Ko e hā e ʻUhinga ʻOku Tau ʻi Māmani Aí pea Ko e Hā e Meʻa ʻOku Hoko ʻi he Hili ʻEtau Maté
ʻOku ʻi ai ha palani taʻengata ʻa e ʻOtuá maʻau. Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, ʻi he hili ʻa e moʻui ko ʻení, te ke lava ʻo fakataha mo ho fāmilí ʻo taʻengata.
ʻOku finangalo ʻa e ʻOtua ko ʻetau Tamai Hēvani ʻofá, ke tau fiefia mo nēkeneka. Naʻá Ne faʻu ha palani ke tau haʻu ki he māmaní, tupulaki, pea foki hake ʻo nofo mo Ia ʻo taʻengata. ʻOku ʻomi ʻe Heʻene palaní ha ʻuhinga mo ha puipuituʻa ki heʻetau moʻuí mo tali ʻa e ngaahi fehuʻi mahuʻingá: “Naʻá ku haʻú mei fē?” “Ko e hā e ʻuhinga ʻoku ou ʻi heni aí?” mo e “Ko e hā e meʻa ʻoku hoko ʻi he hili ʻeku maté?”
Naʻá ke haʻú mei fē?
ʻOku kamata ho talanoá kimuʻa pea fanauʻi koé. Naʻá ke hoko ʻi langi ko ha laumālie mo e ʻOtuá pea mo e toenga ʻo ʻEne fānau fakalaumālié. Ko e kau mēmipa kotoa kitautolu ʻo Hono fāmilí, pea ʻi heʻetau moʻui ʻi he maama fakalaumālié, naʻa tau fili ai ke muimui ki he palani ʻa e ʻOtuá. Naʻe ʻuhinga ʻeni ke tau ōmai ki māmani ke tau lava ʻo fakahoko ʻa e sitepu hono hoko ʻi heʻetau fakalakalaka taʻengatá.
Kapau naʻá na talangofua ki he fekau ko ʻení, te na lava ʻo nofo ʻi he ngoué, ka he ʻikai ke na lava ʻo fakalakalaka ʻaki ʻena ako mei he fehangahangaí mo e ngaahi faingataʻa ʻo ha moʻui fakamatelié. He ʻikai ke na lava ʻo ʻilo ʻa e fiefiá koeʻuhí he ʻikai ke na aʻusia ʻa e loto-mamahí mo e faingataʻaʻiá.
Naʻe ʻahiʻahiʻi ʻe Sētane ʻa ʻĀtama mo ʻIvi ke na kai ʻa e fua tapú. Naʻe fili ʻa ʻIvi ke kai ʻa e fuá pea ʻoange kia ʻĀtama ha konga ʻo e fuá. Na‘á ne fili foki ke ne kai ia. Koeʻuhi ko e fili ko ʻení, naʻe kapusi ai kinaua mei he ngoué pea mei he ʻao ʻo e ʻOtuá. ʻOku ui ʻeni ko e Hingá.
Ko e Hingá ko ha sitepu ia ki muʻa maʻá e faʻahinga ʻo e tangatá pea ko ha tāpuaki maʻongoʻonga ia kiate kitautolu kotoa. Naʻe fakaʻatā ʻe he Hingá ke lava ʻo fanauʻi kitautolu ʻi māmani mo fakalakalaka ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní.
Ko e Hingá ko ha sitepu ia ki muʻa maʻá e faʻahinga ʻo e tangatá pea ko ha tāpuaki ia kiate kitautolu kotoa. ʻOku kau ʻi he ngaahi tāpuaki ʻo e Hingá ʻa e:
Naʻe fakahaaʻi ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻa ʻena houngaʻia ʻi he ngaahi tāpuaki naʻá na maʻu koeʻuhí ko e Hingá:
“Naʻe fakafetaʻi ʻa ʻĀtama ki he ʻOtuá pea naʻe fakafonu ia pea kamata ke kikite ʻo kau ki he ngaahi fāmili kotoa pē ʻo e māmaní, ʻo pehē: Ke monūʻia ʻa e huafa ʻo e ʻOtuá, he ko e meʻa ʻi heʻeku maumau-fonó kuo fakaʻā ai ʻa hoku matá, pea te u maʻu ʻa e fiefia ʻi he moʻuí ni, pea te u toe mamata ʻi he kakanó ki he ʻOtuá.
