“Sēnesi 1:28–31; 2:1–25: ‘Ko e Fāmilí ko e Uho Ia ʻo e Palani ʻa e Fakamoʻuí,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako Seminelí (2026)
“Sēnesi 1:28–31; 2:1–25: ‘Ko e Fāmilí ko e Uho Ia ʻo e Palani ʻa e Fakamoʻuí,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako Seminelí
Sēnesi 1–2; Mōsese 2–3; ʻĒpalahame 4–5: Lēsoni 9
Sēnesi 1:28–31; 2:1–25
“Ko e Fāmilí ko e Uho Ia ʻo e Palani ʻa e Fakamoʻuí”
Hili hono fakatupu ʻo ʻĀtama mo ʻIví, naʻe fakatahaʻi kinaua ʻe he Tamai Hēvaní ʻi he malí. Naʻá Ne fekauʻi kinaua ke na fanafanau mo fakatokolahi ʻa e māmaní pea fepīkitaiʻaki. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke ako ʻa e “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani,” ʻo kumi ʻa e ngaahi akonaki ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e fāmilí ki he palani ʻo e fakamoʻui ʻa e Tamai Hēvaní.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
ʻI hono aleaʻi e mahuʻinga ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ʻi he palani ʻo e fakamoʻui ʻa e Tamai Hēvaní, fakatokangaʻi ange ʻoku ʻikai aʻusia ʻe ha kau ako tokolahi he taimí ni ha ngaahi tūkunga fakafāmili lelei. Tokanga ki he ngaahi fiemaʻu mo e ngaahi fehuʻi ʻa e kau akó.
Ngaahi meʻa ʻoku mahuʻingá
Fakakaukau ke hiki ʻi he palakipoé ha sētesi taʻekakato ʻe taha pe lahi ange ʻokú ne fakatātaaʻi e founga ʻe lava ke hoko ai ha meʻa, ʻekitivitī, tokotaha, mo ha ngaahi meʻa pehē ko e makatuʻunga ʻo hono lavaʻi ha meʻá. ʻE lava ke ʻaonga e ngaahi sīpinga ko ʻení. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki he founga te nau fakafonu ai ʻa e ngaahi konga ʻoku ʻataá, pea kole ki ha kau ako kehekehe ke vahevahe ʻenau ngaahi talí mo e kalasí. Mahalo ʻe tokoni ke fakamatalaʻi ange ʻe lava foki ke ʻuhinga ʻa e foʻi lea uhó ki he mahuʻinga pe mahuʻinga tahá.
ʻOku mahuʻinga ʻa e … ki he lavameʻa ʻi he akó koeʻuhí .
Ko e … ko ha konga mahuʻinga ia ʻo ha moʻui fiefia koeʻuhí .
ʻOku hoko ʻa e … ko ha meʻa mahuʻinga ʻi heʻeku moʻuí koeʻuhí .
Hili hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi talí, fakaʻaliʻali ʻa e fakamatala ko ʻeni mei he “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani,” pea fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne lau leʻolahi ia. Kole ki he kalasí ke nau kumi ha tafaʻaki mahuʻinga ʻo e palani ʻo e fakamoʻui ʻa ʻetau Tamai Hēvaní.
ʻOku pehē ʻi he “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani”:
Ko kimautolu, ko e Kau Palesitenisī ʻUluaki pea mo e Fakataha Alēlea ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Ua ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻoku mau fakahā heni ʻi he loto māluʻia, ko e mali ʻi ha vā ʻo ha tangata mo ha fefine naʻe tuʻutuʻuni ia ʻe he ʻOtuá pea ko e fāmilí ko e uho ia ʻo e palani ʻa e Fakamoʻuí ki he ikuʻanga taʻengata ʻo ʻEne fānaú. (“Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani,” Gospel Library)
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku mātuʻaki mahuʻinga pehē ai ʻa e nofo-malí mo e fāmilí ʻi he palani ʻo e fakamoʻui ʻa e Tamai Hēvaní?
-
Ko e hā ha ngaahi founga te ke lava ai ʻo vakai ki he ngāue ʻa Sētane ke ʻohofi ʻa e nofo-malí mo e ngaahi fāmilí ʻi hotau kuongá ni?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki ha niʻihi ʻo e ngaahi fehuʻi ʻoku nau maʻu pe ko ha niʻihi kehe, fekauʻaki mo e nofo-malí mo e fāmilí. ʻE lava ke nau tohi ʻenau ngaahi fehuʻí ʻi heʻenau tohinoa akó. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau ako ʻi he ʻaho ní ke kumi ha ngaahi moʻoni pea tokanga ki he ngaahi ongo fakalaumālie ʻe lava ʻo tokoni ke tataki kinautolu ʻi hono kumi ʻa e tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení.
