“ʻĀmosi 3; 7: ʻOku Fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e Moʻoní ʻo fakafou ʻi Heʻene Kau Palōfitá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“ʻĀmosi 3; 7: ʻOku Fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e Moʻoní ʻo fakafou ʻi Heʻene Kau Palōfitá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
ʻĀmosi; ʻOpataia; Siona: Lēsoni 149
ʻĀmosi 3; 7
ʻOku Fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e Moʻoní ʻo fakafou ʻi Heʻene Kau Palōfitá
ʻI ha māmani ʻoku lahi ai ʻa e ngaahi leʻo fakatauelé, ʻe ala faingataʻa ke ʻilo pe ko e leʻo fē te ke falala ki aí. Meʻamālié, ʻoku fakahā mai ʻe heʻetau Tamai Hēvani ʻofá mo e Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí ʻa ʻEna ngaahi palaní kiate kitautolu ʻo fakafou mai ʻi Heʻena kau palōfita moʻuí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻoku fakahā ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻEna faleʻí mo e moʻoní ʻo fakafou ʻi Heʻena kau palōfitá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ngaahi tali ki he faleʻi fakaepalōfitá
ʻOku fakataumuʻa ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke nau fakalaulauloto ki honau ʻulungaanga ki he kau palōfitá. ʻE ala tokoni ke hiki e ngaahi tali mītia fakasōsiale ʻe tolu ko ʻení ʻi he palakipoé.
Makehe mei he ʻekitivitī ko ʻení, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukauloto naʻe vahevahe ʻa e ngaahi talí ʻe honau ngaahi kaungāmeʻá hili ʻenau fanongo ki he lea ʻa e palōfitá ʻi he konifelenisi lahí pe ʻi ha fakataha lotu ʻa e toʻu tupú. Hili iá, te ke lava ʻo hoko atu ki he fehuʻi ko ʻení.
Fakakaukauloto ʻokú ke sio ki he ngaahi meʻá ni ko ha ngaahi tali ki ha tohi ʻi he mītia fakasōsialé:
“ʻOku ʻikai haʻane pisinisi ke talanoa ki he meʻá ni. ʻOku ʻikai mahino kiate ia. ”
“ʻOku ʻikai ke ne maaʻusia ʻa e meʻa moʻoni ʻoku hokó.”
“ʻI he meʻa kotoa pē ʻoku fiemaʻu ke u faí, ʻoku ʻikai ke u ʻilo pe te u fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e faleʻi ko ʻení ki heʻeku moʻui femoʻuekiná.”
-
Ko hai ʻe lava ke ʻuhinga ki ai e ngaahi tali ko ʻení?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo e palōfita moʻuí pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukauloto ko e ngaahi fakamatala ko ʻení ko ha ngaahi tali ia ki ha meʻa naʻe lea ʻaki ʻe he palōfitá. ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e ʻuhinga ʻe ala maʻu ai ʻe ha tokotaha ha taha ʻo e ngaahi ʻulungaanga ʻi ʻolungá.
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke vakaiʻi ʻenau ngaahi ongo fekauʻaki mo e muimui ki he faleʻi fakaepalōfitá.
Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke ke fakakaukau ai ki he anga hoʻo vakai ki he palōfita ʻa e ʻEikí ʻi māmaií he ʻaho ní. ʻE lava ke ke fakakaukau ki hoʻo ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ko ‘ení:
-
Ko e hā ʻeku ongo fekauʻaki mo e faleʻi ʻa e palōfitá? ʻOku liliu nai ʻeku ngaahi ongó ʻo makatuʻunga ʻi he faleʻi ʻokú ne ʻomí?
-
Ko e hā haʻaku ngaahi fakaʻuhinga ki he muimui ki he faleʻi fakaepalōfitá? ʻOku ʻi ai nai ha faʻahinga founga ʻoku ou faingataʻaʻia ai he muimui ki he faleʻi fakaepalōfitá?
ʻI heʻetau ako ʻi he tohi ʻa ʻĀmosí he ʻaho ní, ʻe lava ke tokoniʻi koe ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke ke ako lahi ange fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e ngaahi folofola ʻa e ʻOtuá kuo foaki mai kiate kitautolu ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá. Mahalo te ke fie hiki ha ngaahi fakakaukau pe ngaahi fehuʻi ʻokú ke maʻu lolotonga hoʻo ako he ʻaho ní.
