Seminelí
Kau Fakamaau 2–4: Ko e Tafoki ki he ʻEikí ke Maʻu ha Fakahaofí


“Kau Fakamaau 2–4: Ko e Tafoki ki he ʻEikí ke Maʻu ha Fakahaofí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Kau Fakamaau 2–4: Ko e Tafoki ki he ʻEikí ke Maʻu ha Fakahaofí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Kau Fakamaau 2–4; 6–8; 13–16: Lēsoni 65

Kau Fakamaau 2–4

Ko e Tafoki ki he ʻEikí ke Maʻu ha Fakahaofí

Jesus healing a lame man.  Outtakes include some of the other cast members, Jesus and disciples, and Jesus helping the lame man up by the hand.

Hili e hū ʻa e fānau ʻo ʻIsilelí ki he fonua ʻo e talaʻofá, naʻa nau fili ke talangataʻa ki he fekau ʻa e ʻEikí ke kapusi ki tuʻa ʻa e kakai faiangahala kotoa peé. Ko hono olá, naʻe ohi ʻe ha kau ʻIsileli tokolahi ʻa e ngaahi tōʻonga faiangahala ʻa e kakai ko ʻení pea mole ai e maluʻi ʻa e ʻEikí. Ka neongo ia, ko e taimi kotoa pē naʻe tangi ai ʻa e kau ʻIsilelí ki he ʻEikí ke fakahaofi kinautolú, naʻá Ne “fokotuʻu hake … [ha] fakamoʻui” maʻanautolu (Kau Fakamaau 3:9). ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e fatongia ʻo e Fakamoʻuí ko hotau Faifakahaofí.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha taimi naʻe fakahaofi (pe fakatauʻatāinaʻi) ai ʻe he Fakamoʻuí ha taha ʻi he folofolá, ha taha ʻoku nau ʻiloʻi, pe ko kinautolu pē. ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻe fai ʻe he fakafoʻituituí pe niʻihi fakafoʻituituí ke tokoni ki he Fakamoʻuí ke fakahaofi kinautolú.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Ngaahi Sīpingá

Ke teuteuʻi e kau akó ke nau ako fekauʻaki mo ha sīpinga fakalaumālie ʻoku maʻu ʻi he tohi ʻa e Kau Fakamāú, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi sīpinga fakamataʻifika ko ʻení. Fakaafeʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki ʻo e kau akó ke nau fakafonu ʻa e ngaahi fika ʻoku puliá.

Kumi ʻa e mataʻifika ʻe ua hono hoko ʻi he ngaahi fika ko ʻení:

A. 2, 4, 6, 8, 10, 12, ,

E. 1, 3, 7, 13, 21, 31, ,

F. 1, 4, 3, 6, 5, 8, 7, ,

H. 10, 11, 6, 8, 4, 7, 4, ,

Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni e kau akó, te ke lava ʻo vahevahe e ngaahi sīpinga ko ʻení:

A: +2

E: +2, +4, +6, ʻo pehē atu ai

F: +3, −1, +3, −1

H: +1, −5, +2, −4, +3, −3, ʻo pehē atu ai

  • Ko e hā ha ngaahi tūkunga ʻi heʻetau moʻuí ʻe ala tokoni ai ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi sīpingá?

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke fakatokangaʻi e ngaahi sīpinga fakalaumālié ʻi heʻetau moʻuí?

ʻI hoʻo ako ʻi he ʻahó ni ha sīpinga fakalaumālie naʻe aʻusia ʻe he kau ʻIsilelí ʻi he tohi ʻa e Kau Fakamāú, fakakaukau ki he founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ia ʻi hoʻo moʻuí. Fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke akoʻi lahi ange koe fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo ako ʻa e sīpinga ko ʻení.

