“2 Ngaahi Tuʻi 21–23: Tuʻi ko Sōsaiá mo e Tohi ʻo e Fonó,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“2 Ngaahi Tuʻi 21–23: Tuʻi ko Sōsaiá mo e Tohi ʻo e Fonó,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
2 Ngaahi Tuʻi 16–25: Lēsoni 87
2 Ngaahi Tuʻi 21–23
Tuʻi ko Sōsaiá mo e Tohi ʻo e Fonó
Kuó ke fifili nai pe naʻe mei kehe fēfē hoʻo moʻuí kapau naʻe ʻikai ke ke maʻu ʻa e folofolá? ʻI he taimi naʻe hē ai ʻa e puleʻanga ʻo Siutá mei he ʻOtuá, naʻe liʻaki ʻa e “tohi ʻo e fonó” (2 Ngaahi Tuʻi 22:8, 11) pea iku ʻo mole ʻi he temipalé. Lolotonga hono fakaleleiʻi ʻe Sōsaia ʻa e temipalé, naʻe maʻu ʻe he taulaʻeiki lahi ko Hilikiá ʻa e tohi ʻo e fonó, ʻa ia naʻe lau leva ʻe Sōsaia ki he kakaí. Naʻe tokoni ʻa e folofolá ki he Tuʻi ko Sōsaiá mo hono kakaí ke nau tafoki ki he ʻEikí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau tafoki ki he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he ako folofola fakatāutahá.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau toe vakaiʻi ʻenau ngaahi taumuʻa ako folofola fakatāutahá mo ʻenau feinga ke lau e ngaahi vahe ne vahe ange ʻi he Fuakava Motuʻá. Poupouʻi kinautolu ke hokohoko atu ʻenau ngāueʻi ʻenau ngaahi taumuʻá pe fakahoko ʻi he faʻa lotu ha ngaahi liliu ʻoku fiemaʻú ke ola lelei ai.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Moʻui taʻe ʻi ai ha folofolá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke fokotuʻu ha meʻa fakaʻilonga tohi ʻi ha Tohi Tapu ʻi he 2 Ngaahi Tuʻi 22:8. Fūfuuʻi ʻa e Tohi Tapú ʻi he loki akó ke fakaʻaongaʻi ʻamui ange ʻi he lēsoní.
Hiki ʻa e fehuʻi taʻekakato ko ʻení ʻi he palakipoé:
-
Naʻe mei fēfē nai hoʻo moʻuí ka ne taʻeʻoua ʻa e ?
Fakakaukau ke ʻoange ha kiʻi laʻipepa siʻisiʻi ki he tokotaha ako takitaha. Fakaafeʻi kinautolu ke nau hiki ha meʻa pe ʻekitivitī angamaheni te ne lava ʻo fakakakato ʻa e fehuʻí. Hangē ko ʻení, te nau lava ʻo tohi ha ngaahi foʻi lea hangē ko e sū, polosi fufulu nifo, ʻapiako, pe sipoti. Vahevahe e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki. Fakaafeʻi kinautolu ke aleaʻi e founga te nau tali ʻaki ai e fehuʻí kapau naʻe fakakakato ia ʻaki e ngaahi lea kuo nau hikí. ʻI he ʻosi e fevahevaheʻaki ʻa e kau akó, ʻoange ha taimi ke nau fakakaukau fakalongolongo ai ki he ngaahi meʻá ni:
Fakakaukau ki hoʻo ngaahi aʻusia fakatāutahá ʻi hoʻo fakalaulauloto ki he ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Naʻe mei fēfē nai hoʻo moʻuí ka ne taʻeʻoua ʻa e folofolá?
-
Kuo tākiekina fēfē ʻe hoʻo ako kimuí ni ʻa e folofolá ho vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
ʻE lava ke ke kole ki ha niʻihi ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻenau talí. Ke tānaki atu ki he fealeaʻakí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala ko ʻení.
Naʻe akonaki ʻa ʻEletā D. Toti Kulisitofasoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá fekauʻaki mo ʻetau fiemaʻu ʻa e folofolá.
Ko kinautolu ʻoku ʻikai ke nau maʻu pe ʻikai tokanga ki he folofola ʻa e ʻOtuá, ne fakaʻau ke mole ʻenau tui kiate Iá mo ngalo ʻiate kinautolu ʻa e ʻuhinga ʻoku nau ʻi heni aí. (“Ko e Tāpuaki ʻo e Folofolá,” Liahona, Mē 2010, 33)
ʻI he konga kimui ʻo e lēsoní, ʻe maʻu ʻe he kau akó ha faingamālie ke ʻiloʻi mo vahevahe ʻa e ngaahi potufolofolá mo fakakaukau ki heʻenau ngaahi taumuʻa ako fakatāutahá. Te ke lava ʻo liliu ha ngaahi konga ʻo e lēsoni ko ʻení ke maʻu ha taimi feʻunga ki he ongo konga “Vahevahe ʻa e tokotaha akó” mo e “Ngaahi taumuʻa ako folofolá.”
