Seminelí
Akoako Fakataukei Fakatokāteline 6: Ke Mahino ʻa e Ngaahi Potufolofola Fakataukei Fakatokāteliné mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié


“Akoako Fakataukei Fakatokāteline 6: Ke Mahino ʻa e Ngaahi Potufolofola Fakataukei Fakatokāteliné mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Akoako Fakataukei Fakatokāteline 6: Ke Mahino ʻa e Ngaahi Potufolofola Fakataukei Fakatokāteliné mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

2 Ngaahi Tuʻi 16–25: Lēsoni 89

Akoako Fakataukei Fakatokāteline 6

Ke Mahino ʻa e Ngaahi Potufolofola Fakataukei Fakatokāteliné mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié

Profile of a Young Woman in bright sunlight.

ʻE lava ke tokoni ʻa e fakataukei fakatokāteliné ki he kau akó ke langa ʻenau moʻuí ʻi he makatuʻunga ʻo Sīsū Kalaisí mo ʻEne ongoongoleleí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné pea fakaʻaongaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fili ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ʻoku nau fakaʻamu ke mahino lelei ange kiate kinautolu. Poupouʻi kinautolu ke fekumi ʻi he ngaahi futinoutí pe fakaʻaongaʻi ha tikisinale ke kumi ʻa e ngaahi foʻi lea ʻi he potufolofolá. ʻE lava ke hoko ʻa e polokalama Fakataukei Fakatokāteliné ko ha maʻuʻanga tokoni ʻaonga. ʻE lava ke maʻu ʻe he kau akó ha lisi ʻo e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2022).

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Toe vakaiʻi ʻo e fakataukei fakatokāteliné: Mahinó

Te ke lava ʻo kamata e kalasí ʻaki hano aleaʻi e meʻa ʻoku fai ʻe he kau akó ʻi he taimi ʻoku ʻikai mahino ai kiate kinautolu e ngaahi potufolofolá.

  • Kuó ke lau nai ha potufolofola pea puputuʻu fekauʻaki mo hono ʻuhingá—mahalo naʻa mo e hili haʻo lau tuʻo lahi ia?

  • Ko e hā hoʻo fakafōtungá ʻi he taimi ʻe hoko ai ʻeni kiate koé?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku fiefia ai ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he taimi ʻoku tau feinga ai ke mahino kiate kitautolu ʻa e folofolá?

Tokoniʻi e kau akó ke nau ʻilo ʻoku angamaheni pē ʻa e ʻikai mahino ʻa e meʻa kotoa pē ʻi he folofolá. Fakamatalaʻi ange ʻe ʻalu pē taimí pea ʻi he akoako ke fakaʻaongaʻi e ngaahi taukei ako folofolá, ʻe tupulaki ʻetau malava ke mahino kiate kitautolu e folofolá.

Fakaʻaliʻali ha lisi ʻo e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteline kuo ako ʻe he kau akó lolotonga e Fuakava Motuʻá. Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha potufolofola te nau fiemaʻu ke mahino lelei ange kiate kinautolu. Kole leva ki he kau akó ke fakakakato ha taha ʻo e ngaahi ʻekitivitī ko ʻení.

ʻEkitivitī A: Fakafekauʻakí

Kumi ha ngaahi potufolofola kehe te ne ala fakalahi hoʻo mahino ki he potufolofola fakataukei fakatokāteliné. Te ke lava foki ʻo ʻiloʻi ha tokāteline ʻoku akoʻi ʻi he potufolofolá pea fakaʻaongaʻi ʻa e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá ke maʻu ʻa e ngaahi potufolofola ʻoku akoʻi lahi ange ai e tokāteline ko iá. Fakakaukau ke fakafehokotaki pe fakafekauʻaki e ngaahi potufolofola kehe ʻokú ke maʻú mo hoʻo potufolofola fakataukei fakatokāteliné.

Te ke lava foki ʻo hiki ʻi hoʻo tohinoa akó pe ʻi he Gospel Library ʻa e founga naʻe tokoni ai hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ke fakatupulaki hoʻo mahino ki he potufolofola fakataukei fakatokāteliné.

