“ʻEkesōtosi 15; 17: Ko Hono ʻIloʻi e Ngaahi Moʻoni mei he ʻOtuá ʻi he Folofolá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“ʻEkesōtosi 15; 17: Ko Hono ʻIloʻi e Ngaahi Moʻoni mei he ʻOtuá ʻi he Folofolá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
ʻEkesōtosi 14–18: Lēsoni 46
ʻEkesōtosi 15; 17
Ko Hono ʻIloʻi e Ngaahi Moʻoni mei he ʻOtuá ʻi he Folofolá
ʻOku faʻa fakaʻaongaʻi ʻe he ʻOtuá e ngaahi aʻusia fakatuʻasinó ke akoʻi ʻaki e ngaahi lēsoni fakalaumālie mahuʻingá. Hangē ko ʻení, naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he ʻOtuá e ngaahi fiemaʻu ʻa e kau ʻIsilelí ki ha vai pea mo ha tokoni ʻi he taú ke akoʻi kinautolu mo kitautolu. Te tau lava ʻo ako ke ʻiloʻi mo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi moʻoni fakalaumālié ʻi he ngaahi fakamatala ʻi he folofolá ki heʻetau moʻuí, ʻo fakafou ʻi hono akoakó mo e fakahinohino ʻa e Laumālié. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau akoako kumi e ngaahi moʻoni mei he ʻOtuá ʻi he ngaahi fakamatala fakafolofolá mo fakafehokotaki ʻa e ngaahi moʻoni ko iá ki heʻenau moʻuí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi fakamatala kuo nau ako mei he Fuakava Motuʻá mo e Mataʻitofe Mahuʻingá ʻi he semesitā ko ʻení. Kole ange ke nau omi mateuteu ki he kalasí ke vahevahe ʻa e founga te nau fakakakato ai ʻa e sētesi ko ʻení: “ʻOku ou saiʻia ʻi he talanoa ʻo koeʻuhí he ʻokú ne akoʻi mai ai kiate au .”
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko hono kumi e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi he folofolá
ʻI he lēsoni ko ʻení, ʻe maʻu ʻe he kau akó ʻa e faingamālie ke kumi mo vahevahe ha ngaahi moʻoni kehekehe ʻo e ongoongoleleí. Mahalo ʻe tokoni ke fakamanatu ki he kau akó ko e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa e maʻuʻanga ʻo e ngaahi moʻoni kotoa ʻo e ongoongoleleí. Fakamatalaʻi ange ʻe lava ke tokoni hono ako e founga ke ʻilo mo fakaʻaongaʻi ai e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ke tau ofi ange ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.
Ke kamata e lēsoní, fakakaukau ke fehuʻi ki he kau akó pe te nau fakafonu fēfē ʻa e konga ʻoku ʻatā ʻi he sētesi ʻi laló. Kapau ʻe ʻaonga ha fakamanatu ʻo ha niʻihi ʻo e ngaahi fakamatala kuó ke akó, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha ngaahi fakatātā ʻo hangē ko ia ʻi laló. Pe fakaafeʻi e kau akó ke kumi ʻi he ngaahi fakatātā ʻo e Fuakava Motuʻá ʻi he Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí [2009], ʻa ia ʻoku lava ke maʻu ʻi he Gospel Library ʻi he “Ngaahi Vitioó mo e Ngaahi Fakatātaá.”
Fakakakato ʻa e sētesi ko ʻení ʻaki ha fakamatala fakafolofola naʻá ke fili:
“ʻOku ou saiʻia ʻi he talanoa ʻo e koeʻuhí ʻokú ne akoʻi au .”
ʻI he vahevahe ʻa e kau tokoní mo e kalasí, te nau lava ʻo hiki ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku nau ʻiló ʻi he palakipoé. ʻE lava ke fakamatalaʻi e ngaahi moʻoni ʻoku nau vahevahé ko ha tokāteline, hangē ko e “Ko e fānau kitautolu ʻa e ʻOtuá” (vakai, Mōsese 1:1–7). Pe ʻe lava ke fakamatalaʻi kinautolu ko ha ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻe lava ke fakaʻaongaʻi, hangē ko e “Kapau ʻoku tau loto-fiemālie ke tataki kitautolu ʻe he ʻOtuá, te Ne fakalahi ʻetau malava ke fakahoko ʻEne ngāué” (vakai, Mōsese 6:31–36). Te ke lava foki ʻo kole ki he kau ako ʻoku nau vahevahé ke fakamatalaʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e moʻoni ne nau tohí ʻi heʻenau moʻuí.
ʻI hoʻo hoko ko e faiakó, feinga ke ʻoua naʻá ke tali fakatatau mo e tali ʻa e tokotaha ako kotoa pē. ʻE ala tokoni ke kole ki he kalasí ke nau vahevahe ʻa e meʻa ne nau ako mei he fakamatala ʻa ha tokotaha ako kehe. ʻE lava ke tokoni ʻeni ki he kau akó ke nau ʻiloʻi ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ongó ʻo fakafou ʻi he ivi tākiekina ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Ki ha ako lahi ange ʻi he meʻá ni, vakai, “Tokoni ki he kau akó ke nau fatongia ʻaki ʻenau akó” ʻi he Fakatupulaki ʻa e Ngaahi Taukei ʻa e Faiakó [2022].
