Seminelí
Teutalōnome 6:6–25; 7:1–26; 8:1–20: “Ka Ke Manatu Koe ki [he ʻEiki] Ko Ho ʻOtuá”


“Teutalōnome 6:6–25; 7:1–26; 8:1–20: ‘Ka Ke Manatu Koe ki [he ʻEiki] Ko Ho ʻOtuá,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí(2026)

“Teutalōnome 6:6–25; 7:1–26; 8:1–20: ‘Ka Ke Manatu Koe ki [he ʻEiki] Ko Ho ʻOtuá,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Teutalōnome 6–8; 15, 18; 29–30; 34: Lēsoni 59

Teutalōnome 6:6–25; 7:1–26; 8:1–20

“Ka Ke Manatu Koe ki [he ʻEiki] Ko Ho ʻOtuá”

A young man folds his arms and prays in his home in Brazil.

Hili ha ngaahi taʻu ʻo hono tataki mo maluʻi ʻe he ʻOtuá e kakai ʻIsilelí ʻi heʻenau fononga he toafá, naʻe ʻamanaki ke nau nofo ʻi honau fonua ʻo e talaʻofá. Neongo ʻe hoko ʻenau aʻu ki honau nofoʻanga foʻoú ko ha liliu kuo nau fakaʻamua, ka ʻe lava foki ke ʻahiʻahiʻi kinautolu ʻe he nofo fiemālié ke ngalo ʻiate kinautolu ʻa e ʻOtuá. Naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí ki he kakai ʻIsilelí ʻo fakafou ʻia Mōsese, ʻa hono mahuʻinga ke nau manatuʻi ʻa e meʻa kuó Ne fai maʻanautolú. ʻOku fakataumuʻa ʻa e lēsoni ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke fakatupulaki ʻenau holi ke manatuʻi ʻa e meʻa kuo fai ʻe he ʻOtuá maʻanautolú.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha meʻa ʻe nima ʻoku nau ongoʻi kuo fai ʻe he ʻEikí maʻanautolu ʻi he uike kuo ʻosí. Fakaafeʻi ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tāpuekina ai ʻenau moʻuí ʻi heʻenau fakatokangaʻi ʻa e meʻa ʻoku fai ʻe he ʻEikí maʻanautolú.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

ʻE lava pē ke faingofua ke “fakangaloʻi ʻa [e ʻEikí]”

Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano aleaʻi e ʻahiʻahi ke fakangaloʻi e ʻOtuá ʻi he taimi ʻoku tuʻunga fiemālie ai e ngaahi meʻá ʻi heʻetau moʻuí. Ko e founga ʻe taha ke fai ai ʻení ko hono fakaʻaliʻali ha ʻū fakatātā hangē ko ʻení pea ʻeke ʻa e ngaahi fehuʻi ʻi laló.

Friends at a beach socializing.  They are singing, talking, walking on the beach and just having fun together.
A missionary is lying on a hospital bed. He is sleeping.
House
House with roof damage, tree branches, and debris as result from tornado on Jan 22, 2017 in Albany, Georgia. (horiz)
  • Ko e fē ʻi he ngaahi tūkunga ko ʻení ʻe ngalingali ke manatuʻi mo fakafalala ange ai ʻa e kakaí ki he ʻOtuá? Ko e hā hono ʻuhingá?

  • Ko e hā ʻe faingataʻa ange ai ke manatuʻi ʻa e ʻOtuá mo fakafalala kiate Ia ʻi he taimi ʻoku ʻi ha tuʻunga lelei ai ʻetau moʻuí?

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke manatuʻi ʻa e ʻOtuá ʻi he tūkunga kotoa peé?

Fakaafeʻi e kau akó ke tali e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó.

ʻI hoʻo fakakaukau fakapatonu ki ho vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí, fakakakato ʻa e ngaahi fakamatala ko ʻení:

ʻI he taimi ʻoku tuʻunga fakafiemālie ai e ngaahi meʻa ʻi heʻeku moʻuí, ʻoku ou faʻa .

ʻI he taimi ʻoku taʻe-fakafiemālie ai e ngaahi meʻa ʻi heʻeku moʻuí, ʻoku ou faʻa .

Poupouʻi e kau akó ke nau fekumi ki he Laumālié ke tokoni ke mahino lelei ange kiate kinautolu ʻa e mahuʻinga ʻo hono manatuʻi ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí pea mo e meʻa kuó Na fai maʻanautolú.