Ko e siakale ʻo e faiangahalá mo e fakahaofí

ʻI he taimi naʻe hū ai ʻa e kakai ʻIsilelí ki he fonua ʻo e talaʻofá, naʻe fekauʻi kinautolu ʻe he ʻEikí ke tuli ʻa e kakai faiangahalá (vakai, Teutalōnome 7:1–4). Naʻe fili ha kau ʻIsileli tokolahi ke ʻoua te nau talangofua kakato ki he fekau ko ʻení. Naʻa nau fakaʻatā ha niʻihi ʻo e kakai faiangahalá ke nau nofo pē (vakai, Kau Fakamaau 1:21, 27–28). ʻI he Kau Fakamaau 2–4, ʻoku tau ako ai fekauʻaki mo ha sīpinga fakalaumālie, pe siakale, naʻe foua ʻe he kakai ʻIsilelí koeʻuhí naʻe ʻikai ke nau muimui maʻu pē ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e siakale ko ʻení ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi e kau akó ke hiki ia ʻi heʻenau tohinoa akó.

A diagram depicting the cycle of sin and deliverance in the book of Judges with four sections connected by blue arrows.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e ngaahi veesi ko ʻení mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi, ʻo kumi e sīpinga ʻulungaanga naʻe hoko ʻi he lotolotonga ʻo e kakai ʻIsilelí. ʻE lava ke fakamatalaʻi fakanounou ʻe he kau akó ʻa e seti veesi takitaha ʻaki ha foʻi lea pe kupuʻi lea. Hili iá, ʻe lava ke nau hiki ʻa e foʻi lea pe kupuʻi lea ko iá ʻi he puha totonu ʻi heʻenau fakatātaá.

1. Kau Fakamaau 3:5–7 (Fakatokangaʻi ange: Ko e Pealí ko ha ʻotua loi ia naʻe lotu ki ai e kau Kēnaní. ʻOku ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea ngaahi vao tapu ki ha “fuʻu ʻakau moʻui pe fuʻu pou hangē ha fuʻu ʻakaú, kuo fokotuʻu ke hoko ko ha meʻa ke moihū ki ai” [Bible Dictionary, “Grove”].)

2. Kau Fakamaau 3:8

3. Kau Fakamaau 3:9 (ʻuluaki kupuʻi lea ʻo e vēsí)

4. Kau Fakamaau 3:9–11

Hili hono ako ʻe he kau akó ʻa e ngaahi vēsí, fakaafeʻi ke nau vahevahe ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea naʻa nau fakakau ʻi heʻenau ʻū fakatātaá. Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo ʻoange ʻa e ngaahi fokotuʻu ko ʻení ki he puha takitaha: 1. Angahalá; 2. Ngaahi Nunuʻá; 3. Tangi ki he ʻEikí; 4. Fakahaofi ʻo fakafou ʻi he ʻEikí. Ke tokoni ke lekooti ʻe he kau akó ʻa e siakale ko ʻení ʻi heʻenau folofolá, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke hiki ʻa e foʻi lea pe kupuʻi lea mei he puha takitaha ʻaki ʻa e seti veesi takitaha.

Hili iá pea fakaʻaliʻali ʻa e fakahinohino ko ʻení. ʻOange ki he kau akó ha ngaahi miniti siʻi ke nau ako ai ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení pe kotoa ʻo e ngaahi potufolofolá.

Ke vakai ki ha ngaahi sīpinga kehe ʻo e siakale ko ʻení ʻi he Kau Fakamaau 2–4, ako ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení. ʻI hoʻo fakatokangaʻi ha ngaahi ʻelemēniti kehekehe ʻo e siakalé, te ke lava ʻo fakahingoa kinautolu ʻi hoʻo folofolá. (Fakatokangaʻi ange: He ʻikai ʻasi ʻa e ʻelemēniti kotoa pē ʻo e siakalé ʻi he ngaahi veesi kotoa pē.)

