Seminelí
Siope 14; 19: “ʻOku Ou ʻIlo ʻOku Moʻui ʻa Hoku Huhuʻí”


“Siope 14; 19: ‘ʻOku Ou ʻIlo ʻOku Moʻui ʻa Hoku Huhuʻí,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Siope 14; 19: ‘ʻOku Ou ʻIlo ʻOku Moʻui ʻa Hoku Huhuʻí,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Siope 1–3; 12–14; 19; 21–24; 38–40; 42: Lēsoni 98

Siope 14; 19

“ʻOku Ou ʻIlo ʻOku Moʻui ʻa Hoku Huhuʻí”

The resurrected Jesus Christ (dressed in white robes) standing at the entrance to the Garden Tomb. Christ is portrayed looking toward the heavens.

ʻE ala faingataʻa ke maʻu ha ʻamanaki lelei lolotonga e ngaahi faingataʻá, kau ai e pekia ʻa e niʻihi ʻoku tau ʻofa aí. Naʻe fekauʻi mai ʻe he Tamai Hēvaní ʻa Hono ʻAló ke fakahoko ʻa e Fakaleleí, ʻa ia naʻe fakaʻosi ʻaki e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí mei he fonualotó. Koeʻuhí ko e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí, te tau lava ʻo maʻu ha ʻamanaki lelei. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻamanaki lelei ʻoku maʻu ʻi he Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fanongo pe lau e fakalea ʻo e himi “ʻOku Moʻui Hoku Huhuʻí.” Te nau lava ʻo fili ha kupuʻi lea manako mei he himí te ne lava ʻo ʻomi ha ʻamanaki lelei ki ha taha ʻokú ne foua ha ngaahi faingataʻa.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Ko e meʻa maʻongoʻonga taha naʻe hoko ʻi he hisitōliá

Fakaʻaliʻali e fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi ia ʻi ha ngaahi kulupu iiki.

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa ne hoko ʻe ala pehē ʻe he kakaí ʻoku mahuʻinga taha ʻi he hisitōlia ʻo e tangatá? Ko e hā hono ʻuhingá?

Naʻe vahevahe ʻe Palesiteni ʻEselā Tafu Penisoni (1899–1994) ʻa e meʻá ni:

Head and shoulders portrait of Ezra Taft Benson

Ko e ngaahi meʻa maʻongoʻonga taha kuo hoko he hisitōliá, ʻa ē ʻokú ne faitokonia e tokolahi taha ʻo e kakaí ʻi he ngaahi vahaʻataimi lōloa tahá. ʻI he tuʻunga ko ʻení, kuo ʻikai mo ha toe meʻa kuo hoko ʻe toe mahuʻinga ange ki he fakafoʻituituí pe ngaahi puleʻangá ʻi he toetuʻu ʻa e ʻEikí. (Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: ʻEselā Tafu Penisoni [2014], 111)

Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke fakalaulauloto ai ki he meʻa ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai kiate koé. Mahalo te ke fakakaukau foki ki he ʻuhinga ʻe lava ke lau ai e Toetuʻu ʻa e Fakamoʻuí ko e meʻa mahuʻinga taha ia ne hoko ʻi he hisitōliá.

Poupouʻi e kau akó ke fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke mahino lelei ange kiate kinautolu ʻa e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí pea mo e ʻamanaki lelei te ne lava ʻo ʻomí.

Ngaahi fehuʻi ʻa Siopé

Kapau naʻá ke akoʻi ʻa e Lēsoni 97: “Siope 1–3; 12–13,” ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau manatuʻi fekauʻaki mo e ngaahi ʻahiʻahi ʻo Siopé. Pe ko ʻenau lau ʻa e palakalafi ko ʻení.

Ko Siopé ko ha tangata angatonu ia naʻá ne foua ha ngaahi faingataʻa lahi. Naʻe mole kotoa ʻene koloá, mate kotoa ʻene fānau ʻe toko 10 ʻi he holofa ha fale ʻiate kinautolu, pea naʻá ne tofanga ʻi ha mamahi fakaesino fakalilifu.

  • Ko e hā ha ngaahi fehuʻi naʻá ke mei maʻu kapau ko Siope koe?

Lau ʻa e Siope 14:7–14, ʻo fakaʻilongaʻi ʻa e ongo fehuʻi naʻe maʻu ʻe Siope ʻi heʻene fekumi ki ha ʻamanaki lelei ʻi hono ngaahi faingataʻaʻiá.

Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni ʻa e kau akó ke mahino ʻa e fehuʻi ʻa Siope ʻi he veesi 10, te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange ʻoku fehuʻi ʻe Siope, “Te tau ʻalú ki fē ʻi he taimi te tau mate aí?”