Ko hono manatuʻi ʻo e ʻEikí

Fakakaukau ke lau pe fakamatalaʻi fakanounou ʻa e palakalafi ko ʻení ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e meʻa naʻe hoko ʻi he moʻui ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he tohi Teutalōnomé.

Hili hono tataki ʻe he ʻEikí e fānau ʻIsilelí ʻi ha taʻu ʻe 40 ʻi he toafá, naʻá Ne mateuteu ke ʻomi kinautolu ki he fonua ʻo e talaʻofá ʻi he Vaitafe Soataní. Talu mei he mavahe ʻa e kau ʻIsilelí mei ʻIsipité, mo ʻenau fakafalala ki he ʻEikí ke maʻu ha meʻakai, vai, mo ha maluʻi. Kuo hoko ʻeni ʻa e kakai ʻIsilelí ko ha kau tau mālohi, pea naʻe lahi ha ngaahi maʻuʻanga tokoni fakanatula ʻi he fonua ʻo e talaʻofá te ne ʻai ʻenau moʻuí ke fiemālie ange.

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau lau e ngaahi veesi ko ʻení pea aleaʻi e ongo fehuʻi ʻi laló mo honau ngaahi hoá pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki.

Lau ʻa e Teutalōnome 4:7–9; 6:10–13; mo e 8:7–14, ʻo kumi ha fakatokanga naʻe toutou fakahoko ʻe Mōsese ki he kakai ʻIsilelí.

  • ʻOkú ke pehē ko e hā naʻe hohaʻa ai ʻa Mōsese fekauʻaki mo e meʻá ni?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku kei fie maʻu ai e faleʻi ʻa Mōsesé ʻe he kāingalotu ʻo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí he ʻaho ní?

Kapau ʻe fie maʻu, tokoni ke ʻilo ʻe he kau akó naʻe hohaʻa ʻa Mōsese naʻa fakatupu ʻe he tuʻumālié hano fakangaloʻi ʻe he kakai ʻIsilelí ʻa e ʻOtuá.

Fakaʻaliʻali e fakamatala ko ʻení ke vakai ki ai e kau akó ʻi heʻenau ʻiloʻi ha ngaahi moʻoní.

Naʻe fakamatala ʻa ʻEletā Teili G. Lenilani ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá kau ki he ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e Tamai Hēvaní ke tau manatuʻi Ia mo Hono ʻAló.

Elder Dale G. Renlund takes an official portrait in 2021.

ʻOku finangalo ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ke tau manatu ki Heʻene angalelei mo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá, ʻo ʻikai ko e fakahoifua kiate Kinauá, ka ko e tākiekina ʻoku maʻu ʻe he manatu ko iá, ʻiate kitautolú. ʻI he fakakaukau ko ia ki Heʻena angaʻofá, ʻoku fakalahi ai ʻetau fakakaukaú mo e mahinó. ʻI heʻetau fakakaukauloto ki Heʻena ʻofa mamahí, ʻoku tau loto-fakatōkilalo, faʻa lotu, pea mo tuʻu taʻe-ueʻia. …

Ko e taimi kotoa pē ʻoku tau fakaʻaongaʻi, maʻu ha lelei, naʻa mo e fakakaukau ki he ngaahi meʻafoaki ko ʻení, ʻoku totonu ke tau fakakaukau ki he feilaulau, foaki lahi, mo e ʻofa mamahi ʻa e kau foakí. ʻOku hulu hake ʻa e fakaʻapaʻapa ki he kau foakí ʻi hono ʻai ke tau loto-houngaʻia peé. ʻOku lava pea ʻoku totonu ke liliu kitautolu ʻe heʻetau fakakaukau ki Heʻena ngaahi meʻafoakí. (“Fakakaukau ki he Angalelei mo e Māfimafi ʻo e ʻOtuá,” Liahona, Mē 2020, 41–42)

  • Ko e hā ʻoku makehe kiate koe mei he fakamatala ʻa ʻEletā Lenilaní?

    Makatuʻunga ʻi he meʻa ʻoku mahuʻinga kiate kinautolú, fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ʻa e fakamatala ko ʻení ʻi heʻenau tohinoá:

    ʻI hono manatuʻi e angalelei ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí, …

    ʻE lava ke maʻu ʻe he kau akó ha ngaahi founga lahi ke fakakakato ai ʻa e fakamatalá. ʻOku kau he ngaahi sīpingá ʻa e:

    … ʻoku fakalahi ʻetau fakakaukaú mo ʻetau mahinó.

