“ʻEkesōtosi 14: ‘ʻOua Te Mou Manavahē,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“ʻEkesōtosi 14: ‘ʻOua Te Mou Manavahē,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
ʻEkesōtosi 14–18: Lēsoni 45
ʻEkesōtosi 14
“ʻOua Te Mou Manavahē”
Mahalo te tau ongoʻi he taimi ʻe niʻihi ʻoku siva ʻetau ʻamanakí, ʻo meimei tatau mo e ongo naʻe maʻu ʻe he kau ʻIsilelí lolotonga ʻenau fihia ʻi he vahaʻa ʻo e Tahi Kulokulá mo e kau tau ʻa Feló. Ka neongo ia, ʻoku kei ʻaonga pē ʻa e faleʻi ʻa Mōsese kiate kinautolú kiate kitautolu he ʻahó ni: “ʻOua te mou manavahē, tuʻu fakalongolongo pē, ʻo mamata ki he fakamoʻui [ʻa e ʻEikí]” (ʻEkesōtosi 14:13). ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻa e holi ke falala ki he ʻEikí ki ha mālohi mo ha fakahaofi.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e ʻEkesōtosi 14:13–14 pea fakakaukau ki he ngaahi tafaʻaki ʻo ʻenau moʻuí ʻe lava ke tokoni ai ʻa e ngaahi veesi ko ʻení.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
ʻĀkilotoa ʻe he ngaahi faingataʻá
Tokoniʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi faingataʻa ʻi heʻenau moʻuí ʻe lava ke ne ʻai ke nau ongoʻi lōmekina pe fihia ai. Ko e founga ʻe taha ke fakahoko ai ʻení ko hono vahevahe ʻa e lea ko ʻeni meia Brother Militoni Kamako ʻo e Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Lautohi Faka-Sāpaté. Te ke lava ʻo hiki e faleʻi ʻa ʻene tamaí ʻi lotomālie he palakipoé.
Naʻe vahevahe ʻe Brother Militoni Kamako, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Lautohi Faka-Sāpaté ha faleʻi mei heʻene tamaí:
Naʻe faʻa talamai ʻe heʻeku tangataʻeikí kiate au, “ʻOua te ke fuʻu tokanga taha pē ki hoʻo ngaahi palopalemá ʻo ʻikai ke ke toe lava ai ʻo fakatokangaʻi ʻa e founga ke fakaleleiʻi aí.” (“Tokanga Taha kia Sīsū Kalaisi,” Liahona, Mē 2023, 64)
Kole ki he kau akó ke vahevahe ʻenau fakakaukau ki he meʻa naʻe akoʻi ʻe he tamai ʻa Brother Kamakó. Fakaafeʻi leva kinautolu ke hiki takatakai ʻi he fakamatala ʻi he palakipoé ha faʻahinga palopalema, faingataʻa, pe ʻahiʻahi ʻe ala faingataʻa kiate kinautolu ke nau sio ki ha founga ke fakaleleiʻi ai.
ʻE lava ke tali leʻolahi ʻe he kau akó ʻa e ʻuluaki fehuʻi ʻo e ngaahi fehuʻi ko ʻení. ʻI he fehuʻi hono uá, mahalo ʻe fakapotopoto ke fakaafeʻi kinautolu ke fakalaulauloto fakalongolongo ki heʻenau ngaahi talí.
Fakalaulauloto ki ha ngaahi taimi naʻá ke ongoʻi ai naʻe ʻikai ha founga ke fakaleleiʻi ʻaki e ngaahi palopalema kuó ke fehangahangai mo iá.
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻe fakahoko ai ʻe ha taha ha tali ʻi ha ngaahi tūkunga pehē?
-
Ko e hā e founga angamaheni ʻokú ke faʻa tali ʻaki ai e ngaahi tūkunga peheé?
ʻI hoʻo ako ʻa e ʻEkesōtosi 14 he ʻaho ní, fekumi ki ha ueʻi fakalaumālie mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoniʻi koe ke fakatupulaki hoʻo holi ke falala ki he ʻEikí ʻi hoʻo fehangahangai pe teuteu ke fehangahangai mo e ngaahi faingataʻá mo e ʻahiʻahí.