Ko e ivi tākiekina ʻo e folofolá
ʻI he fakalau ʻa e taimí, naʻe mole ʻa e folofolá, pea tafoki ʻa e puleʻanga ʻo Siutá mei he ʻEikí. ʻI he malumalu ʻo e pule ʻa e ongo tuʻi ko Manase mo ʻĀmoní, naʻe tauhi tamapua ʻa e kakaí mo fai ha ngaahi angahala kehe, kau ai hono feilaulau ʻaki ʻa e fānaú (vakai, 2 Ngaahi Tuʻi 21). Hili e pekia ʻa ʻAmoní, naʻe fokotuʻu hono foha ko Sōsaiá ko e tuʻi ʻi hono taʻu valú. Naʻe anga māʻoniʻoni ʻa Sōsaia. ʻI he taʻu 18 ʻo ʻene pulé, naʻe fokotuʻutuʻu ʻe Sōsaia ha totongi maʻa ha kau ngāue ke fakaleleiʻi e temipale ʻi Selusalemá (vakai, 2 Ngaahi Tuʻi 22:1–7).
Kapau naʻá ke fufuuʻi ha Tohi Tapu kimuʻa he kalasí, fakamatalaʻi ange ʻoku ʻi ai ha folofola ʻoku fūfuuʻi ʻi ha feituʻu ʻi he loki akó. Fakaafeʻi e kau akó ke kumi kinautolu. Kole ki he tokotaha ako ʻokú ne maʻu ʻa e Tohi Tapú ke kumi ʻa e meʻa fakaʻilonga tohí. Hili iá pea ʻoange ʻa e fakahinohino ko ʻení:
Lau ʻa e 2 Ngaahi Tuʻi 22:8–13, ʻo kumi e meʻa naʻe hoko ʻi hono fakaleleiʻi ʻo e temipalé.
-
Ko e hā e meʻa naʻe maʻu ʻe Hilikia ko e taulaʻeiki lahí?
-
Ko e hā e tali ʻa e Tuʻi ko Sōsaiá hili ʻene fanongo ki he ngaahi lea ʻo e tohí, pe ko e folofolá?
Naʻe fakakaukau ʻa Sōsaia ke ne lau e tohí ki he kakai kotoa pē ʻo Selusalemá (vakai, 2 Ngaahi Tuʻi 22:14–20; 23:1–2).
Te ke lava ʻo tokoni ke fakakaukauloto e kau akó ki he meʻa kuo nau laú ʻaki ʻenau sio ʻi he “Sosaia mo e Tohi ʻo e Fonó” (12:25) mei he taimi 7:02 ki he 8:37. ʻOku maʻu ʻa e vitioó ni ʻi he ChurchofJesusChrist.org.
Lau ʻa e 2 Ngaahi Tuʻi 23:1–3, ʻo kumi ʻa e ivi tākiekina naʻe maʻu ʻe Sōsaia mo hono kakaí mei hono lau ʻo e folofolá. Fakakaukau ke fakaʻilongaʻi ʻa e meʻa ʻokú ke maʻú.
-
Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako mei he ngaahi vēsí ni ʻo kau ki he ngaahi ola ʻo e ako folofolá ʻi heʻetau moʻuí?
ʻI he ngaahi fakakaukau ʻoku vahevahe ʻe he kau akó, mahalo te nau ʻiloʻi ʻe lava ke tokoni hono ako ʻo e folofolá ke tau tafoki ki he ʻEikí ʻaki hotau lotó kotoa. ʻE lava ke hiki ʻeni ʻi he palakipoé pea toutou lave ki ai ʻi he toenga ʻo e lēsoní.
Ke mahino lelei ange ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení, ʻe lava ke fakakakato ʻe he kau akó ʻa e meʻá ni mo hanau hoa. ʻE lava ke ako ʻe he tokotaha ako takitaha ha seti veesi ʻe taha. Hili iá pea ʻe lava ke fevahevaheʻaki ʻe he ngaahi hoá ʻa e meʻa ne nau akó mo aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ʻoku ʻoatú.
ʻI he ako ʻa Sōsaia mo hono kakaí mei he folofolá pea tafoki ki he ʻEikí, naʻe ueʻi kinautolu ke nau fai ha ngaahi liliu ʻi heʻenau moʻuí. Lau hoʻo ngaahi veesi ne vahe atú, ʻo kumi e ngaahi liliu naʻa nau fakahokó.
Tokotaha ako 1
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga naʻe fiemaʻu ai ke fakaʻauha ʻe he kakaí ʻenau ʻū tamapua kotoa pē ke tafoki ki he ʻEikí ʻaki honau lotó kotoa?
-
ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ako folofolá ke tau tafoki mei he ngaahi ivi tākiekina kovi ʻi heʻetau moʻuí?
Tokotaha ako 2
-
Ko e hā ha tōʻonga fakalotu naʻe toe muimui ki ai ʻa Sōsaia mo hono kakaí hili ʻenau lau e folofolá?
-
ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he ako folofolá ke tau manatuʻi ʻa e Fakamoʻuí mo moʻui ʻaki ʻEne ongoongoleleí?