Lolotonga e vahevahe ʻa e kau akó, te ke lava ʻo fakamahinoʻi ange ʻoku ʻi ai ha faikehekehe mahuʻinga ʻi he saiʻia ʻi ha fakamatala fakafolofolá mo hono kumi ha ngaahi moʻoni mahuʻinga mei he ʻOtuá ʻi he fakamatala ko iá. Fakamatalaʻi ange ʻi heʻenau fekumi ʻi he faʻa lotu ki he fakahinohino ʻa e Laumālié ʻi heʻenau ako folofolá, ʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he Tamai Hēvaní ke nau ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku ʻaonga taha kiate kinautolú.
Hili e vahevahe ʻa e kau akó, fakaafeʻi kinautolu ke fakakaukau ki heʻenau feinga ke ʻiloʻi e ngaahi moʻoní ʻi heʻenau ako folofola fakatāutahá. ʻE lava ke ke fakaʻaongaʻi e ngaahi fakakaukau ko ʻení.
Lekooti ʻi hoʻo tohinoa akó ʻa hoʻo ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ko ‘ení.
-
ʻOku tokoni nai hoʻo ako folofola fakatāutahá ke ke ofi ange ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi? Ko e hā hono ʻuhinga ki hoʻo tali ʻio pe ʻikaí?
-
Ko e hā hono tuʻo lahi hoʻo kiʻi taʻofi lolotonga hoʻo ako folofolá ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke ke tokanga taha ki aí?
-
ʻOkú ke feinga nai ke mahino kiate koe ʻa e founga ʻoku kaunga ai ʻa e ngaahi fakamatala fakafolofolá ki hoʻo moʻuí?
ʻI hoʻo ako e ngaahi fakamatala mei he ʻEkesōtosi 15 mo e 17 he ʻaho ní, tokanga ki he ngaahi fakakaukau mo e ongo fakalaumālie mei he Laumālié. Kumi ha ngaahi ongo ʻe lava ʻo tokoni ke ke maʻu ai ha meʻa lahi ange mei hoʻo ako folofola fakatāutahá.
Ko hono ʻiloʻi ha ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí mei he ʻEkesōtosi 15, 17
ʻI he konga ko ʻeni ʻo e lēsoní, ʻe maʻu ai ʻe he kau akó ʻa e faingamālie ke ʻiloʻi mo kumi ha ngaahi moʻoni mahuʻinga mei he fakamatala ki hono tokangaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he feituʻu maomaonganoá.
Fakakaukau ke vahevahe e kalasí ki ha ngaahi hoa. Vahe ha ngaahi hoa tatau ke nau ako ʻa e fakamatala takitaha ʻi he laʻipepa tufá. Te ke lava ʻo vahe ki he kau ako ʻoku siʻisiʻi ange ʻenau aʻusia ʻi hono ako e folofolá ke ngāue mo e kau ako ʻoku lahi ange ʻenau aʻusiá.
Fakapapauʻi ʻokú ke ʻoange ha taimi feʻunga ki he ngaahi hoá ke alēlea mo teuteu ai. Te ke lava ʻo lue takai ʻo tokoni ki he kau ako te nau ala fiemaʻu ha kiʻi fakahinohino lahi angé.
Hili ha taimi feʻunga ke ako, aleaʻi, mo teuteu ai, ʻoange ki he ngaahi hoá ha faingamālie ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau akó. Ko ha ngaahi founga ʻeni ʻe ala vahevahe ai e kau akó ʻo fakatatau mo e taimi ʻoku maʻú:
-
Vahevahe ʻa e ngaahi hoá takitaha mo ha hoa ne nau ako ha fakamatala kehekehe. Hili iá te nau lava ʻo vilo takai tuʻo taha ke vahevahe mo ha hoa ne nau ako e toenga ʻo e fakamatalá.
-
ʻUluaki fakataha ʻa e ngaahi hoá pea vahevahe mo e niʻihi kehe naʻa nau ako ha fakamatala tataú. (ʻE lava ke ʻoange heni ha ngaahi fakakaukau lahi ange ki he kau akó fekauʻaki mo ʻenau fakamatalá.) Hili iá pea fakataha mai leva e kau akó ʻo vahevahe fakakulupu tautau toko ono, ʻa ia naʻe ako ai ʻe he hoa takitaha ha ngaahi fakamatala kehekehe.
-
ʻAi ke taufetongi e ngaahi hoá ʻi hono fakamatalaʻi e meʻa ne nau teuteu maʻá e kalasí.
Fakatāutahaʻi ʻa e lēsoní
Ke fakaʻosi e lēsoní, ʻe lava ke ke fakaʻaongaʻi ha ngaahi fakakaukau hangē ko ʻení ke tokoni ke fakataautahaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ne nau akó.
Lekooti hoʻo ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e ngaahi meʻá ni ʻi hoʻo tohinoa akó:
-
Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo e Tamai Hēvaní ke ke manatuʻi mei he lēsoni ko ʻení? Ko e hā hono ʻuhingá?
-
Te ke fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e taukei ʻo hono ʻiloʻi ʻo e ngaahi moʻoni mei he ngaahi talanoa fakafolofolá ʻi hoʻo ako folofola fakatāutahá? ʻE faitokonia fēfē ʻe hono fakaʻaongaʻi ʻo e taukei ko ʻení ʻa hoʻo aʻusia ʻi he folofolá?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ha konga ʻo e meʻa ne nau hiki ʻi heʻenau tohinoa akó.
Fakakaukau foki ke kumi ha ngaahi faingamālie ʻi he ngaahi lēsoni ka hokó ke fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e ngaahi moʻoni ʻoku nau ako mei heʻenau ako folofola fakatāutahá.