“Mōsese 7:53–69: ʻE Maluʻi ʻe he Tuʻi ʻo Saioné ʻa Hono Kakaí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Mōsese 7:53–69: ʻE Maluʻi ʻe he Tuʻi ʻo Saioné ʻa Hono Kakaí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Mōsese 7; Lēsoni 18
Mōsese 7:53–69
ʻE Maluʻi ʻe he Tuʻi ʻo Saioné ʻa Hono Kakaí
Ko e taha ʻo e ngaahi huafa ʻo e Fakamoʻuí ko e “Tuʻi ʻo Saioné” (Mōsese 7:53). ʻOkú Ne tokangaʻi Hono kakaí, pea ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí te Ne maluʻi kinautolu mei he ngaahi faingataʻa lahi ʻe hokó. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau fakatokangaʻi mo fakahoungaʻi ʻa e meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí ke tokoniʻi kinautolu ke ikunaʻi ʻa e ngaahi ʻahiʻahi ʻo hotau kuongá.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke omi mateuteu ke vahevahe ha potufolofola mei he Tohi ʻa Molomoná kuó ne tokoniʻi kinautolu ʻi he taimi ne nau fehangahangai ai mo e ngaahi ʻahiʻahí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ngaahi faingataʻa lahi ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí
Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukauloto ki ha matangi mālohi ʻoku haʻu ki homou koló. Kapau ʻe ʻaonga, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha ʻīmisi ʻo ha matangi mālohi.
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻahiʻahi pe faingataʻa lahi ʻo e ngaahi ʻaho fakaʻosí? ʻE lava fēfē ke fakafehoanaki ʻa e ngaahi ʻahiʻahi mo e ngaahi faingataʻa ko ʻení ki ha matangi mālohi?
-
Ko e hā ha ngaahi founga ke malu ai mei he ngaahi matangi ko ʻení?
Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki heʻenau ngaahi ongo fekauʻaki mo e ngaahi matangi ko ʻení mo ʻenau fāifeinga ke malú. Ko e ʻekitivitī siviʻi fakaekita ko ʻení ko ha founga ia ʻe taha ke fakahoko ai ʻeni:
Fakalaulauloto ki hono moʻoni ʻo e ngaahi fakamatala ko ʻení kiate koé:
-
ʻOku ou ʻiloʻi ʻa e meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí ke tokoniʻi au ʻi he ngaahi matangi (ngaahi ʻahiʻahi mo e ngaahi faingataʻa) ʻoku ou fehangahangai mo iá.
-
ʻOku ou houngaʻia ʻi he meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí pea ʻoku ou fiemaʻu moʻoni ʻEne tokoní.
Fakaafeʻi e kau akó ke fekumi ki ha ueʻi fakalaumālie mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi heʻenau akó. ʻE lava ke akoʻi ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ha ngaahi founga ʻe lava ke tokoniʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa e kau akó ʻi he ngaahi matangi ʻoku nau fehangahangai mo iá.
Ko e Tuʻi ʻo Saioné
Naʻe langa ʻe ʻĪnoke mo hono kakaí ʻa e “Kolo ʻo e Māʻoniʻoní, ʻa ia ko Saione” (Mōsese 7:19). Naʻe talaʻofa ʻe he ʻEikí te nau “nofo malu … ʻo taʻengata” (Mōsese 7:20). Naʻe mamata leva ʻa ʻĪnoke mo tangi koeʻuhí ko e fakaʻauha ʻe hoko lolotonga ʻa e Lōmakí. ʻI he fekumi ʻa ʻĪnoke ki ha fakafiemālié, naʻá ne kole pe ʻe lava ke ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí ki he kakai ʻe hoko mai hili ʻa e Lōmakí. Ko e talí, naʻe akoʻi mo fakahā ai ʻe he ʻEikí kia ʻĪnoke ʻa e Fakamoʻuí mo ʻEne Fakaleleí (vakai, Mōsese 7:42–57).
Lau ʻa e Mōsese 7:53, ʻo kumi e founga naʻe fakamatalaʻi ʻaki ʻe he Fakamoʻuí Iá.
