“Hapakuki: Ko e Tatali ki ha Tali ki Heʻetau Ngaahi Fehuʻi Fakamātoató,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Hapakuki: Ko e Tatali ki ha Tali ki Heʻetau Ngaahi Fehuʻi Fakamātoató,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Maika; Nēhumi; Hapakuki; Sefanaia: Lēsoni 153
Hapakuki
Ko e Tatali ki ha Tali ki Heʻetau Ngaahi Fehuʻi Fakamātoató
ʻI he taimi naʻe maʻu ai ʻe he palōfita ko Hapakukí ha ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e faiangahala naʻá ne ʻākilotoa iá, naʻá ne fekumi mo tatali ki ha ngaahi tali mei he ʻEikí. Hangē ko Hapakukí, te tau lava ʻo tafoki ki he ʻEikí mo ʻetau ngaahi fehuʻí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e founga ke tauhi maʻu ai ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí ʻi he taimi ʻoku nau maʻu ai ha ngaahi fehuʻi ʻoku hangē ʻoku ʻikai talí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau ʻeke ki ha kaungāmeʻa pe mēmipa ʻo e fāmilí pe kuo nau fefaʻuhi nai mo ha ngaahi fehuʻi faingataʻa naʻe hangē naʻe ʻikai ke talí. Kapau ko ia, ʻe lava ke fehuʻi ʻe he kau akó pe ko e hā naʻe fai ʻe he tokotahá ni ke kei faivelenga ai pē ki he ʻEikí ʻi heʻene tatali ki ha ngaahi talí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
ʻOku fakanatula ke te maʻu ha ngaahi fehuʻi
Puke hake ʻi he nima ʻe tahá ha foʻi hina ʻoku fakapipiki ai ha fakaʻilonga fehuʻi pea foʻi hina ʻe taha ʻi he nima ʻe tahá ʻoku fakapipiki ai ha fakatātā ʻo Kalaisi. Fakamatalaʻi ange ʻoku fakafofongaʻi ʻe ha foʻi hina ʻe taha ha ngaahi fehuʻi pe meʻa ʻoku tau hohaʻa ki ai pea fakafofongaʻi ʻe he hina ʻe tahá ʻetau tui ki he ʻEikí mo ʻEne ongoongoleleí.
Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau ki he fehuʻi ko ʻení kimuʻa pea lau e lea meia Palesiteni ʻUkitofá.
-
ʻOku malava nai ke fefaʻuhi mo e ngaahi fehuʻi faingataʻá pea tui kia Sīsū Kalaisi mo Hono Siasi kuo fakafoki maí ʻi he taimi tatau?
Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa, ʻi heʻene kei ʻi he Kau Palesitenisī ʻUluakí, ʻo pehē:
Ko e tupuʻanga ʻo e fakamoʻoní ko e fehuʻí. Mahalo ʻoku ongoʻi mā pe taʻefeʻunga ha niʻihi koeʻuhí ʻoku ʻi ai haʻanau ngaahi fehuʻi loloto fekauʻaki mo e ongoongoleleí, ka ʻoku ʻikai tonu ke nau ongoʻi pehē. Ko e fehuʻí ʻoku ʻikai ko ha fakaʻilonga ia ʻo ha vaivai; ka ko ha fakamelomelo ia ʻo e tupulakí.
Kuo fekau ʻe he ʻOtuá ke tau kumi ki ha ngaahi tali ki heʻetau ngaahi fehuʻí pea kole pē ʻa e meʻa ʻoku tau fekumi ki aí “ʻi he loto-fakamātoato mo e loto-moʻoni ʻo maʻu ʻa e tui kia Kalaisí” [Molonai 10:4]. ʻI heʻetau fai peheé, ʻe lava ke fakahā mai kiate kitautolu ʻa e moʻoni ʻo e meʻa kotoa pē “ʻi he mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní” [Molonai 10:5].
ʻOua ʻe manavahē; ʻeke ha ngaahi fehuʻi. ʻAi ke ke fie ʻilo, kae ʻoua ʻe veiveiua! Pikitai maʻu pē ki he tui pea mo e maama kuó ke ʻosi maʻú. (“The Reflection in the Water” [faeasaiti ʻa e Potungāue Ako ʻa e Siasí maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 1 Nōvema, 2009], broadcasts.ChurchofJesusChrist.org)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku fiemaʻu ai ke mahino ki he toʻu tupú ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe Palesiteni ʻUkitofá?
Ngaahi fehuʻi faingataʻá
Naʻe ui ʻe he ʻEikí ʻa Hapakuki ke hoko ko ha palōfita ki he puleʻanga ʻo Siutá kimuʻa pea ʻohofi ʻe Pāpilone ʻa Selusalemá. Hangē ko e kau palōfita kehé, naʻe ʻi ai ha ngaahi fehuʻi ʻa Hapakuki peá ne fekumi ki ha mahino mei he ʻEikí (vakai, Selemaia 12:1; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121:1–6).