“Pea ko ʻIvi, ko hono uaifí, naʻá ne fanongo ki he ngaahi meʻá ni kotoa pē pea naʻá ne fiefia, ʻo ne pehē: Ka ne taʻe-ʻoua ʻeta maumau fonó, pehē ʻe ʻikai pē te ta maʻu ha hako, pea ʻikai foki ʻiloʻi ʻa e leleí mo e koví, pea mo e fiefia ʻo hota huhuʻí, pea mo e moʻui taʻengata ʻa ia ʻoku foaki ʻe he ʻOtuá kiate kinautolu kotoa pē ʻoku talangofuá.”
Ko e Fakatupú
Fakatatau mo e fakahinohino ʻa e ʻOtuá, naʻe fakatupu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māmaní mo e meʻa moʻui kotoa pē. Ko ʻĀtama mo ʻIvi ʻa e ongo fuofua fānau fakalaumālie ʻa e ʻOtuá ke ōmai ki māmaní. Naʻe fakatupu ʻe he ʻOtuá hona sinó ke hangē pē ko Iá pea tuku kinaua ʻi he Ngoue ko ʻĪtení.Ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví
Lolotonga e nofo ʻa ʻĀtama mo ʻIvi ʻi he ngoué, naʻe fekauʻi kinaua ʻe he ʻOtuá ke ʻoua naʻá na kai ʻa e fua ʻo e ʻakau ʻo e ʻilo ʻo e leleí mo e koví.Kapau naʻá na talangofua ki he fekau ko ʻení, te na lava ʻo nofo ʻi he ngoué, ka he ʻikai ke na lava ʻo fakalakalaka ʻaki ʻena ako mei he fehangahangaí mo e ngaahi faingataʻa ʻo ha moʻui fakamatelié. He ʻikai ke na lava ʻo ʻilo ʻa e fiefiá koeʻuhí he ʻikai ke na aʻusia ʻa e loto-mamahí mo e faingataʻaʻiá.
Naʻe ʻahiʻahiʻi ʻe Sētane ʻa ʻĀtama mo ʻIvi ke na kai ʻa e fua tapú. Naʻe fili ʻa ʻIvi ke kai ʻa e fuá pea ʻoange kia ʻĀtama ha konga ʻo e fuá. Na‘á ne fili foki ke ne kai ia. Koeʻuhi ko e fili ko ʻení, naʻe kapusi ai kinaua mei he ngoué pea mei he ʻao ʻo e ʻOtuá. ʻOku ui ʻeni ko e Hingá.
Ko e Hingá ko ha sitepu ia ki muʻa maʻá e faʻahinga ʻo e tangatá pea ko ha tāpuaki maʻongoʻonga ia kiate kitautolu kotoa. Naʻe fakaʻatā ʻe he Hingá ke lava ʻo fanauʻi kitautolu ʻi māmani mo fakalakalaka ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní.
Ko e Hingá ko ha sitepu ia ki muʻa maʻá e faʻahinga ʻo e tangatá pea ko ha tāpuaki ia kiate kitautolu kotoa. ʻOku kau ʻi he ngaahi tāpuaki ʻo e Hingá ʻa e:
- Naʻe hoko ʻa ʻĀtama mo ʻIvi ʻo matelie.
- Naʻá na aʻusia pea lava ke fakaʻaongaʻi ʻenau tauʻatāina ke filí ke fili ʻi he leleí mo e koví.
- Koeʻuhí naʻe fehangahangai ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mo e fakafepakí, naʻá na lava ʻo ako mo fakalakalaka.
- Koeʻuhí ko ʻena aʻusia ʻa e mamahí, naʻá na toe lava foki ke aʻusia ʻa e fiefiá.
- Naʻe fakaʻatā ʻe he Hingá ke lava ʻo fanauʻi kitautolu ʻi māmani mo fakalakalaka ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní.
Naʻe fakahaaʻi ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻa ʻena houngaʻia ʻi he ngaahi tāpuaki naʻá na maʻu koeʻuhí ko e Hingá:
“Naʻe fakafetaʻi ʻa ʻĀtama ki he ʻOtuá pea naʻe fakafonu ia pea kamata ke kikite ʻo kau ki he ngaahi fāmili kotoa pē ʻo e māmaní, ʻo pehē: Ke monūʻia ʻa e huafa ʻo e ʻOtuá, he ko e meʻa ʻi heʻeku maumau-fonó kuo fakaʻā ai ʻa hoku matá, pea te u maʻu ʻa e fiefia ʻi he moʻuí ni, pea te u toe mamata ʻi he kakanó ki he ʻOtuá.