Kau Fakamaau 2:10–18

Kau Fakamaau 3:12–15, 26–30

Kau Fakamaau 4:1–4, 14–16

  • Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mei he siakale ko ʻeni ʻi he Kau Fakamaau 2–4?

    fakaʻilonga seminelíʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi tali ki he fehuʻi kimuʻá, fakakaukau ke fakamahinoʻi ange ʻenau ngaahi fakakaukau ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e ʻofa mo e ngaahi ʻulungaanga ʻo e ʻOtuá. Ko e founga ʻe taha ke fai ai ʻení ko hono faʻu ha ngaahi fakamatala faingofua hili e vahevahe ʻa e kau akó. Te ke lava ʻo pehē, “Fakamālō atu ʻi hoʻo ʻilo fekauʻaki mo e natula ʻaloʻofa ʻo Sīsū Kalaisí” pe “ʻOku ou houngaʻia ʻi hoʻo fakamanatu mai ʻa e mālohi ʻoku maʻu ʻe he Fakamoʻuí ke fakahaofi kitautolú” pe “Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke ʻiloʻi ʻoku maʻu foki ʻe he Tamai Hēvaní ʻa e ʻulungaanga ko ia naʻá ke fakatokangaʻi ʻi he Fakamoʻuí?” (Ki ha ako lahi ange ki hono tokoniʻi e kau akó ke nau haʻu kia Sīsū Kalaisí, vakai, “Tokoniʻi ʻa e Kau Akó ke Fakamālohia Honau Vā Fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí” ʻi he Fakatupulaki ʻa e Ngaahi Taukei ʻa e Faiakó [2022], 9.)

    Ko e ngaahi moʻoni ʻe ala ʻilo ʻe he kau akó fekauʻaki mo e ʻEikí ʻi he ngaahi potufolofola ko ʻení ko e:

    Kapau te tau fili ke fakafisingaʻi ʻa e ʻEikí, ʻe mole meiate kitautolu ʻEne fakahinohinó mo e maluʻí ʻi heʻetau moʻuí.

    ʻI heʻetau fili ke tafoki ki he ʻEikí mo ui ki Hono huafá, te Ne fakahaofi kitautolu.

  • ʻOkú ke pehē ʻe liliu fēfē hoʻo moʻuí ʻi he mahino kiate koe ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení?

Ko e Faifakahaofí

Fakamatalaʻi ange ko e taha ʻo e ngaahi huafa ʻo e Fakamoʻuí ko e Fakahaofi (vakai, 2 Samuela 22:2). ʻE lava ke lau mo fakafehoanaki ʻe he kau akó ʻa e Mōsaia 7:33 mo e Kau Fakamaau 3:9. Kole ange ke nau vahevahe ʻa e founga ʻoku fakataipe ai ʻe he niʻihi fakafoʻituitui naʻe tokoni ki hono fakahaofi ʻo e kau ʻIsilelí ʻi he tohi Kau Fakamāú ʻa Sīsū Kalaisí.

Ke tokoni ki he kau akó ke nau kiʻi tuʻu hifo ʻo fakaʻaongaʻi fakataautaha ʻa e meʻa kuo nau akó, te ke lava ʻo hiki ʻa e “ko aú” ʻi he palakipoé ʻi lotomālie ʻi he siakalé. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he feituʻu ʻoku nau lolotonga ʻi ai ʻi he siakalé. Kole ange ke nau fakakaukau ki ha ngaahi tūkunga ʻi heʻenau moʻuí ʻoku nau fiemaʻu ai ʻa e fakahaofi ʻa e Fakamoʻuí.

Naʻe fakamoʻoni ʻa ʻEletā Kaili S. Makei ʻo e Kau Fitungofulú ki he founga ʻoku hoko ai ʻa Sīsū Kalaisi ko e Faifakahaofi Maʻongoʻongá:

11:40
Elder Kyle S. McKay of the General Authority Seventy Official Portraits. Taken March 2018.