Lau ʻa e Hapakuki 1:2–4, ʻo kumi e ngaahi fehuʻi naʻe fefaʻuhi mo Hapakukí. Fakamatalaʻi ʻi hoʻo tohinoa akó ʻa e founga ʻe ala fakahaaʻi ai ʻe ha taha he ʻahó ni ha ngaahi fehuʻi pe hohaʻa tatau.
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau tohí. Mahalo te nau vahevahe ha ngaahi meʻa hangē ko ʻení:
-
ʻEiki, ʻokú ke fanongo mai kiate au? (veesi 2)
-
Ko e hā ʻoku lahi ai ʻa e fetāʻakí mo e faiangahalá ʻi hoku ʻātakaí? (veesi 3)
-
Ko e hā ʻoku hao ai ʻa e kakai koví mo e kovi lahi ʻoku nau fakahokó? (veesi 4)
ʻOange ki he tokotaha ako takitaha ha kiʻi laʻipepa ke hiki ai ʻenau tali ki he fehuʻi ko ʻení.
Hangē ko Hapakukí, mahalo ʻe ʻi ai mo haʻatau ngaahi fehuʻi. Hiki ha fehuʻi faingataʻa te ke ala maʻu ʻokú ke ongoʻi ʻoku teʻeki ke tali.
ʻE lava ke faʻo ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau tohí ʻi he foʻi hina ʻokú ne fakafofongaʻi ʻetau ngaahi fehuʻí.
Puke hake ʻa e foʻi hina fehuʻí pea tuku hifo ʻa e foʻi hina ʻokú ne fakafofongaʻi ʻetau tui kia Sīsū Kalaisí. Fakamatalaʻi ange ko e taimi ʻoku ʻi ai ai haʻatau ngaahi fehuʻí, mahalo ʻe ʻahiʻahiʻi kitautolu ke siʻaki ʻetau tui kia Sīsū Kalaisí koeʻuhí ʻoku ʻikai ke tau maʻu ha ngaahi tali.
-
Ko e hā e fakatuʻutāmaki ʻo hono tuku ki he tafaʻakí ʻetau tuí mo e vā fetuʻutaki mo e ʻEikí ʻi he taimi ʻoku tau maʻu ai ha ngaahi fehuʻí?
Puke ʻa e ongo foʻi hiná ʻi ho ongo nimá pea fakamatalaʻi ange ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke siʻaki ʻetau tui kia Sīsū Kalaisí koeʻuhí ko ha ngaahi fehuʻi. Te tau lava ʻo laka atu ki muʻa ʻi he falala ki he ʻEikí ʻi heʻetau fekumi ki ha ngaahi talí.
ʻI hoʻo ako ʻa e Hapakukí, tokanga ki he ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻe ala tokoni atu ke ke laka ki muʻa ʻi he tui ki he ʻEikí ʻi hoʻo tatali ki ha ngaahi talí.
Sio ki he ʻOtuá
ʻI he toenga ʻo e lēsoní, mahalo te ke fakakaukau ke toutou fakaafeʻi e kau akó ke tānaki atu ha ngaahi meʻa ki he hina ʻo e tuí. Kapau te ke fai ʻeni, ʻoange ki he kau akó ha fanga kiʻi laʻipepa iiki ke hiki ai e meʻa ʻoku nau ako meia Hapakuki pe ko honau kaungāakó fekauʻaki mo e ʻuhinga pe founga ke falala ai ki he ʻEikí.
ʻI he tali ki he ngaahi fehuʻi ʻa Hapakuki fekauʻaki mo e faiangahala ʻi hono sosaietí, naʻe folofola ʻa e ʻEikí te Ne “fokotuʻu hake ʻa e kakai Kalitiá” (Kau Pāpiloné) ke tauteaʻi ʻa e fānau ʻo ʻIsilelí (vakai, Hapakuki 1:6). Naʻe fifili ʻa Hapakuki pe ko e hā ʻe fakaʻatā ai ʻe he ʻEikí ke ikunaʻi ʻe he kakai faiangahala ʻo Pāpiloné ʻa hono kakaí (vakai, Hapakuki 1:12–17).
Lau ʻa e Hapakuki 2:1–4, ʻo kumi ki he meʻa naʻe fili ʻa Hapakuki ke ne fai ʻi heʻene fefaʻuhi mo ʻene ngaahi fehuʻí mo e tali ʻa e ʻEikí.
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke maʻú?
Te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi vakaiʻi hangē ko e “ʻOkú ke pehē ʻoku fēfē ʻa e ʻ[sio] pe ko e hā [ʻe] folofola mai [ʻaki ʻe he ʻOtuá]’? (vakai, Hapakuki 2:1)” pe “ʻOku fēfē ʻa e ʻmoʻui [ʻaki ʻetau] tuí’? (vakai, Hapakuki 2:4).”
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke tānaki ha meʻa ʻoku nau ako ki he hina ʻo e tuí.