-
ʻE lava fēfē ke fakafiemālieʻi ʻa ʻĪnoke ʻe he ngaahi meʻa naʻe vahevahe ʻe he ʻEikí ʻi he veesi ko ʻení?
Fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻilongaʻi mo aleaʻi e ngaahi huafa mo e ngaahi fatongia kehekehe ʻo Sīsū Kalaisi ʻi he veesi 53. ʻE nofotaha ʻa e lēsoni ko ʻení ʻi Hono huafa ko e “Tuʻi ʻo Saioné.” ʻE lava ke ke fai ha ngaahi fehuʻi vakaiʻi fekauʻaki mo e huafa ko ʻení hangē ko e:
-
ʻOku tatau fēfē ʻa Sīsū Kalaisi mo ha tuʻi mālohi mo ʻofa kiate kitautolu?
-
Ko e hā mo ha ngaahi kupuʻi lea kehe mei he veesi ko ʻení ʻokú ne fakamatalaʻi e ngaahi tāpuaki te ke fiemaʻu mei hoʻo muimui ki he Tuʻi ʻo Saioné?
Fakakaukau ke fakamanatu ki he kau akó ʻoku faʻu ʻa Saione ʻe ha taha pē ʻoku, hangē ko e kakai ʻo ʻĪnoké, “loto-maʻa” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:21)—kakai ʻoku nau hangē ko e ʻEikí.
ʻE maluʻi ʻe he ʻEikí Hono kakaí
Naʻe fehuʻi ʻe ʻĪnoke ki he ʻEikí pe te Ne toe hāʻele mai ki he māmaní. Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia ʻĪnoke ʻa e ngaahi ʻaho fakaʻosí mo e ngaahi meʻa te Ne fai maʻá e kakai ʻoku feinga ke muimui kiate Iá.
Lau ʻa e Mōsese 7:60–61, ʻo kumi ʻa e meʻa naʻe talaʻofa ʻe he ʻEikí te Ne faí.
-
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ke “maluʻi” ʻe he ʻEikí ʻa e kakai ʻoku fāifeinga ke muimui kiate Iá?
ʻI hono lau ʻe he kau akó ʻa e Mōsese 7:62 ʻo fakatatau mo e fakahinohino ʻi laló, mahalo te ke fiemaʻu ke tokoniʻi kinautolu ke nau sio ki he mālohi ʻo e ʻOtuá ʻi hono maluʻi Hono kakaí. Ko e founga ʻe taha ke fai ai ʻení ko hono fakaafeʻi e kau akó ke nau tokanga ki hono fakaʻaongaʻi kotoa pē ʻo e foʻi lea ko e te ú pea mo e ngaahi lea ngāue ʻoku muimui aí. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau fakatokangaʻi e taimi ʻoku fakaʻaongaʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa e hokú pe ʻekú pea mo e ngaahi lea ʻoku fekauʻaki mo iá.
Neongo naʻe mamata ʻa ʻĪnoke ʻi ha meʻa-hā-mai ki he lōmaki fakalilifu ʻi he kuonga ʻo Noá, ka naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia ʻĪnoke ha ngaahi founga te Ne tānaki ai ʻa e kakaí kiate Ia mo maluʻi kinautolú.
Lau ʻa e Mōsese 7:62, ʻo kumi e meʻa ʻe fai ʻe he ʻEikí ke maluʻi Hono kakaí.
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa ʻe fai ʻe he ʻEikí ke maluʻi ʻaki Hono kakaí?
Hiki ʻa e kupuʻi lea ko ʻení ʻi he palakipoé: Ke maluʻi Hono kakaí ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí, ʻe hanga ʻe he ʻEikí ʻo …
ʻI he tali ʻa e kau akó, hiki e ngaahi kupuʻi lea ko ʻení he palakipoé:
fekau hifo ʻa e māʻoniʻoní mei he langí.
ʻohake ʻa e moʻoní mei he kelekelé.
tānaki fakataha Hono kakaí ki Saione (vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 115:6).
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻoku fakahoko ai ʻe he ʻEikí ʻa e kikite ko ʻení ʻi hotau kuongá?