ʻEkitivitī E: Fakaʻuhingaʻi e ngaahi foʻi leá

Feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi foʻi lea ʻi he potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻa ia ʻoku ʻikai mahino kiate koé. Kumi ʻa e ʻuhinga ʻo e ngaahi lea ko iá ʻi he ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku maʻú. Te ke lava ʻo vakaiʻi ʻa e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, pe ko ha tikisinale fakalūkufua. Lekooti e ngaahi fakaʻuhinga ʻokú ke maʻú ʻi hoʻo tohinoa akó, tafaʻaki hoʻo folofolá, pe ko e Gospel Library. Toe lau ʻa e potufolofolá ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi fakaʻuhinga naʻá ke maʻú.

Hili ha taimi feʻunga, kole ki ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻa e founga naʻe tupulaki ai ʻenau mahino ki ha potufolofola fakataukei fakatokāteline. Te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko e:

  • Naʻe fakatupulaki fēfē ʻe he ngaahi potufolofola fakafekauʻaki naʻá ke maʻú ʻa hoʻo mahino ki he potufolofola fakataukei fakatokāteliné?

  • Naʻe tokoniʻi fēfē koe ʻe he fakaʻuhingaʻi ʻo e ngaahi foʻi leá ke kehe hoʻo vakai ki he ngaahi potufolofola ko ʻení?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻaongaʻi e ngaahi taukei ako folofola ko ʻení lolotonga ʻenau ako folofola fakatāutahá pe fakafāmilí.

Ako mo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié

ʻE lava ke teuteuʻi e kau akó ʻi hono toe vakaiʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ke fakaʻaongaʻi kinautolu ki ha tūkunga moʻoni ʻo e moʻuí. Fili ha taha ʻo e ngaahi ʻekitivitī mei he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné,” ʻoku maʻu ʻi he fakamatala fakalahí. ʻE lava ke maʻu ʻe he kau akó ha ngaahi fakamatala ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he palakalafi 5–12 ʻo e konga “Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālie” ʻo e Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2023).

Kuo teʻeki ako ʻe he kau akó ha potufolofola fakataukei fakatokāteline foʻou talu mei he Sosiua 24:15. ʻOku fakataumuʻa ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa ne nau toki akó, ʻa ia ʻe ala kau ai ʻa e 1 Samuela 3:4–10 pe 1 Ngaahi Tuʻi 19:9–13. Ke fakakau ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteline mei he ʻū tohi folofola kehé ʻe lava ʻo tokoni ʻi he tūkunga ko ʻení. ʻOku kau ʻi he ngaahi sīpingá ʻa e Sēmisi 1:5–6; 2 Nīfai 28:30; mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 8:2–3.

Fakaʻaongaʻi pe liliu ʻa e tūkunga ko ʻení ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié.

Lolotonga ha fakataha fakakalasi kimuí ni ʻa e Kau Finemuí, naʻe fanongo ʻa Keli ki hano vahevahe ʻe ha kau finemui tokolahi ha ngaahi aʻusia fakataautaha ʻo ha taimi naʻe tataki ai kinautolu ʻe he ʻOtuá ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní. Naʻe fiefia ʻa Keli maʻanautolu, ka ʻoku ʻikai ke ne ongoʻi ʻokú ne maʻu ha fakahinohino fakataautaha mei he Laumālie Māʻoniʻoní. ʻOkú ne ongoʻi ʻoku ʻi ai ʻene ngaahi fili mahuʻinga ke fakahoko mo fiemaʻu ha fakahinohino fakalangi.

  • Ko e hā ha ngaahi ʻuhinga ʻe ala faingataʻa ai kia Keli ke ne fakatokangaʻi ʻa e fakahā fakatāutahá?

    ʻE lava ke lisi ʻe he kau akó ha niʻihi fakafoʻituitui kehekehe ʻe lava ke tafoki ki ai ʻa Keli ki ha tokoni. ʻOku kau ʻi he ngaahi sīpingá ʻa e ha mātuʻa, taki ʻo e Siasí, ko ha tokoua pe tuongaʻane, pe ko ha kaungāmeʻa. Fakaafeʻi e kau akó ke nau takitaha fili ha tokotaha ke fakatātaaʻi. Kole ange ke nau teuteu ke tokoni kia Keli ke fakaʻaongaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ʻo fakaʻaongaʻi e tokotaha ʻoku nau fakatātaaʻí.