ʻOku ou fakamoʻoni ko Sīsū Kalaisi ʻa e Tokotaha Faifakahaofi Lahí, pea ʻi Hono huafá, ʻoku ou palōmesi atu ʻi hoʻo tafoki kiate Ia ʻi he loto-fakamātoato mo e loto-moʻoní, te Ne fakahaofi koe mei he meʻa kotoa pē ʻokú ne ʻai ke hōloa pe fakaʻauha hoʻo moʻuí pe fiefiá. (“Ko e Angalelei Vave ʻa e ʻOtuá,” Liahona, Mē 2019, 107)

  • Ko e hā ha ngaahi fakakaukau pe ongo ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo fakakaukau ki he fakamatala ko ʻení?

    Fakakaukau ke ʻoange ha taimi ki he kau akó ke lisi ʻi heʻenau tohinoá pe ʻi he palakipoé ha faʻahinga fakamanamana te ne lava ʻo “holoki pe fakaʻauha [ʻenau] moʻuí pe fiefiá.” Kapau ʻe tokoni, ʻe lava ke ako ʻe he kau akó ʻa e fakamatala “ʻE Lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo Fakahaofi Kitautolu” (Jessica Z. Strong, Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú, Tīsema 2022, 2–4), ʻo kumi ha ngaahi sīpinga.

    ʻI he tafaʻaki ʻo e lisi naʻe faʻu ʻe he kau akó, ʻe lava ke hiki ʻe he kau akó ha ngaahi tali ki he fehuʻi ko ʻení.

  • Ko e hā ha ngaahi founga ʻe lava ke fakahaofi ai kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku tau tafoki ai kiate Iá?

Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi founga kehe ʻe lava ke fakahaofi ai kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ʻi heʻetau tafoki kiate Iá. Te nau lava ʻo fakakaukau ki ha ngaahi sīpinga fakahaofi ʻa e Fakamoʻuí ʻi he folofolá, ʻi heʻenau moʻuí, pe ko e moʻui ʻa ha kakai ʻoku nau ʻilo. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke kumi ha ngaahi potufolofola ʻoku akoʻi ai fekauʻaki mo e mālohi ʻo e ʻEikí ke fakahaofí, hangē ko e ʻAlamā 36:27–29; 38:5. Te nau lava foki ʻo lau ʻa e “Founga ʻe 7 ʻe Lava ʻe he ʻEikí ʻo Fakahaofi Ai Koé” (David A. Edwards, Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú, ʻEpeleli 2022, 18–20).

Fakaafeʻi ha niʻihi ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi kinautolu ke fakamatalaʻi ʻa e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe hono manatuʻi ʻo e ngaahi sīpinga ko ʻení ke fakamālohia ʻenau tui mo e falala ki he Fakamoʻuí.

Fakahaaʻi ʻa e mahinó

Ke tokoni ke fakahaaʻi ʻe he kau akó ʻenau mahino ki he fatongia ʻo e Fakamoʻuí ko e Tokotaha Fakahaofí, fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení. ʻE lava ke nau fakakakato ʻa e ʻekitivitī ko ʻení mo haʻanau hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi.

  1. Faʻu ha tūkunga fekauʻaki mo ha tokotaha kei talavou ʻokú ne fiemaʻu e fakahaofi ʻa e Fakamoʻuí mei ha tūkunga pau.

  2. Hiki ha palakalafi ʻokú ne fakamatalaʻi fakanounou ʻa e meʻa kuó ke ako fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke fakahaofi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e tokotaha ko ʻení.

Fakakaukau ke fakakakato ʻe he kau akó ʻa e sitepu 1 pea vahevahe leva ʻenau tūkungá mo ha hoa pe kulupu kehe. Hili iá ʻe lava leva ke nau fakakakato ʻa e sitepu 2 ko e tali ki he tūkunga ʻa e kulupu ʻe tahá.

Te ke lava ʻo fakaʻosi e lēsoni ko ʻení ʻaki hano vahevahe ha aʻusia pe fakamoʻoni ki he mālohi ʻo e Fakamoʻuí ke fakahaofí.