Ko e ngaahi faingataʻaʻia ʻa e kau ʻIsilelí
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e tūkunga ʻo e kakai ʻIsilelí ʻi he ʻEkesōtosi 14, fakaʻaliʻali pe tokoniʻi kinautolu ke nau kumi ʻa e mape 2 ʻi he Ngaahi Mape ʻo e Tohi Tapú, ʻoku maʻu ʻi he tatau ʻa e Siasí ʻo e Tohi Tapu ʻa Kingi Sēmisí. ʻI hoʻo vahevahe e palakalafi ko ʻení, fakaafeʻi e kau akó ke kumi ʻa Pi-heloti (#3) ʻi he mapé.
ʻI he mavahe ʻa e fānau ʻo ʻIsilelí mei ʻIsipité, naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Mōsese ke ne tataki kinautolu ki Pi-heloti (ʻEkesōtosi 14:2). Hili ha taimi nounou mei hono tukuange ʻo e kau ʻIsilelí, naʻe fakatokangaʻi ʻe Felo “kuo nau ʻefihia ʻi he fonuá” (ʻEkesōtosi 14:3), ko ia naʻá ne fakafefeka hono lotó pea nau tulimui kiate kinautolu.
Naʻe fakamatalaʻi ʻe Palesiteni Sefilī R. Hōlani ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ʻa e meʻá ni fekauʻaki mo e ngaahi tūkunga ʻo e Kau ʻIsilelí.
Naʻe fepaki e fānau ʻo ʻIsilelí mo [ha] tūkunga faingataʻa. … Naʻe ʻi ai ha ngaahi saliote ʻi mui ʻiate kinautolu, ngaahi moʻunga ʻoneʻone ʻi he tafaʻaki kotoa pē, pea vai lahi ʻaupito ʻi muʻa. … Ne nau ʻi ha tuʻunga fakatuʻutāmaki he taimi ko ʻení. (“Cast Not Away Therefore Your Confidence,” Ensign, Mar. 2000, 9)
Ke tokoni ki he kau akó ke nau fakakaukauloto ki he fakamatala ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange kiate kinautolu ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo e Tahi Kulokulá. Fakaafeʻi kinautolu ke fakakaukauloto naʻa nau ʻi he lotolotonga ʻo e kau ʻIsilelí ʻi he momeniti ko ʻení.
-
Naʻá ke mei tali fēfē nai ʻi he ngaahi tūkunga ko ʻení?
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke fakafehoanaki mo fakafaikehekeheʻi e tali ʻa e kau ʻIsilelí ki honau ngaahi tūkungá mo e tali ʻa Mōsesé. Ko ha taukei ako folofola mahuʻinga ʻa hono ʻiloʻi ʻo e ngaahi meʻa ʻoku faitatau mo faikehekehe ai ʻa e kakaí, ngaahi akonakí, mo e ngaahi meʻa ʻoku hoko ʻi he folofolá. ʻE lava ke tokoni hono fai ʻo e ngaahi fakafehoanaki ko ʻení ke ʻiloʻi ʻe he kau akó e ngaahi moʻoni mahuʻinga ʻo e ongoongoleleí ʻa ia he ʻikai ke nau lava ʻo fakatokangaʻí. Mahalo te ke fie fakamatalaʻi nounou ʻa e taukei ʻo e fakafehoanakí mo e fakafaikehekeheʻí. Fakaafeʻi e kau akó ke akoako fakahoko ia ʻi he ʻekitivitī ako ko ʻení.
Tā ʻi hoʻo tohinoa akó, ha saati kōlomu ʻe ua. Fakahingoa e kōlomu ʻe taha ko e kau ʻIsilelí pea fakahingoa e kōlomu ʻe tahá ko Mōsese.
Lau ʻa e ʻEkesōtosi 14:10–14, ʻo kumi e meʻa naʻe lea ʻaki ʻe he kau ʻIsilelí mo e meʻa naʻe lea ʻaki ʻe Mōsesé. Fakamatalaʻi fakanounou e meʻa ʻokú ke maʻú ʻi hono kōlomu totonú.