“Pea ko ʻIvi, ko hono uaifí, naʻá ne fanongo ki he ngaahi meʻá ni kotoa pē pea naʻá ne fiefia, ʻo ne pehē: Ka ne taʻe-ʻoua ʻeta maumau fonó, pehē ʻe ʻikai pē te ta maʻu ha hako, pea ʻikai foki ʻiloʻi ʻa e leleí mo e koví, pea mo e fiefia ʻo hota huhuʻí, pea mo e moʻui taʻengata ʻa ia ʻoku foaki ʻe he ʻOtuá kiate kinautolu kotoa pē ʻoku talangofuá.”
Ko e hā e ʻuhinga ʻokú ke ʻi heni aí?
Ko e moʻui ʻi he māmaní ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e palani fakaʻofoʻofa ʻa e ʻOtuá maʻatautolu takitahá. ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi aʻusia ʻoku tau maʻu hení ke tau ako, tupulaki, mo teuteu ke toe foki hake ki heʻetau Tamai ʻi Hēvaní.
ʻOku hoko ʻa e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ko e uho ki he Palani ʻa e ʻOtuá ki he Fiefiá
- Koeʻuhí ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví, ʻoku tau moʻulaloa kotoa ai ki he angahalá mo e maté.
- Ka koeʻuhí ko e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻiate kitautolú, naʻá Ne fekauʻi mai ai Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, ki māmani ke huhuʻi kitautolu mei he angahalá mo e maté.
- Koeʻuhí ko e feilaulau fakalelei ʻa Sīsuú, ʻe lava ke fakamolemoleʻi mo fakamaʻa kitautolu mei heʻetau ngaahi angahalá pea lava ʻo liliu hotau lotó. ʻOku malava heni ke tau foki ki he ʻao ʻo e ʻOtuá pea maʻu ʻa e fiefia ʻoku tuʻuloá.
Ko e hā e meʻa ʻoku hoko hili hoʻo maté?
Hangē pē ko ʻetau moʻui kimuʻa pea tau haʻu ki he māmaní, ʻe kei hokohoko atu pē ʻetau moʻuí hili ʻetau maté. ʻE lava ʻi hono ʻiloʻi ʻení ʻo ʻomi ha fakafiemālie mo ha nonga ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai pe ko e niʻihi ʻoku tau ʻofa aí mo e maté. Neongo ʻoku tau tengihia ʻa kinautolu kuo nau mālōloó, ka ʻoku ʻi ai ʻa e ʻamanaki lelei koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi—ʻoku ʻikai ko e ngataʻangá ʻa e maté (vakai, Sione 11:25–26).
ʻI he taimi te tau toetuʻu aí, te tau takitaha maʻu ha sino kuo fakahaohaoaʻi, ʻoku hao mei he mamahí mo e mahamahakí. Te tau taʻe-faʻa-mate, ʻo moʻui ʻo taʻengata.
Koeʻuhí ko e Fakalelei mo e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí, ʻe toetuʻu ʻa e tokotaha kotoa pē naʻe moʻui (ʻAlamā 11:42–44 ).
Naʻá Ne mamahi koeʻuhí ko ʻetau ngaahi angahalá koeʻuhí ʻi he taimi ʻoku tau lotua ai ha fakamolemole mo feinga ke liliú, te tau lava ʻo maʻa. Naʻá Ne pekia foki ʻi he kolosí pea toe tuʻu mei he maté. Koeʻuhí ko Sīsū, ʻoku ʻikai ko e ngataʻangá ʻa e maté.
Ko e ʻOtuá pē mo Sīsū ʻokú Na ʻafioʻi lelei hotau lotó mo e ngaahi tūkunga ʻo ʻetau moʻuí, ko ia ko Kinaua pē te Na lava ʻo fakamaauʻi haohaoa kitautolú. ʻE fakaʻaongaʻi ʻi he fakamaau ko ʻení ʻa e ʻofá, ʻaloʻofá, fakamaau totonú, mo e ʻekeʻi meiate kita ʻete ngaahi angafaí (vakai,3 Nīfai 27:14–15 ).