  • Ko e fē ha taimi kuó ke fanongo pe fai ai ha ngaahi fehuʻi tatau?

Te ke lava ʻo poupouʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau tali ʻaki e ngaahi fehuʻi ʻa Siopé.

Ke vakai ki he founga te nau lava ai ʻo tali e fehuʻi ʻa Siope ʻi he veesi 10, ʻe lava ke fakafekauʻaki pe fakafehokotaki ʻe he kau akó ʻa e veesi 10 mo e ʻAlamā 40:6, 11–14. Fakamatalaʻi ange naʻe akoʻi ʻe ʻAlamā ko e palōfita ʻo e Tohi ʻa Molomoná ko e hili ʻetau maté, ʻoku nofo hotau laumālié ʻi ha tuʻunga ʻo e fiefia pe mamahi kae ʻoua kuo hokosia ʻa e Toetuʻú.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau ala tali ʻaki e fehuʻi ʻa Siope ʻi he veesi 14. ʻI heʻenau fakalaulaulotó, te ke lava pe ko ha tokotaha ako ʻo lau ʻa e fakamatala ko ʻení. Pe ko hoʻomou sio ʻi he “Kae ʻOua Ke Tau Toe Feʻiloaki,” ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org, mei he taimi 0:00 ki he 2:28.

3:38

Naʻe fakapoongi ʻa ʻAfa Peitoni, ko e taha ʻo e ngaahi kaungāmeʻa ʻo Palesiteni Tōmasi S. Monisoni (1927–2018) ʻi heʻene kei siʻí, ʻi he Tau Lahi ʻa Māmani Hono II. Naʻe vahevahe ʻe Palesiteni Monisoni ʻene aʻusia ʻi heʻene ʻaʻahi ki he ʻapi ʻo ʻAfá hili ʻene ongona e ongoongó:

Official portrait of President Thomas S. Monson, 2008.

Ne u lotu loto pē ʻi heʻeku fakaofi atu ki he kiʻi hala he ʻapi ʻo Peitoní, mo u fifili loto pē pe ko e hā e faʻahinga lea fakafiemālie ʻe lava ke lea ʻaki ʻe ha kiʻi tamasiʻi kei talavou.

Ne fakaava mai ʻa e matapaá, pea naʻe fāʻofua mai ʻa Mīsisi Peitoni kiate au ʻo hangē haʻane fāʻofua ki hono fohá. …

[Hili ʻema lotu fakatahá], naʻe sio fakamamaʻu ʻa Mīsisi Peitoni ki hoku matá mo ne pehē mai: “ʻE Tomi, ʻoku ʻikai ke u kau ki ha siasi ʻo hangē ko koé. Talamai angé, ʻe toe moʻui nai ʻa ʻAfa?” (“Mrs. Patton—The Story Continues,” Liahona, Nōvema 2007, 22)

Fakakaukauloto naʻá ke ʻi he tūkunga ʻo Palesiteni Monisoní. Hiki ʻi hoʻo tohinoa akó ha kiʻi palakalafi nounou ke tali ʻaki e fehuʻi ʻa Mīsisi Peitoní.

Poupouʻi e kau akó ke tānaki atu ki he meʻa kuo nau tohí ʻi he hokohoko atu ʻenau ako fekauʻaki mo e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí.

“ʻOku ou ʻilo ʻoku moʻui ʻa hoku Huhuʻí”

Lau ʻa e Siope 19:23–27, ʻo kumi e tali naʻe fai ʻe Siope ki heʻene ngaahi fehuʻí.

  • Ko e hā e meʻa naʻe ʻilo ʻe Siope ʻoku moʻoní?

    Mahalo ʻe vahevahe ʻe he kau akó ha meʻa hangē ko e koeʻuhí ko Sīsū Kalaisí, te tau toetuʻu pea toe mamata ki he ʻOtuá.

  • Ko e hā e meʻa ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he veesi 23–24 fekauʻaki mo e ongo naʻe maʻu ʻe Siope fekauʻaki mo e moʻoni ko ʻení?

  • Naʻe mei tākiekina fēfē nai ʻe he ʻilo ko ʻeni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí ʻa Siope ʻi heʻene kātekina hono ngaahi faingataʻaʻiá?

  • ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ʻilo ko ʻení?

ʻE lava ke lau ʻe he kau akó ʻa e fakamatala ko ʻení ʻiate kinautolu pē pea vahevahe ʻa e meʻa ʻoku makehe kiate kinautolu mei aí.

Naʻe vahevahe ʻe Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí ha niʻihi ʻo e ngaahi founga ʻe lava ke ʻomi ai ʻe heʻetau ʻilo ki he Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí ha ʻamanaki leleí:

Official Portrait of President Dallin H. Oaks taken March 2018.