    … ʻoku tau loto-fakatōkilalo, faʻa lotu, pea mo tuʻu taʻe-ueʻia.

    … ʻe lava ke liliu kitautolu.

    Mahalo te ke fie lisi e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻi he palakipoé. Fakapapauʻi ʻoku mahino ki he kau akó ʻa e ʻuhinga ʻo e ngaahi tāpuaki ko ʻení. Ko e founga ʻe taha ke fai ai ʻení ko e fehuʻi ange pe ʻe mei fēfē nai hono maʻu ʻo e ngaahi tāpuaki ko ʻení. Hangē ko ʻení, ʻe mei fēfē nai ke faʻa lotu pe tuʻu taʻe-ueʻia angé?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku fakaiku ai hono manatuʻi ʻo e ʻEikí ki ha ngaahi tāpuaki kāfakafa peheé?

  • Kuó ke aʻusia fēfē ha taha ʻo e ngaahi moʻoni naʻe vahevahe ʻe ʻEletā Lenilaní?

ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe heʻetau manatuʻi ʻa e ʻEikí ke tau fehangahangai mo e ngaahi faingataʻá

Ke maʻu e fonua ʻo e talaʻofá, naʻe fehangahangai e kakai ʻIsilelí mo ha faingataʻa. Naʻe fakahā ange ʻe he ʻEikí kuo pau ke nau ikunaʻi ha ngaahi puleʻanga mālohi ange (Teutalōnome 7:1). Mahalo naʻe manavasiʻi ha tokolahi ʻo e kakai ʻIsilelí ʻi heʻenau ʻiloʻi naʻe mālohi ange ʻa e ngaahi puleʻangá ʻiate kinautolú.

Ke tokoni ke fakafelāveʻi ʻe he kau akó ʻa e folofolá ki heʻenau moʻuí, fakakaukau ke kole ange ke nau hiki ʻi he palakipoé ha ngaahi tūkunga ʻoku nau fehangahangai pe te nau fehangahangai mo ia ʻoku nau ʻiloʻi ʻoku nau fie maʻu ai e tokoni ʻa e ʻEikí.

Lau ʻa e Teutalōnome 7:17–21; 8:2–4, 15 ke ʻiloʻi ʻa e meʻa naʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke manatuʻi ʻe he kakai ʻIsilelí ʻi heʻenau fekuki mo e ngaahi faingataʻa ʻi he kahaʻú.

  • ʻE tokoni fēfē hono manatuʻi e meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí ʻi he kuohilí ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo e ngaahi faingataʻa ʻi he kahaʻú?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke hiki ha ngaahi tūkunga ʻo ha taimi ʻoku nau ʻilo ai naʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he ʻEikí pe ko ha niʻihi kehe ʻi he kuohilí. Kapau naʻá ke fakaafeʻi e kau akó ke fai e teuteu ʻa e tokotaha akó, ʻe lava ke hoko ʻeni ko ha faingamālie lelei ke fehuʻi ange pe ko e hā kuo fai ʻe he ʻEikí maʻanautolu ʻi he uike kuo ʻosí.

Kole ki he kau akó ke vahevahe ʻa e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe he manatuʻi e meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí ʻi he kuohilí ke nau fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa ʻi he lolotonga ní mo e kahaʻú.

Founga te tau lava ai ʻo manatuʻi ʻa e ʻEikí

Ke tokoni ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo hono manatuʻi ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí pea ke vakai ki ha founga ʻe taha ke tokoni ke tau manatuʻi ai Kinauá, fakakaukau ke huluʻi ʻa e vitiō “ʻOiauē, Manatu, Manatu” (1:28) ʻoku maʻu ʻi he Gospel Library. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke kumi e meʻa naʻe fai ʻe Palesiteni Henelī B. ʻAealingi ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí ke mamata ai ki he toʻukupu ʻo e ʻEikí mo e ngaahi ola ne hoko mai aí.

1:34
  • Ko e hā ha ola ʻe ala hoko kiate koe ʻi hoʻo vakai ki he toʻukupu ʻo e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻui fakaʻahó?

Ke fakaʻosí, fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke hiki ha founga ʻe taha pe ua te nau lava ai ʻo manatuʻi lelei ange ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi pea fakaafeʻi ʻEna ngaahi tāpuakí ki heʻenau moʻuí.