ʻOku fakahā ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi palaní ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá
ʻI he taimi ʻo e ngāue fakaepalōfita ʻa ʻĀmosi ki he puleʻanga fakatokelau ʻo ʻIsilelí, naʻe tokolahi ha kakai fuakava ʻa e ʻOtuá kuo nau liʻaki Ia mo ʻEne kau palōfitá pea muimui ʻi he ngaahi founga faiangahala ʻo e ngaahi puleʻanga kaungāʻapí (vakai, ʻĀmosi 2:6–12). Naʻe fili ʻe he ʻEikí ʻa ʻĀmosi ke ui kinautolu ke nau fakatomala. Naʻe kikiteʻi ʻe ʻĀmosi ʻa e fakaʻauha mo e nofo pōpula ʻa e Tuʻi ko Selopoami II mo Hono kakaí (vakai, ʻĀmosi 7:8–9; 11, 17).
Lau ʻa e ʻĀmosi 7:10–15, ʻo kumi e founga naʻe tali ʻaki ʻe ʻAmasia, ko e taulaʻeiki ʻa e Tuʻi ko Selopoami II, ʻa e faleʻi fakaepalōfita ʻa ʻĀmosí.
-
Ko e hā ʻa e meʻa naʻá ke maʻú?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā naʻe fakakaukau ai ʻa e kakaí he ʻikai ke nau lava ʻo “faʻa kātakiʻi [ʻa e] ngaahi lea kotoa pē [ʻa ʻĀmosí]” (ʻĀmosi 7:10) pea nau loto ke ne ʻalu ʻo kikite ʻi ha feituʻu kehé (vakai, ʻĀmosi 7:12)?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku hokohoko atu ai e akonaki ʻa e kau palōfita ʻa e ʻOtuá neongo e vakai ʻa ha kakai ʻe niʻihi ʻoku ʻikai manakoa ia, fakaʻolokuonga, pe ʻikai fiemaʻú?
Kapau he ʻikai tala atu ia ʻe he kau akó, te ke lava ʻo fehuʻi ange ʻa e meʻa naʻe fai ʻe ʻĀmosi kimuʻa pea ui ia ko e palōfitá (vakai, ʻĀmosi 7:14) pea mo e meʻa naʻe fai ʻe he ʻEikí ʻi he veesi 15 ke ui ʻa ʻĀmosi ke hoko ko ha palōfitá. Fakamatalaʻi ange, naʻe hangē pē ko ia ne hoko kia Siosefa Sāmita mo e niʻihi kehé, ʻoku ʻikai fiemaʻu ʻe he ʻEikí ke maʻu ʻe Heʻene kau palōfitá ha tuʻunga māʻolunga pe lavameʻa kimuʻa peá Ne ui kinautolu ke hoko ko ha kau palōfitá. Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni ʻa e kau akó ʻi hono tali e fehuʻi ko ʻení, mahalo te ke fie vahevahe ʻa e fakamatala meia Palesiteni Nalesoni ʻi he “Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehe” ʻo e lēsoni ko ʻení ʻi he Gospel Library.
ʻI ha ngaahi vahe siʻi kimuʻa ange, naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ha moʻoni mālohi fekauʻaki mo Ia pea mo ʻEne kau palōfitá ʻo fakafou ʻia ʻĀmosi.
Ko e ʻĀmosi 3:7 ko ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ia. Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi ha founga makehe koeʻuhí ke nau lava ʻo maʻungofua kinautolu.
Lau ʻa e ʻĀmosi 3:7–8, ʻo kumi e meʻa ʻe fai maʻu pē ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá.
Mahalo ʻe tokoni ke ʻilo ʻe he kau akó ʻoku kau ʻi he ngaahi foʻi lea kehe ki he fakapulipulí ʻa e faleʻí pe palaní.
-
Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he ongo veesi ko ʻení fekauʻaki mo e ʻEikí?
Mahalo ʻe fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi lea kehe ke ʻiloʻi ʻoku fakahā ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi palaní ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá. Te ke lava ʻo vahevahe, ko ha sīpinga ʻo e moʻoni ko ʻení, naʻe kimuʻa pea fakaʻauha ʻa Siuta mo ʻIsileli koeʻuhí ko e faiangahala ʻa e kakaí, naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e meʻa ʻe hoko ʻo kapau he ʻikai fakatomala ʻa e kakaí (vakai, ʻĀmosi 2:4–6, 8:11–12).
ʻI he hokohoko atu ʻa e lēsoní, kumi ha ngaahi founga ke fakamamafaʻi ai ʻoku ʻofa ʻa e ʻEikí ʻiate kitautolu pea ʻokú Ne finangalo ke tataki kitautolu.
-
Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke akoʻi atu ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke ke fakafanongo ki he palōfitá ʻo tatau ai pē pe ko e hā e tali ʻa e niʻihi kehé ki heʻene ngaahi leá?