Ngaahi akonaki mei he folofolá
Fakamatalaʻi ange ʻe lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he meʻa naʻe fai ʻe he Tamai Hēvaní hili hono Fakatupu ʻo e māmaní ke mahino ʻa e mahuʻinga ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ʻi Heʻene palaní. Fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení, pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau ako ia. Te mou lava ʻo ako fakataha ʻeni ko ha kalasi, pe ko hano vahevahe ʻa e kau akó ki ha ngaahi kulupu ke nau ako mo aleaʻi fakataha ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení.
ʻI he lau ʻa e kau akó ʻa e ngaahi veesi mei he Sēnesi 2, mahalo te ke fie fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea tokoni ʻoku taau ʻi he veesi 18 ki ha “tokotaha tokoni ʻoku feʻunga, taau pe hōhoa lelei mo” ʻĀtamá. Te ke lava foki ʻo fakamatalaʻi ange ko e fakamatala ki hono fakatupu ʻo ʻIvi mei he hui ʻo ʻĀtamá ko ha fakataipe ia pea te ne lava ʻo fakafofongaʻi ʻa e hoa ngāue tuʻunga tatau ʻi he vahaʻa ʻo e husepānití mo e uaifí (vakai, Russell M. Nelson, “Lessons from Eve,” Ensign, Nov. 1987, 87).
Ako ʻa e fakamatala mo e ngaahi potufolofola ko ʻení, ʻo kumi ha fakamoʻoni ki hono mahuʻinga ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ki he ʻOtuá.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Sipenisā W. Kimipolo (1895-1985) ʻo pehē:
Kuo [ʻomi] ʻe he ʻEikí … fakataha ʻa ʻĀtama mo ʻIvi, ʻa e fuofua tangata mo e fuofua fefine naʻá Ne tuku ki he māmaní, peá Ne fakahoko ha ouau mali māʻoniʻoni ke na hoko ai ko e husepāniti mo e uaifi. (Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Sipenisā W. Kimipolo [2006], 237–38)
Ngaahi folofola ke akó:
Sēnesi 1:27–28 (fekau ʻa e ʻOtuá kia ʻĀtama mo ʻIví)
Sēnesi 2:18, 21–24 (Fakatupu ʻo ʻIví)
Ko e Sēnesi 2:24 ko ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ia. Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi ha founga makehe koeʻuhí ke nau lava ʻo maʻu ngofua kinautolu.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:15–17 (Ko e akonaki ʻa e ʻEikí ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá)
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni naʻá ke maʻu ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e mahuʻinga ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ki he ʻOtuá?
Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení:
Kuo fekauʻi ʻe he ʻOtuá ʻa e ngaahi husepānití mo e uaifí ke fanafanau (Sēnesi 1:28).
Kuo pau ke taha ʻa e husepānití mo e uaifí pea ngāue ko ha ongo hoa tuʻunga tatau (Sēnesi 2:18, 24).
Ko e mali ʻi he vahaʻa ʻo ha tangata mo ha fefine ko e tuʻutuʻuni ia ʻa e ʻOtuá (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:15).
Naʻe fakatupu ʻa e māmaní ke ʻi ai ha feituʻu ʻe lava ke fāʻeleʻi ai ʻa e fānau ʻa e ʻOtuá ki ha ngaahi fāmili pea nau fakalakalaka fakataha ai (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:16–17).
ʻE ala tokoni ke aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Tōmasi S. Monisoní ko ha konga ʻo hoʻomou aleaʻi ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení.
Naʻe fakamamafaʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻa e fatongia mahuʻinga ʻe fakahoko ʻe he ngaahi fāmilí hili hono fakatupu ʻe he ʻOtuá ʻa e māmaní:
Neongo ʻa e fungani ʻa e palanite ko Māmaní, ka ko ha konga ia ʻo ha meʻa fungani ange—ʻa e palani maʻongoʻonga ko ia ʻa e ʻOtuá. ʻI hono fakamatalaʻi fakanounou mahinongofuá, naʻe fakatupu ʻa e māmaní koeʻuhí ke ʻi ai ʻa e ngaahi fāmilí. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he folofolá ko ha husepāniti mo e uaifi te na “hoko ʻa kinaua ko e kakano pē taha, pea ke fai ʻeni kotoa pē koeʻuhí ke fakahoko ʻe he māmaní ʻa e taumuʻa ʻo hono fakatupú” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:16]. (“The Creation,” Ensign, May 2000, 85)
-
ʻE tokoni fēfē hono manatuʻi ʻa e tefitoʻi fatongia ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ʻi he palani ʻa e ʻOtuá ki he ngaahi fili ʻokú ke fai ʻi hoʻo moʻuí?