Ko e Maama Tataliʻanga ʻo e Ngaahi Laumālié
ʻI heʻetau maté, ʻoku mavahevahe hotau laumālié mo hotau sinó. Neongo ʻoku mate hotau sinó, ka ʻoku kei moʻui pē hotau laumālié—ʻa e uho ʻo hotau tuʻunga totonú. ʻOku ʻalu hotau laumālié ki he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié, ʻa ia ko ha vahaʻataimi talitali ia ʻo e ako mo e teuteu kae ʻoua kuo tau maʻu ʻa e meʻaʻofa ʻo e toetuʻú.Toetuʻú
Ko e Toetuʻú ko e toe fakataha ia hotau sinó mo e laumālié pea ko e sitepu hoko ia ki heʻetau tupulaki taʻengatá.ʻI he taimi te tau toetuʻu aí, te tau takitaha maʻu ha sino kuo fakahaohaoaʻi, ʻoku hao mei he mamahí mo e mahamahakí. Te tau taʻe-faʻa-mate, ʻo moʻui ʻo taʻengata.
Koeʻuhí ko e Fakalelei mo e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí, ʻe toetuʻu ʻa e tokotaha kotoa pē naʻe moʻui (
ʻOku Malava ʻa e Fakamoʻuí Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi
Koeʻuhí te tau toetuʻu kātoa—ʻe fakahaofi kotoa kitautolu—pe maʻu ʻa e fakamoʻui—mei he mate fakatuʻasinó. Ka he ʻikai malava ʻa e Toetuʻú pe fakamoʻui mei heʻetau ngaahi angahalá ka ne taʻeʻoua ʻa Sīsū Kalaisi.Naʻá Ne mamahi koeʻuhí ko ʻetau ngaahi angahalá koeʻuhí ʻi he taimi ʻoku tau lotua ai ha fakamolemole mo feinga ke liliú, te tau lava ʻo maʻa. Naʻá Ne pekia foki ʻi he kolosí pea toe tuʻu mei he maté. Koeʻuhí ko Sīsū, ʻoku ʻikai ko e ngataʻangá ʻa e maté.
Fakamāú mo e Nāunau Taʻengatá
ʻI he taimi ʻo e toetuʻú, ʻe fakamaauʻi fakafoʻituitui kitautolu ʻe Sīsū, ko hotau Fakamoʻuí. ʻE makatuʻunga ʻa e fakamaau fakaʻosi ko ʻení ʻi heʻetau ngaahi holí, ngāué, mo e ngaahi filí.Ko e ʻOtuá pē mo Sīsū ʻokú Na ʻafioʻi lelei hotau lotó mo e ngaahi tūkunga ʻo ʻetau moʻuí, ko ia ko Kinaua pē te Na lava ʻo fakamaauʻi haohaoa kitautolú. ʻE fakaʻaongaʻi ʻi he fakamaau ko ʻení ʻa e ʻofá, ʻaloʻofá, fakamaau totonú, mo e ʻekeʻi meiate kita ʻete ngaahi angafaí (vakai,
Ko e taumuʻa taupotu taha ʻa e ʻOtuá ke tokoniʻi ʻa e kotoa ʻo ʻEne fānaú ke nau foki hake ʻo nofo mo Ia ʻi he puleʻanga fakasilesitialé.
ʻOku fakaʻatā ʻe he palani ʻa e ʻOtuá maʻatautolú ke malava ʻa e moʻui taʻengata mo Ia mo hotau ngaahi fāmilí. ʻOku kau ʻi he muimui ki he palani ʻa e ʻOtuá ki he fiefiá ʻa e:
ʻOku fakaʻatā ʻe he palani ʻa e ʻOtuá maʻatautolú ke malava ʻa e moʻui taʻengata mo Ia mo hotau ngaahi fāmilí. ʻOku kau ʻi he muimui ki he palani ʻa e ʻOtuá ki he fiefiá ʻa e:
- Tui kia kia Sīsū Kalaisí.
- Fakatomala mei heʻetau ngaahi angahalá.
- Papitaiso ʻi Hono huafá.
- Ko hono maʻu ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.
- Ko hono tauhi ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá.
- Fakatomala ʻi he taimi ʻoku tau tōnounou aí.