhí ko ʻene sila ʻi he fale ʻo e ʻEikí. Ko ha ʻofefine fuakava ia ʻo e ʻOtuá, naʻá ne fefaʻuhi mo e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻuí ʻi he tui mo e loto-falala ki he palani ʻo e fiefia ʻa ʻene Tamai ʻofá, ko e mālohi huhuʻi ʻo Sīsū Kalaisí, pea mo e talaʻofa ʻe tokangaʻi ia mo hono ngaahi ʻofaʻangá ʻe he kau ʻāngeló. Naʻe kei ʻi ai pē hano ʻofefine ʻi falemahaki. Naʻe kei faingataʻa pē ʻene aʻusia ʻi he moʻui fakamatelié. Ka naʻe fili hoku kaungāmeʻá ke foua ʻa e faingataʻá ʻia Sīsū Kalaisi kae ʻikai faingataʻaʻia toko taha pē. Naʻe hoko ʻene faingataʻaʻiá ko ha taimi toputapu, ko ha faʻahitaʻu māʻoniʻoni.
ʻOku ou ʻiloʻi ha fefine mo ha fānau iiki ʻe toko fā naʻá ne ohi toko taha hake pē kinautolu mo ngāue ke tauhi hono fāmilí ʻi he taimi naʻe puke ai ʻene faʻeé ʻi he kanisaá. Naʻá ne talamai naʻe kamata ke ne lotu fakamātoato ange lolotonga e taimi fakamamahi ko ʻení—ʻo aʻu pē ʻo kole tokoni ʻi he founga ke maʻu ai ha meʻa ke fafanga ʻaki ʻene fānaú. Naʻá ne fakakau ʻa e tokoni ʻa e Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí. ʻI heʻene falala kiate Kinauá, naʻá ne teuteu ai ke fai ha ngaahi fuakava ʻi he fale ʻo e ʻEikí. Naʻe fakaʻau ke toe kovi ange ʻa e moʻui ʻene faʻeé, ka neongo ia naʻa nau fononga ko ha fāmili mo ha ngaahi kaungāmeʻa ki he temipale ofi tahá, ʻa ia naʻe maʻu ʻenitaumeni ai hoku kaungāmeʻa foʻoú ʻi ha taimi nounou pē kimuʻa pea mālōlō ʻene faʻeé. ʻOku kei faingataʻa pē ʻene aʻusia fakamatelié ka naʻe hoko ʻene fili ke haʻisia ki he Fakamoʻuí ʻi he fuakavá ke faingofua ange ai ʻa e laka ki muʻá. ʻOku ʻikai faingofua, kae faingofua ange, koeʻuhí he ʻoku lahi ange ʻene malava ke maʻu Hono mālohi faifakamoʻuí mo fakaiviá. Naʻá ku fehuʻi ange fekauʻaki mo hono vā fetuʻutaki mo e Fakamoʻuí, kuo faʻu mo fakamālohia ʻi he uhouhonga ʻo e ngaahi aʻusia faingataʻá. Naʻe fakahā totonu ʻe he fefine māʻoniʻoni ko ʻení naʻe ʻikai ke ne mei ʻilo mo falala lahi ange kia Sīsū Kalaisi ʻo hangē ko e taimi ní ka ne taʻeʻoua e ngaahi aʻusia faingataʻa ko ʻení.