Ko e muimui ʻi he kau palōfita ʻa e ʻEikí
Ko e ʻekitivitī ko ʻení ko ha founga ia ʻe taha ke tokoni ke fakaloloto e mahino ʻa e kau akó ʻoku fakahā ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa e moʻoní ʻo fakafou ʻi Heʻena kau palōfitá. Fakakaukau ke vahevahe e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki pea fakaʻaliʻali taha taha ʻa e ngaahi sitepu ʻo e ʻekitivitií.
Fakamanatu e ngaahi fakamatala ʻi he mītia fakasōsialé ʻi he kamataʻanga ʻo e lēsoní pea fili ha fakamatala ʻe taha. ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke ke teuteu ke tohi ha tali.
-
Toe lau ʻa e ʻĀmosi 3:7 pea fakalaulauloto ki he founga ʻe ala tokoni ai ki he tokotaha naʻá ne fai ʻa e fakamatala ko iá. Lau foki ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteline ko ʻení, ʻo kumi e founga te nau ala tokoni aí. (Fakakaukau ke fakafehokotaki pe fakafekauʻaki e ngaahi potufolofola ko ʻení mo e ʻĀmosi 3:7.)
-
Fakakau ha tāpuaki ʻe ua pe lahi ange ʻe lava ke maʻu ʻi he taimi ʻokú ke fakafanongo ai ki he palōfita ʻa e ʻOtuá. Te ke lava ʻo maʻu ha ngaahi sīpinga ʻi he folofolá, ngaahi talanoa mei he hisitōlia ʻo e Siasí, pe ngaahi akonaki mei he kau palōfita ʻo e ʻaho ní. Feinga ke vahevahe ha sīpinga ʻe taha naʻe hanga ai ʻe he ngaahi lea ʻa ha palōfita ʻo liliu lelei hoʻo moʻuí.
Te ke lava ʻo vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi sīpinga ko ʻení mo e kau akó, ʻo ka fiemaʻu:
-
Naʻe fakatokanga ʻa e ʻEikí ki he kakaí ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfita ko Noá, kapau he ʻikai ke nau fakatomala, ʻe fakaʻauha kinautolu ʻi ha lōmaki (vakai, Mōsese 8:22–30; Sēnesi 7:17–24).
-
Naʻe kikiteʻi ʻe he palōfita ko ʻĪsaiá ʻa e meʻa ʻe aʻusia ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakafou ʻi Heʻene Fakaleleí (vakai, ʻĪsaia 53:3–5).
-
Kuo hanga ʻe he siasi ʻoku fakatefito ʻi ʻapi pea poupouʻi ʻe he Siasí ʻo “teuteuʻi kitautolu … kimuʻa pea ʻi ai ha fakaʻilonga ʻo e mahaki fakaʻauhá, ʻo malava ai ke tau kātakiʻi ʻa e ngaahi pole kuo hokó” (Gary E. Stevenson, “ʻOfeina Lahi ʻe he ʻEikí,” Liahona, Nōvema 2020, 103).
Ko ʻeku talí
ʻI hono fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa kuó ke ako mo ongoʻi he ʻaho ní, hiki ha tali ʻaonga ki ha taha ʻo e ngaahi fakamatala ʻoku ʻikai lelei mei he kamataʻanga ʻo e lēsoní. Fakapapauʻi ke fakakau ha potufolofola mo ha sīpinga ʻe taha pe lahi ange, ʻa ia ʻe lava ke hoko ko ha aʻusia fakataautaha.
Fakaafeʻi ha kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻenau ngaahi talí. Fakakaukau ke vahevahe ʻa e meʻa kuo akoʻi atu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní fekauʻaki mo e ʻofa mo e tataki ʻa e ʻOtuá ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá.
Ako Ma‘uloto
Te ke ala tokoni ki he kau akó ke nau ako maʻuloto ʻa e fakamoʻoni fakataukei fakatokāteliné mo e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻingá, lolotonga ʻa e lēsoni ko ʻení pea toe vakaiʻi ia ʻi he ngaahi lēsoni ʻi he kahaʻú. Ko e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga ki he ʻĀmosi 3:7 ko e “[Ko e ʻEiki] ko e ʻOtuá … [ʻokú Ne] fakahā [ʻene ngaahi meʻa liló] ki heʻene kau tamaioʻeikí ko e kau palōfitá.” ʻOku maʻu ʻa e ngaahi fakakaukau ki he ngaahi ʻekitivitī ako maʻulotó ʻi he naunau fakalahí ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.”