-
Ko e hā naʻe tokanga taha ki ai ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he ngaahi tūkunga ko ʻení? Ko e hā naʻe tokanga taha ki ai ʻa Mōsesé?
-
Ko e hā ʻokú ke fakatokangaʻi ʻi hono fakafehoanaki e meʻa naʻa nau lea ʻakí?
-
Ko e hā ʻokú ke ako mei he fakamatala ko ʻení ʻe lava ʻo tokoni atu ʻi hoʻo ngaahi faingataʻaʻiá?
ʻI he ngaahi moʻoni kehe ʻe ala vahevahe ʻe he kau akó, tokoni ke nau vakai ki he meʻá ni: ʻE lava ke fakatupulaki ʻetau ʻamanaki leleí lolotonga e ngaahi faingataʻá mo e ʻahiʻahí ʻi he nofotaha ʻia Sīsū Kalaisí.
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ha ngaahi palopalema ʻe lava ke hoko kapau te tau tokanga taha pē ki hotau ngaahi faingataʻaʻiá mo e ngaahi ʻahiʻahí?
Nofotaha ʻia Kalaisi
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e toenga ʻo e lea ʻa Brother Kamako mei he kamataʻanga ʻo e lēsoní.
Naʻe vahevahe ʻe Brother Kamako ʻa e meʻá ni fekauʻaki mo e mālohi ʻo e tokanga taha kia Sīsū Kalaisí:
Naʻe faʻa talamai ʻe heʻeku tangataʻeikí kiate au, “ʻOua te ke fuʻu tokanga taha pē ki hoʻo ngaahi palopalemá ʻo ʻikai ke ke toe lava ai ʻo fakatokangaʻi ʻa e founga ke fakaleleiʻi aí.”
ʻOku ou fakamoʻoni ko e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ʻa e founga fakaleleiʻí ʻo aʻu ki heʻetau palopalema faingataʻa tahá. (“Tokanga Taha kia Sīsū Kalaisi,” Liahona, Mē 2023, 64)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku ʻaonga ai e tokanga taha kia Sīsū Kalaisí ʻi he taimi ʻoku tau ongoʻi ai ʻoku ʻākilotoa kitautolu pe fihia ʻi hotau ngaahi faingataʻaʻiá pe ʻahiʻahí?
Ke fakatātaaʻi e meʻa naʻe akoʻi ʻe Brother Kamakó, fakaafeʻi e kau akó ke ʻuluaki nofotaha ʻenau fakakaukaú ʻi he ngaahi faingataʻa ne nau hiki ʻi he palakipoé. Tuku ke nau tokanga taha ki he ngaahi faingataʻa ko iá ʻi ha sekoni ʻe 30. Hili iá pea kole ange ke nau fakalaulauloto ki he ongo ʻoku nau maʻú.
Hokó, fakapipiki ha fakatātā ʻo Sīsū Kalaisi ʻi muʻa ʻi he kalasí. Fakaafeʻi e kau akó ke tukutaha ʻenau fakakaukaú ʻi Hono mālohí mo e ʻofá ʻi ha sekoni ʻe 30. Fakaafeʻi e kau akó ke hiki ‘enau ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó.
-
Ko e hā ha faikehekehe te ke fakatokangaʻi ʻi he taimi ʻokú ke tokanga taha ai kia Sīsū Kalaisi mo Hono mālohí ʻo lahi ange ʻi he ngaahi faingataʻa ʻokú ke fehangahangai mo iá?
Fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ʻi laló, pea vahevaheʻi ʻa e kau akó ke nau tauhoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki. Fakaafeʻi kinautolu ke fili ha faingataʻa ʻe ua pe tolu ʻi he palakipoé pea aleaʻi e ongo fehuʻi ko ʻení.
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻe lava ke hoko ai ʻa Sīsū Kalaisi ko ha fakaleleiʻanga ʻo e ngaahi palopalema, ngaahi faingataʻa, pe ngaahi ʻahiʻahi naʻá ke filí?
-
ʻE lava fēfē ha taha ʻo ngāue ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi lolotonga e palopalema, faingataʻa, pe ʻahiʻahi ko iá?
Fakaafeʻi ha kau ako te nau loto-fiemālie ke vahevahe ‘a e meʻa ne nau ako pe ongoʻí.