ʻOku mou vakai ki he faingataʻa ʻa e hala fononga ki he tupulakí. Ko e totongi ia ʻo e māʻoniʻoní. Ko ha tangata ʻokú ne fakamaʻa mo fakahaohaoa ʻa e silivá ʻokú ne fakaʻaongaʻi ʻa e afí ke tutu ʻa e ngaahi meʻa taʻemaʻá. Ka ʻoku ʻikai laku ʻe he tangata fakamaʻa ukameá ʻa e maka ukameá ki he loto afi kakahá peá ne mavahe. ʻOku vakaiʻi fakalelei ʻe he tangata fakamaʻa ukameá ʻa e vela ʻo e afí mo e taimi ke tukuange atu ai e ʻosikená, mo siofi e fakatahataha ʻa e siliva taʻeʻaongá ʻi he funga ukamea kuo vaiá. ʻOku puhi ʻe he tangata fakamaʻa ukameá ʻa e meʻa ʻoku taʻeʻaongá, kae toe pē ʻa e siliva ʻoku haohaoá, ʻa ia ʻoku ngingila mo maama—hangē ha sioʻatá, ʻo ne fakahoʻata e ʻīmisi ʻo e tangata fakamaʻa ukameá.
“Te ne [ʻuhinga kia Sīsū Kalaisi] nofo ʻo hangē ko e tangata ʻokú ne fakamaʻa mo fakahaohaoa ʻa e silivá.” Ko kitautolu ʻa e siliva mahuʻingá, kuo fakamaʻa mo fili ʻi he afi kakaha ʻo e faingataʻaʻiá. Pea hangē ko hono fakamaʻa ʻo e silivá, ʻoku tutu ʻa e ngaahi meʻa taʻemaʻá, pea tau maʻu ha ʻulungaanga ʻoku faka-ʻOtua ange, ʻoku tau hoko ko ha kau fafine māʻoniʻoni.
Te ke fakatokangaʻi nai, feʻiloaki, pea tali loto-vēkeveke ʻa e fofonga tokanga ʻo e Tangata Fakamaʻa Ukameá ʻi he taimi ʻokú ke ʻi he uhouhonga ai ʻo e faingataʻá?
Hangē ko e akonaki ʻa Palesiteni D. Toti Kulisitofasoní: “ʻI he lotolotonga ʻo e afi ʻa e tangata fakamaʻa ukamea ko ʻení, ʻunu ke ofi ki he ʻOtuá, kae ʻoua ʻe ʻita ki he ʻOtuá. Ui ki he Tamaí ʻi he huafa ʻo e ʻAló. ʻAʻeva mo Kinaua ʻi he Laumālié, ʻi he ʻaho kotoa pē. Fakaʻatā Kinaua ʻi ha vahaʻataimi feʻunga ke fakahā ʻEna faitōnunga kiate koé. Feinga ke ʻiloʻi moʻoni Kinaua peá ke ʻiloʻi moʻoni foki mo koe.”
ʻE mātuʻaki faingataʻa. Te ke lava ʻo fai ha meʻa faingataʻa ʻia Sīsū, pe ko haʻo faingataʻaʻia toko taha pē. ʻI he taimi ʻokú ke foua ai ʻa e faingataʻá ʻia Sīsū Kalaisí, ʻoku hoko ʻo māʻoniʻoni ʻa e faingataʻá.
Ko e fefine māʻoniʻoni ko ʻAná ko ha sīpinga fakafolofola ia ʻo e tefitoʻi moʻoni ko ʻení.
Naʻe ʻalu ʻa ʻAna ki he fale ʻo e ʻEikí, ʻa ia naʻá ne tangi ai. Naʻá ne fakahā ki he ʻOtuá ʻi he lotu loto-fakatōkilalo ʻa e mamahi ʻo hono lotó mo hono laumālié koeʻuhí he naʻe ʻikai haʻane fānau. Naʻe ʻikai ko ha lāunga ia. Ko ha faitotonu moʻoni ia kiate Ia fekauʻaki mo siva ʻene ʻamanakí mo ʻene loto-mamahí. Naʻá ne “lilingi [hono] laumālié ʻi he ʻao ʻo [e ʻEikí], ʻo ʻikai fakapuliki ha meʻa, neongo naʻá Ne ʻafioʻi moʻoni ʻa e lahi ʻo ʻene mamahí.