    Te ke lava ʻo vahevahe e kau akó ki ha ngaahi kulupu ʻo fakatatau mo e niʻihi ne nau filí. Ke fakaʻehiʻehi mei ha ngaahi kulupu tokolahi, te ke lava ʻo faʻu ha ngaahi kulupu kehekehe ke fakatātaaʻi ʻa e tokotaha tatau.

  • Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo vahevahe mo Kelí? Te ke poupouʻi fēfē nai ia ke ne fakaʻaongaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié?

    Kapau ʻe fiemaʻu tokoni e kau akó, fakaafeʻi kinautolu ke kumi ha ngaahi fakamatala pau mei he palakalafi 5–12 ʻo e konga Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālie ʻo e Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné. Te nau lava foki ʻo ako ʻa e “ʻIloʻi ko e Fakahaá ko ha Ngāue Ia” ʻi he konga “Ko Hono Kumi ha Ngaahi Tali ki Hoʻo Ngaahi Fehuʻí” ʻo e [Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí] ʻi he Gospel Library.

    ʻE lava foki ke tokoni e ngaahi fehuʻi ko ʻení ki he kau akó ke teuteuʻi ha tali.

  • Ko e hā e meʻa ʻe lava ke fai ʻe Keli ke ngāue ai ʻi he tui ke maʻu ha fakahinohino mei he ʻOtuá? ʻE tokoni fēfē nai kiate ia hono fakahoko ʻení?

  • Ko e hā nai ha meʻa kuo ʻosi ʻiloʻi ʻe Keli fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní, ko ʻEne palaní, pea mo e founga ʻo ʻEne fengāueʻaki mo ʻEne fānaú? Te ke tokoniʻi fēfē ʻa Keli ke ne fakaʻaongaʻi ʻa e ʻilo ko ʻení ki hono tūkunga lolotongá?

  • Ko e hā ha potufolofola, fakamatala mei ha taki ʻo e Siasí, pe ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe ʻo e ongoongoleleí te ke lava ʻo vahevahe mo Keli? ʻOkú ke pehē ʻe tokoni fēfē ʻa e maʻuʻanga tokoni ko ʻení kiate iá?

    Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke teuteu ai ha talí, fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne fakangalingali pē ko Keli ia. Kole ange ke ne fili ʻa e tokotaha te ne kole tokoni ki aí. Fakaafeʻi e kau ako naʻa nau fili ʻa e tokotaha ko iá ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau teuteú. Hangē ko ʻení, kapau naʻe pehē ʻe he tokotaha ako ʻokú ne fakafofongaʻi ʻa Kelí te ne tafoki ki heʻene ongomātuʻá, ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau ako naʻa nau mateuteu ke fakahoko ha tali ko ha mātuʻá, ʻa e meʻa ne nau teuteú mo Kelí.

    Ka faingamālie e taimí, toe fai pē ʻa e ʻekitivitií mo ha tokotaha ako kehe ʻokú ne fakafofongaʻi ʻa Keli. ʻE lava ke fili ʻe he tokotaha ako ko ʻení ha tokotaha kehe ke vahevahe ʻenau ngaahi tali naʻe teuteú.

    Hili hono fakatātaaʻí, fakakaukau ke ʻeke ange e ongo fehuʻi ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke mahino e meʻa ne nau akó.

  • Ko e hā ha meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo hono maʻu ha fakahinohino fakalangi ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní?

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki ha tūkunga ʻoku nau fehangahangai mo ia. Fakaafeʻi kinautolu ke fai ha meʻa he ʻahó ni ke fakaʻaongaʻi ha tefitoʻi moʻoni ʻe taha pe lahi ange ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ki he tūkunga ko iá. Fakakaukau ke vahevahe hoʻo fakamoʻoni ki he founga ʻe tokoniʻi ai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa e kau akó ʻi he ngaahi faingataʻa fakatāutahá ʻi heʻenau sio kiate Kinaua ki ha fakahinohinó.