Ko e māʻoniʻoni mei he langí mo e moʻoni mei he kelekelé ke tānaki fakataha kitautolu ki Saione
Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e tafaʻaki kehekehe ʻe tolu ʻo e moʻoni ko ʻení, te ke lava ʻo tohiʻi ʻa e “Māʻoniʻoni mei he langí,” “Moʻoni mei he kelekelé,” mo e “Saione” ʻi he palakipoé ʻi ha ngaahi kōlomu kehekehe. Ko ha ngaahi sētesi mo ha ngaahi ʻīmisi ʻeni ʻoku fekauʻaki mo e tafaʻaki takitaha. Hiki ʻa e sētesi takitaha ʻi ha laʻipepa mavahevahe pe fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi ʻatá. ʻE lava leva ke fakatauhoa ʻe he kau akó ʻa e sētesí pe fakatātaá ki ha taha ʻo e ngaahi ʻuluʻi tohi ʻi he palakipoé.
Māʻoniʻoni mei he langí
-
Naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ʻa e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí.
-
Naʻe foaki ʻe Sione Papitaiso ʻa e Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné kia Siosefa Sāmita.
-
Naʻe foaki ʻe Pita, Sēmisi, mo Sione ʻa e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí kia Siosefa Sāmita.
-
Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá.
-
ʻOku fakahā ʻe he ʻEikí ʻEne folofolá ʻo fakafou ʻi he kau palōfita ʻo onopōní.
Moʻoni mei he kelekelé
-
Naʻe maʻu mo liliu ʻe Siosefa Sāmita ʻa e ʻū lauʻi peleti koulá.
Saione
-
ʻOku tau kau kotoa ki ha uooti pe kolo.
Tokoniʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto ki he mahuʻinga ʻo e meʻa kuo fai ʻe he ʻEikí. Ko e founga ʻe taha te ke lava ʻo fakahoko ai ʻení ko hono fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ʻeni ʻi heʻenau tohinoa akó. Kapau naʻá ke fakaʻaongaʻi ʻa e ʻekitivitī kimuʻá, ʻe lava ke fili ʻe he kau akó ha meʻa mei he lisi ʻi he palakipoé.
Feinga ke ʻiloʻi ha founga ʻe ua ʻoku maluʻi ai ʻe he ʻEikí Hono kakaí mei he ngaahi faingataʻa ʻo hotau kuongá pea tali e ngaahi fehuʻi ko ʻení. Kapau ʻe lava, fakakaukau ki ha sīpinga pau. Te ke lava ʻo fakamatala ki ha aʻusia ʻi he lakanga fakataulaʻeikí, ko ha potufolofola mei he Tohi ʻa Molomoná, ko ha aʻusia ʻi ho uōtí pe koló, mo e alā meʻa pehē.
-
Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he sīpinga ko ʻení ke ke ʻiloʻi lelei ange ʻa e Fakamoʻuí?
-
Kuo tokoni fēfē nai pe ʻe lava nai ke tokoni ʻi he ngaahi faingataʻa ʻo e ngaahi ʻaho fakaʻosí?
Fakaafeʻi ha kau ako ke vahevahe ʻenau ngaahi talí.
Kumi ha ngaahi founga ke tokoniʻi e kau akó ke nau fakatokangaʻi mo fakahoungaʻi ʻa e meʻa kotoa pē kuo fai ʻe he ʻEikí ke tokoniʻi kinautolu ʻi he ngaahi ʻahiʻahi mo e ngaahi faingataʻa ʻo e ngaahi ʻaho fakaʻosí. Ko e founga ʻe taha te ke lava ʻo fai ai ʻení ko haʻo fakafanongo fakalelei ki he meʻa ʻoku lea ʻaki ʻe he kau akó mo fakamatalaʻi ʻa e meʻa te ne lava ʻo akoʻi mai fekauʻaki mo e ʻulungaanga mo e natula ʻo e ʻEikí. (Ki ha ako lahi ange ki hono tokoniʻi e kau akó ke nau ʻiloʻi mo ongoʻi e ʻofa ʻa e ʻEikí, vakai “Tokoniʻi ʻa e kau akó ke fakamālohia honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí” ʻi he Fakatupulaki ʻa e Ngaahi Taukei ʻa e Faiakó.)