-
ʻE lava fēfē ke tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi moʻoni mo e ngaahi akonaki ko ʻení ke tau fakahoko ha tali ʻi he taimi ʻoku tau vakai ai ki hono fakaangaʻi pe fakasiʻia ʻa e tokāteline ʻo e nofo-malí pe fāmilí?
-
ʻOkú ke pehē ʻe tokoni fēfē hoʻo muimui ki he ngaahi tuʻunga moʻui ʻa e Tamai Hēvaní fekauʻaki mo e nofo-malí mo e fāmilí ke ke hoko ʻo hangē ange ko Iá?
Faʻu ha tali
Ke tokoni ke fakamatalaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa kuo nau ako fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e nofo-malí mo e fāmilí ʻi he palani ʻa e ʻOtuá, fakakaukau ke vahevahe ha tūkunga hangē ko ʻení. Te ke lava ai ʻo liliu ʻa e tūkunga ko ʻení ʻo ka fiemaʻu ke fenāpasi ange mo homou anga fakafonuá mo e moʻui hoʻo kau akó. Hili hono vahevahe ʻa e tūkungá, fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohinó ki he kau akó ke faʻu ha tali.
ʻI ha taha ʻo e ngaahi kalasi fakaako ʻa ʻElisapetí, ne fakahoko ai ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e nofo-malí mo e fāmilí. Naʻe vahevahe ʻe ʻElisapeti ha niʻihi ʻo ʻene ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e mali ʻi he vahaʻa ʻo ha tangata mo ha fefiné pea mo e mahuʻinga ʻo e maʻu fānau ʻa ha ongomeʻa malí. Naʻe vahevahe ʻe ha tokolahi ʻo e kaungāako ʻo ʻElisapetí ha ngaahi fakakaukau naʻe kehe ʻaupito ia meiate ia. Hili ʻa e kalasí, naʻe fehuʻi ange ʻe ha talavou ko ʻAisake, ʻa ia ʻoku kau foki ʻi he kalasi semineli ʻa ʻElisapetí, kia ʻElisapeti pe ko e hā ʻokú ne maʻu ai ha ngaahi fakakaukau fakaʻolokuonga pehē fekauʻaki mo e nofo-malí mo e fāmilí.
ʻI hono fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa kuó ke ako ʻi he ʻaho ní, faʻu ha tali ʻe lava ke vahevahe ʻe ʻElisapeti kia ʻAisake. Fakakau ʻeni ʻi hoʻo talí:
-
Ko ha fakamatala fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e nofo-malí mo e fāmilí ki he Tamai Hēvaní mo ʻEne palani ʻo e fakamoʻuí
-
Ko ha akonaki ʻe taha pe lahi ange mei he folofolá pe kau taki ʻo e Siasí
-
Ko ha fakaafe ʻe lava ke vahevahe ʻe ʻElisapeti kia ʻAisake ʻe lava ʻo tokoni kiate ia
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke teuteu aí, ʻoange hanau faingamālie ke vahevahe ‘enau ngaahi talí. ʻE lava ke nau vahevahe ʻa e ngaahi talí mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki. ʻE lava foki ke fakaafeʻi ha niʻihi tokosiʻi ʻo e kau akó ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻenau ngaahi talí mo e kalasí pe ke fakafaivaʻi ʻa e tūkungá.
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke fakakaukauloto ki he meʻa ne nau ako mo ongoʻi ʻi he ʻaho ní. Te nau lava ʻo fakakaukau ki he ngaahi moʻoni ne nau ako naʻá ne tali ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fehuʻí. Fakaafeʻi kinautolu ke lekooti ha faʻahinga ongo fakalaumālie kuo nau maʻu ʻi heʻenau tohinoa akó. Fakamoʻoni ki he ngaahi moʻoni kuo mou aleaʻi ʻi he ʻaho ní.
Ako Ma‘uloto
Mahalo te ke fie tokoni ki he kau akó ke ako maʻuloto ʻa e potufolofola fakataukei fakatokāteliné mo e kupuʻi lea folofola mahuʻingá lolotonga ʻa e lēsoni ko ʻení pea toe fakamanatu ia ʻi he ngaahi lēsoni ʻi he kahaʻú. Ko e kupuʻi lea folofola mahuʻinga ki he Sēnesi 2:24 ko e “[ʻE] pīkitai [ha tangata] ki hono ʻunohó … pea te na kakano taha pē.” ʻOku maʻu ʻa e ngaahi fakakaukau ki he ngaahi ʻekitivitī ako maʻulotó ʻi he naunau fakalahi ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.”