Pea naʻe fai leva ʻe ʻAna ha fuakava—ko hano fakahaaʻi ʻo ʻene loto-fiemālie ke fakatapui ʻa e meʻa naʻe tāpuakiʻi ʻaki ia ʻe he ʻEikí ki Heʻene ngaahi taumuʻá. Naʻá ne fakahā loto-toʻa: “ʻE [ʻEiki] ʻo e tokolahi … foaki ki hoʻo kaunangá ʻa e tama, pehē te u foaki ia ki [he ʻEikí] ʻi he ʻaho kotoa pē ʻene moʻuí.”
Naʻe talaange ʻe ʻĪlai, ko e taulaʻeikí, kia ʻAna ke “ʻalu fiemālie” peá ne fakapapauʻi ange kiate ia ko ʻene kole ki he
ʻEikí ki ha fohá ʻe tali ia. ʻOku hā mahino ʻa e angamalū ʻa ʻAná ʻi heʻene tali, “Tuku ke maʻu ʻe hoʻo kaunangá ʻa e fiemālie ʻi ho ʻaó.” Pea naʻá ne mavahe pea “ʻikai kei matapeko ia.”
Hili ha vahaʻataimi mei ai, naʻe tāpuekina ʻa ʻAna ʻaki ha foha ko Samuela. ʻI he hili pē ʻa hono fakamavae iá, naʻá ne tauhi ʻene tukupaá ʻaki ʻene ʻave ʻa e tamasiʻí ki he fale ʻo e ʻEikí. Naʻá ne hiva fakafetaʻi ki he ʻEikí ʻi he lotu. Naʻá ne pehē, “ʻOku fiefia hoku lotó [ʻi he ʻEikí].” “ʻOku ʻikai ha toko taha ʻoku māʻoniʻoni ʻo hangē ko [e ʻEikí]; he ʻoku ʻikai ha toko taha mo koe: pea ʻoku ʻikai foki ha makatuʻu ʻo hangē ko hotau ʻOtuá.”
Pea naʻá ne tuku leva ʻa Samuela mo e taulaʻeiki ko ʻĪlaí, ʻo fakatapui kakato ia ki he ngāue ʻa e ʻOtuá. Ko ha kiʻi tamasiʻi naʻe toki mavae pē. ʻOkú ke lava nai ʻo fakakaukauloto ki ai? Neongo naʻe tāpuakiʻi ia kimui ange ʻaki ha fānau ʻe toko nima, ka ʻi he taimi naʻá ne foaki ai ʻa Samuela ki he ʻEikí, ko siʻene tamá pē ia. Naʻe ʻikai ke ne ʻiloʻi ʻe ʻomi mo ha fānau kehe ʻamui. Naʻe teʻeki ke ne maʻu ʻa e ngaahi momeniti ongoʻingofua ʻoku fakaʻamua ʻe ha faʻeé—ke sio ki heʻene lele ʻo vaʻingá, akoʻi kiate ia e ʻofá mo e vahevahé, fakamohemohe ia ʻi hono mohengá.
ʻI heʻene ʻalu mo hono husepānití ki he fale ʻo e ʻEikí ʻi he taʻu kotoa pē ke fakahoko ʻena feilaulau fakataʻú, naʻá ne ʻomi ha kiʻi kote foʻou naʻá ne ngaohi maʻa Samuela. Ko e hā e meʻa naʻá ne lea ʻaki ʻi heʻene sio kiate iá? Ko e hā e ongo naʻe maʻu ʻe hono loto fakaefaʻeé ʻi he taimi naʻe pau ai ke ne toe lea māvaé?
ʻOku ʻikai fakamatalaʻi ʻe he folofolá ʻa e uhu hono mafú. Ka ʻoku ou fakakaukauloto ki ai.
Ko hono moʻoní naʻe faivelenga ʻa ʻAna, pea naʻe kei faingataʻa pē ʻa e moʻuí.