Ko e mālohi mafimafi ʻo e ʻEikí
Fakakaukau ke lau fakafoʻituitui pe tauhoa ʻe he kau akó e ngaahi veesi ko ʻení. ʻE lava foki ke tā fakatātaaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ne nau laú ʻi heʻenau tohinoa akó.
Kapau ʻe ʻaonga ki hoʻo kau akó, te ke lava ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke fakatātaaʻi nounou ʻa e veesi 19–22. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo faʻu ha kiʻi ʻā vahevahe siʻisiʻi ʻe lava ke toʻo pe fakamavaheʻi, ʻo fakaʻatā e kau akó ke nau fou ai.
Ko ha fili ʻe taha ko hono huluʻi ʻa e vitiō “The Passover” mei he taimi 1:28 ki he 2:32. ʻOku maʻu ʻe vitiō ko ʻení ʻi he ChurchofJesusChrist.org.
Lau ʻa e ʻEkesōtosi 14:15–31, ʻo kumi e founga naʻe maluʻi pe fakahaofi ai ʻe he ʻEikí e kakai ʻIsilelí.
-
Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ne fakalotoa koe fekauʻaki mo e talanoa ko ʻení?
-
Ko e hā naʻá ke maʻu ʻoku tokoni atu ke ke falala ki he ʻEikí?
Mālohi fakatāutahá mo e fakahaofí
Mahalo ʻe faingataʻa he kamataʻangá ke tali ʻe he kau akó ʻa e fehuʻi hokó. ʻE lava ʻenau fakakaukau ki he ngaahi aʻusia ʻa e niʻihi kehé, ʻo tokoni ke nau fakakaukau ki heʻenau ngaahi aʻusiá. Mahalo te ke fie vahevahe ha aʻusia kuó ke maʻu pe ko ha taha ʻokú ke ʻiloʻi ʻe ala tokoni ke tali e fehuʻí. Pe huluʻi ha foʻi vitiō hangē ko ʻení ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e mahuʻinga ʻo e tokanga taha ki he Fakamoʻuí lolotonga hotau ngaahi faingataʻaʻiá:
“Finding Christ During Difficult Times” (4:35)
“Feeling the Lord’s Love and Goodness in Trials” (4:18)
ʻE maʻu ʻa e ongo vitioó ʻi he ChurchofJesusChrist.org.
-
Kuo tokoniʻi fēfē koe pe ko ha taha ʻokú ke ʻiloʻi ʻe he nofotaha ʻia Sīsū Kalaisi lolotonga ha faingataʻa pe ʻahiʻahi?
Tokoniʻi e kau akó ke nau ʻiloʻi ʻe ʻi ai e taimi ʻe niʻihi ʻe ʻikai lava ke fakahaofi kitautolu mei hotau ngaahi faingataʻaʻiá ʻi he ngaahi founga ʻoku tau ʻamanaki ki aí. Ka neongo ia, ʻe lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he tokanga taha kia Sīsū Kalaisí ke tau maʻu ha ʻamanaki lelei mo ha mālohi neongo pe ko e hā ʻoku tau fehangahangai mo iá.
Fakakaukau ke fakaʻosi ʻaki hano vahevahe hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí pea mo e mahuʻinga ʻo e tokanga taha kiate Ia ʻi hotau ngaahi faingataʻaʻiá. ʻE lava ke ke fakakau ʻa e fakamatala ʻi laló fakataha mo hoʻo fakamoʻoní.
Naʻe fakamoʻoni ʻa Brother Kamako ʻe lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí:
ʻOku moʻui ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ʻi he ʻahó ni. ʻE lava ke Ne kau mai mo tokonia fakaʻaho kitautolu ʻi heʻetau moʻuí. Ko e fakalelei Ia ki heʻetau ngaahi palopalemá, ka kuo pau ke tau tokanga taha mo sio kiate Ia. Kuó Ne folofola, “Sio pē kiate au ʻi he fakakaukau kotoa pē; ʻoua ʻe tālaʻa, ʻoua ʻe manavahē” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36]. (“Tokanga Taha kia Sīsū Kalaisi,” Liahona, Mē 2023, 67)