Fakamatalaʻi ange naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia Hapakuki ʻe tauteaʻi ʻa e kau Pāpiloné koeʻuhí ko ʻenau faiangahalá (vakai, Hapakuki 2:5–20).
Lau ʻa e Hapakuki 3:17–19, ʻo kumi e founga naʻe fili ai ʻa Hapakuki ke moʻui ʻaki ʻene tui ki he ʻEikí.
Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni ʻa e kau akó ke mahino ʻa e Hapakuki 3:17–18, te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange naʻe fakamatalaʻi ʻe Hapakuki ʻi he veesi 17, ha ngaahi ola ʻoku ʻikai fiemaʻu (ʻakau ʻoku ʻikai fuá, ngoue ʻoku ʻikai fohá, mo e alā meʻa peheé). Naʻá ne pehē ʻi he veesi 18, te ne “fiefia ʻi [he ʻEikí]” neongo pe ko e hā ʻa e olá.
Te ke lava foki ʻo fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga ʻa e “vaʻe ʻo e hainité” ʻi he Hapakuki 3:19 ki he vaʻe ʻo ha tia, ʻa ia ʻoku lava ai ke kaka ʻi ha feituʻu faingataʻa. ʻOku fokotuʻu mai ʻe he fakatātā ko ʻení ʻe foaki mai ʻe he ʻEikí kiate kitautolu ʻa e malava ke tau ikunaʻi hotau ngaahi moʻunga heliaki ko ʻení.
-
ʻOku fakahaaʻi fēfē ʻe he ngaahi tōʻonga mo e ngaahi ngāue ʻa Hapakukí ʻa ʻene tui ki he ʻOtuá?
Tokoni ke ʻilo ʻe he kau akó mei he sīpinga ʻa Hapakukí te tau lava ʻo fili ke kei faivelenga ki he ʻEikí lolotonga ʻetau tatali ki ha tali ki heʻetau ngaahi fehuʻi fakamātoató.
-
Ko e hā ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi, ʻokú ne tokoniʻi koe ke ke falala kiate Kinaua lolotonga hoʻo tatali ki ha ngaahi talí?
ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau ʻiló, te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi vakaiʻi hangē ko e “Naʻe founga fēfē hoʻo ʻilo fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?”
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke tānaki atu e meʻa ʻoku nau ako meia Hapakukí pe ko honau kaungāakó ki he hina ʻo e tuí.
Founga ke laka ai ki muʻá
Tokoni ke fakakaukau e kau akó ki ha founga ke laka ai ki muʻa ʻi he tui ki he ʻOtuá neongo ʻe ʻi ai haʻanau ngaahi fehuʻi. Ke fai iá, ʻe lava ke mamata ʻa e kau akó ʻi he “His Grace: Choosing to Believe in God” (4:07), ʻo kumi e meʻa naʻe fai ʻe ʻĀtama ke kei faivelenga ai pē ki he ʻOtuá neongo e ngaahi fehuʻi mo e hohaʻa faingataʻá.
ʻE lava foki ke lau ʻe he kau akó ʻa e 1 Nīfai 10:17–22; 11:1 pe Mōsaia 24:9–17, pe fekumi ʻi ha taha ʻo e ngaahi konga ʻi he “Ko Hono Kumi ha Ngaahi Tali ki Hoʻo Ngaahi Fehuʻí” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (Gospel Library).
-
Ko e hā ʻokú ke ako ʻe lava ʻo tokoni ki ha tokotaha kei talavou ke fili ke tauhi faivelenga ki he ʻOtuá ʻi heʻenau tatali ki ha ngaahi talí?
ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi aʻusia ʻo ha taimi naʻa nau fili ai pe ko ha taha ʻoku nau ʻilo ke falala faivelenga ki he ʻOtuá lolotonga ʻenau tatali ki ha ngaahi talí. Te ke lava foki ʻo vahevahe hoʻo aʻusiá pe fakamoʻoni ki he ʻuhinga ʻokú ke falala ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
Poupouʻi e kau akó ke nau hiki e meʻa kuo nau ako he ʻaho ní ʻa ia ʻe tokoni ke nau falala ai ki he ʻEikí ʻi heʻenau tatali ki ha ngaahi talí. ʻE lava ke tānaki atu ʻe he kau akó ʻa e ngaahi fakakaukau ko ʻení ki he hina ʻo e tuí.
Ka toe lahi e taimí, te ke lava ʻo lau ha niʻihi ʻo e ʻū laʻipepa mei he hina ʻo e tuí. ʻI hoʻo laú, te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke vahevahe ha toe ngaahi fakakaukau pe ongo ʻoku nau maʻu.
Fakakaukau ke tauhi ʻa e ngaahi hina ko ʻení ke vakai ki ai ʻi he ngaahi lēsoni he kahaʻú. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi e meʻa kuo tānaki atu ʻe he kau akó ki he hina ʻo e tuí ke tokoni ki ha lēsoni akoako fakataukei fakatokāteline.