ʻOku ʻi he kau Fineʻofá ha niʻihi hangē ko ʻAná, ko ha kau fafine māʻoniʻoni, ʻa ia ʻoku nau moihū ʻi he fale ʻo e ʻEikí neongo ʻenau faingataʻaʻiá, ʻaukai, lilingi honau lotó ki he ʻEikí ʻi he lotu, fakatapui ʻa ia kuo tāpuekina ʻaki kinautolu ʻe he ʻEikí, tauhi ʻa e ngaahi tukupā kuo nau fai mo Iá, pea falala ki he ʻEikí—ʻa Hono finangalo maʻanautolú mo ʻEne taimí.
ʻOku tau maʻu ha aʻusia fakamatelie ʻi ha sino ʻoku moʻulaloa ki he taʻu motuʻá mo e mahakí. ʻOku tau maʻu mo e niʻihi kehé, ʻa e faingamālie nāunauʻia ke fakaʻaongaʻi ʻetau tauʻatāina ke filí, ki he leleí pe koví. Ko ia ai kuo pau pē ke faingataʻa. Te ke lava ʻo fai ha meʻa faingataʻa ʻia Sīsū Kalaisi, pe ko haʻo faingataʻaʻia toko taha pē. ʻOku ou ʻilo pau ko e taimi ʻokú te foua ai ʻa e faingataʻá ʻia Sīsū Kalaisí, ʻoku hoko leva ʻa e faingataʻá ʻo māʻoniʻoni—ngaahi faʻahitaʻu māʻoniʻoni, ngaahi potu māʻoniʻoni, ko ha kau fafine māʻoniʻoni.
Naʻá ku fanongo kimuí ni ki hano hivaʻi ʻe he fānaú e ngaahi lea ko ʻení:
Ngaahi tokoua, ʻoku tau fiemaʻu lahi ange ʻa Sīsū Kalaisi. ʻA ʻEne māmá, ʻEne ʻofá, ʻEne ʻamanaki leleí, mo Hono mālohi faifakamoʻuí mo fakaiviá.
Ko e kau fafine māʻoniʻoní ʻoku tukutaha ʻenau tokangá ʻia Sīsū Kalaisi. ʻOku tau “lea ʻia Kalaisi, fiefia ʻia Kalaisi, keinanga ʻi he ngaahi folofola ʻa Kalaisí, pea vivili atu ki muʻa ʻi he tui mālohi kia Kalaisi.” Ko e manavaʻofá, ʻa e ʻofa haohaoa ʻa Kalaisí, he ʻikai ke ne teitei liʻaki kitautolu.
Ka ʻi ai ha taimi ʻoku ʻikai ke ke ongoʻi faingataʻaʻia ʻi hoʻo aʻusia ʻi he māmaní, fakakaukau ki he faleʻi ko ʻeni meia ʻEletā Niila A. Mekisuelé, “ʻI he taimi ʻoku ʻikai ke tau fua ai ha kavenga faingataʻá, ʻoku totonu ke tau tuʻu tafaʻaki ʻo tokoni ki ha taha ʻoku faingataʻaʻia—ʻo fonu ʻi he manavaʻofa mo ʻoatu ha fakamālohi fakalaumālie.”
Ko e ngāue ia ʻa e kau fafine māʻoniʻoní.
ʻOku ou fakamoʻoni ko Sīsū Kalaisi hotau Huhuʻí mo eTangata Fakamaʻa Ukamea tokanga mo ʻofá. ʻI he taimi ʻoku tau falala ai kiate Ia ʻi he uhouhonga ʻo e faingataʻá, ʻoku hoko e ngaahi taimi faingataʻá ko ha ngaahi faʻahitaʻu māʻoniʻoni, pea tau hoko ai ko ha kau fafine māʻoniʻoni. ʻOku ou ʻofa atu; ʻoku ou ʻilo pau ko e ngaahi ʻofefine kimoutolu ʻo ha ongomātuʻa fakalangi ʻofa, pea ʻoku ou ʻilo pau te mou lava ʻo falala kia Sīsū Kalaisi.
ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.