Te mou lava ʻo fakaʻosi e talanoa ʻo Sōsaiá ʻaki haʻamou mamata ʻi he “Sosaia mo e Tohi ʻo e Fonó” mei he taimi 8:37 ki he 10:20.
Vahevahe ʻa e tokotaha akó
ʻOku fakataumuʻa ʻa e konga ko ʻeni ʻo e lēsoní ki he fakakaukauloto mo e vahevahe fakataautaha. ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e founga kuo tokoniʻi (pe ʻe lava ke tokoniʻi) ai kinautolu ʻe he folofolá ke tafoki ki he ʻEikí.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Sipenisā W. Kimipolo (1895–1985) fekauʻaki mo e ivi tākiekina ʻo e ako folofolá ʻi heʻene moʻuí:
ʻOku ou ʻilo ko e taimi ko ē ʻoku ou fakavaʻivaʻinga ai ʻi heʻeku ngaahi fetuʻutaki mo e ʻOtuá pea mo e taimi ʻoku hangē ai ʻoku ʻikai fanongo mai ʻa langi pea ʻikai fanafana mai [ha leʻo fakalangí], ʻoku ou fuʻu mamaʻo ʻaupito mei he ʻOtuá. Kapau te u moʻui ʻaki e folofolá, ʻoku ou vāofi ange ai mo e ʻOtuá, pea foki mai mo hoku tuʻunga fakalaumālié. (Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Sipenisā W. Kimipolo [2006], 82)
Feinga ke ʻiloʻi ha potufolofola kuó ne tokoniʻi (pe ʻe lava ʻo tokoni) ke ke tafoki ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi. ʻE lava ke maʻu ia mei hoʻo ako folofola fakatāutahá pe fakafāmilí pe ko ha lēsoni semineli kimuʻa, pe ko ha potufolofola fakataukei fakatokāteline. Teuteu ke vahevahe ʻa e meʻa ko ʻení:
-
Kuo tokoniʻi fēfē ʻe he potufolofola ko ʻení (pe ʻe tokoni fēfē) ki hoʻo tafoki ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻaki ho lotó kotoa?
ʻI he taimi ʻe mateuteu ai ʻa e kau akó ke vahevahé, fakaafeʻi ʻa e tokotaha kotoa pē ke hiki ʻenau ngaahi potufolofolá ʻi he palakipoé ʻo takatakai ʻi he foʻi moʻoni naʻa nau ʻiloʻi kimuʻá. Kole ki ha niʻihi te nau loto-fiemālie ke lau ʻenau potufolofolá pea vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú pe aʻusiá. Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava foki ʻo vahevahe ha ngaahi potufolofola kuo nau tokoniʻi koe ke ke tafoki ki he ʻEikí.
Fakakaukau ke tuhu ki he ngaahi potufolofola ʻi he palakipoé kuo teʻeki ke vahevahé. Te ke lava ʻo ʻeke ange pe ʻe loto-fiemālie ʻa e kau ako naʻa nau tohi e ngaahi potufolofola ko iá ke vahevahe. Pe ko hoʻo fakaafeʻi e kalasí ke nau lau e potufolofolá pea aleaʻi e founga ʻe lava ke tokoni ai ke tau tafoki ki he ʻEikí.
Lolotonga e vahevahe ʻa e kau akó, te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi vakaiʻi ke poupou ki he fealēleaʻaki fakakalasí. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo fehuʻi ange, “Kuo maʻu nai ʻe ha toe taha ha aʻusia ʻi he potufolofola ko iá? Te ke loto-fiemālie nai ke vahevahe?” pe “Ko e hā ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi ongo kuó ke maʻu ʻi hoʻomou fefanongoʻakí?”
Ngaahi taumuʻa ako folofolá
Fakakaukau ke vahevahe hoʻo fakamoʻoni ʻe lava ke maʻu ʻe hoʻo kau akó ha aʻusia tatau mo Sōsaia ʻi heʻene ako e folofolá (vakai, 2 Ngaahi Tuʻi 23:25). Fakaafeʻi e kau akó ke toe vakaiʻi ʻenau ngaahi taumuʻa ki he ako folofola fakatāutahá mo ʻenau fakalakalaka ʻi hono lau e ngaahi vahe ne vahe ange ʻi he Fuakava Motuʻá. ʻOange ha taimi ke nau fakakaukauloto ai ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
ʻOkú ke ongoʻi ʻoku tokoniʻi koe ʻe hoʻo taumuʻa ako folofola lolotongá ke ke tafoki kakato ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi? Kapau ko ia, kuó ke mamata fēfē ki he hoko ʻa e meʻá ni? Kapau ʻoku ʻikai, ko e hā ha ngaahi liliu te ke fai?
-
Ko e hā ha ngaahi aʻusia mahuʻingamālie kuó ke maʻu ʻi hono lau e ngaahi vahe ne vahe atu ʻi he Fuakava Motuʻá? Ko e hā e meʻa te ke fai ke fakapapauʻi ʻokú ke fakakakato ʻa e ngaahi laukonga kuo vahe atú?
Poupouʻi e kau akó ke hokohoko atu ʻenau feinga ke ako fakaʻaho e folofolá.