Ko e toetuʻu mei he maté ko ha fakamahino fakataautaha ia ʻo ʻetau tuí. ʻOkú ne tānaki mai ha mahino ki heʻetau tokāteliné, ha fakaivia ki hotau ʻulungāngá, mo ha ʻamanaki lelei ki hotau kahaʻú. …

ʻOku ʻomi ʻe he toetuʻú ʻa e fakakaukau mo e ivi ke kātekina ʻa e ngaahi faingataʻa fakamatelie ʻoku fepaki mo kitautolu takitaha pea mo kinautolu ʻoku tau ʻofa aí. ʻOkú ne ʻomi ha founga foʻou ke vakai ʻaki ki he ngaahi tōnounou fakatuʻasino, fakaeʻatamai, pe fakaeloto ʻoku tau maʻu ʻi hotau fanauʻí pe maʻu ʻi he lolotonga ʻo e moʻui fakamatelié. ʻOkú ne ʻomi ha ivi ke tau kātekina ʻa e mamahí, ngaahi tōnounoú, mo e ngaahi loto-taʻefiemālié. Koeʻuhí kuo pau ke tau takitaha toetuʻu, ʻoku tau ʻilo leva ko e ngaahi tōnounou mo e ngaahi fakafepaki fakamatelié ni ʻoku fuonounou pē. (“Ko e Hā Kuo Fai ʻe Hotau Fakamoʻuí Maʻatautolú?,” Liahona, Mē 2021, 75)

  • Ko e fē ha taimi kuó ke mamata ai ki ha taha ʻokú ne maʻu ha ʻamanaki lelei ʻo fakafou ʻi heʻene tui kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Toetuʻú?

Ko e Mahino Kau ki he Toetuʻú

Kimuʻa pea fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení, ʻe lava ke mou aleaʻi ʻa e founga te tau lava ai ʻo fakamālohia ʻa e ngaahi lea ʻoku tau lea ʻaki pe tohí ʻaki hano fakafehokotaki kinautolu mo e ngaahi folofola ʻa e Fakamoʻuí mo e lea ʻEne kau palōfitá. Ko e founga ʻe taha ʻe lava ke tau fai ai ʻení ko hono lea ʻaki e ngaahi kupuʻi lea mei he folofolá.

Fai ʻa e ngaahi meʻá ni ki he palakalafi naʻá ke tohi ko e tali ki he fehuʻi ʻa Mīsisi Peitoní:

  1. Tānaki atu ha sētesi ʻe taha pe ua ʻo fakaʻaongaʻi ha meʻa naʻá ke ako pe ongoʻi he ʻahó ni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi pea mo e ʻamanaki lelei ʻe lava ke tau maʻu koeʻuhí ko ʻEne Toetuʻú. Fakakau ha kupuʻi lea mei he Siope 19:25–27.

  2. Tānaki atu ha sētesi ʻe taha pe ua ʻo fakaʻaongaʻi ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea mei ha ngaahi potufolofola pe fakamatala kehe mei he kau taki ʻo e Siasí. Ke fai ʻení, te ke lava ʻo kumi ʻa e “Toetuʻú” ʻi he Gospel Library, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, pe Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí. Te ke lava foki ʻo vakaiʻi ʻa e peesi 48, 55–56, mo e 58 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí: Ko ha Fakahinohino ki hono Vahevahe ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí (2023).

Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo ʻoange ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení:

1 Kolinitō 15:20–22; Mōsaia 16:7–8; ʻAlamā 11:42–44; Hilamani 14:17; Molonai 7:41

Te ke lava ʻo huluʻi ʻa e “Because of Him” (2:44), ʻoku maʻu ʻi heChurchofJesusChrist.org, pea fakaafeʻi e kau akó ke tānaki atu ki he meʻa ne nau hikí.

2:44

ʻI he ʻosi ʻa e ngāue ʻa e kau akó, vahe kinautolu ki ha fanga kiʻi kulupu iiki. Tuku ke vahevahe ʻe he kau akó mo ʻenau kulupú ʻa e meʻa ne nau tohi fekauʻaki mo e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí. Lolotonga e vahevahe honau kaungāakó, ʻe lava ke tānaki atu e kau akó ki heʻenau ngaahi palakalafí.

Ke fakaʻosi e kalasí, te ke lava ʻo mamata ʻi he toenga ʻo e “Kae ʻOua Ke Tau Toe Feʻiloaki,” mei he taimi 2:28 ki he 3:39, ke fanongo ki he meʻa naʻe lea ʻaki ʻe Palesiteni Monisoni kia Mīsisi Peitoní.

3:38