“Ngondu Muitanu 11–17. ‘Nudimukayi bua kanuhu moyo Mukalenga’: Dutelonome 6–8; 15; 18; 29–30; 34,” Luaku, Undonde—Bua mu Dîku ne mu Ekelezia: Dipungila Dikulukulu 2026 (2026)
“Ngondu Muitanu 11–17. ‘Nudimukayi bua kanuhu moyo Mukalenga,’” Luaku, Undonde: Dipungila Dikulukulu 2026
Mose pa Mukuna wa Nebo, kudi John Steel, © Providence Collection/licensed ku goodsalt.com
Ngondu Muitanu 11–17: “Nudimukayi bua kanuhu moyo Mukalenga”
Dutelonome 6–8; 15; 18; 29–30; 34
Busadidi bua Mose bua panshi pa buloba buakabangisha pa mukuna; pavua Nzambi muakula kudiye ku katshi ka kadilu (tangila Ekesode 3:1–10). Buakajikila kabidi pa mukuna, bidimu bipita pa 40 panyima, pakamuleja Nzambi kapesa ka bulaba bulaya ku mutu kua Mukuna wa Nebo (tangila Dutelonome 34:1–4). Mose wakapitshisha moyo wenda mu dilongolola bana ba Isalele bua kubuela mu bulaba bulaya ne mukanda wa Dutelonome udi ufunda maludiki, bivulukidi, makankamika, ne misengelelu bienda bia ndekelu ne Bena Isalele. Dibala miaku yenda didi dienza patoka ne tshiena bualu tshishuwashuwa tshia busadidi bua Mose—dilongolola dijingibua dia bantu—kadivua pa disomba mu tshipêla, ditshimuna baluishi, anyi dîbaka ditunga nansha. Divua pa dilonga kunanga Nzambi, kumutumikila, ne kuikala ne lulamatu kudiye. Ki dilongolola ditudi nadi dijinga bua kubuela mu bulaba bulaya bua moyo wa tshiendelela. Nanku nansha muvua Mose kayi mudiata dikasa mu “bulaba bûla ntenta ne buitshi ne mabele” (Ekesode 3:8), kupitshila ku ditabuja ne lulamatu bienda, wakabuela mu bulaba bulaya buvua Nzambi mulongolola bua aba bonsu badi bamulonda.
Bua muenenu wa Dutelonome, tangila “Deuteronomy” in the Bible Dictionary.
Ngenyi bua Dilonga mu Dîku ne mu Ekelezia
Dutelonome 6:4–7; 8:2–5, 11–17; 29:18–20; 30:6–10, 14–20
Sua Yehowa, Nzambi webe, ne mutshima webe onso.
Mukenji wa Mose udi wangata mishînga ya bungi ne midimu ya nyuma bia pambelu. Bu pawamona mubelu wa Mose mu Dutelonome, Mukalenga uvua kabidi udiabakena pa buikadianganyi buenda munda mua bantu Benda—ngikadilu wa nyuma wa mitshima yabu.
Mu tunungu tudi kuinshi etu; keba muaku mutshima, ne nana meji pa tshidiwu mua kumanyisha. Udi mua kuela meji bua tunungu etu bu mushindu wa ditangununa dia nyuma dia mutshima weba. Matêta kayi awudi mua kudienza nkayeba? Londopu kayi luwudi mua kudifundila nkayeba bua kulongolola ngikadilu wa nyuma wa mutshima weba? Funda muenenu yeba:
-
Dutelonome 6:4–7:
-
Dutelonome 8:2–5:
-
Dutelonome 8:11–17:
-
Dutelonome 29:18–20:
-
Dutelonome 30:6–10:
-
Dutelonome 30:14–20:
Mushindu umua wa kulongolola meji eba udi mua kuzola mutshima ne kufunda munda muawu bintu bidi Mukalenga wamba biwudi ne tshia kuikala nabi mu mutshima weba. Pashisha, udi mua kufunda pambelu bintu biwudi ne tshia kusemeja kula ne mutshima weba.
Mushindu kayi uwudi mua kuleja ne udi munanga Nzambi ne mutshima weba onsu? Bua ngenyi, tangila “Love God, love your neighbor” mu For the Strength of Youth: A Guide for Making Choices, 10–12.
Tangila kabidi M. Russell Ballard, “Lovest Thou Me More Than These?,” Liahona, Ngondu wa Dikumi ne Umua 2021, 51–53.
Keba yeba ngenyi ya nyuma. Luaku, Undonde udi ufila mifundu ne nshindamenu bua kuimanyina pa mifundu, kadi kabiena bielela dilonga dieba mikalu to. Pawudi ubala Dutelonome, udi mua kujandula nshindamenu udi kayi mutokeshibua bimpa momu. Lekela Nyuma akulombola ku tshiwudi ujinga kulonga.
Dutelonome 6:4–12, 20–25
“Nudimukayi bua kanuhu moyo Mukalenga.”
Ba bungi ba ku Bena Isalele bavua mua kubuela mu bulaba bulaya kabavua bamona bipupu mu Ejipitu anyi basambuka Mbû Mukunza to. Mose uvua mumanya ne bobu—ne bantu bavua ne tshia kuledibua—bavua ne tshia kuvuluka bishima bia Nzambi ne mikenji ya Nzambi bua kushala bantu ba Nzambi.
Mubelu kayi uwudi upeta mu Dutelonome 6:4–12, 20–25 udi mua kukuambuluisha bua kuvuluka bintu binena bidi Nzambi muenza bueba? Meji kayi adi nyuma ukupesha bua kuenza bua dîyi dia Mukalenga dituku dionsu “dikala mu mutshima weba”? (kanungu 6).
Udi kabidi mua kulonga mukenji wa muanetu muluma Jan E. Newman “Preserving the Voice of the Covenant People in the Rising Generation” (Liahona, Ngondu wa Dikumi ne Umua 2023, 36–38) ne ela meji pa mushindu uwatuala ditabuja dieba mu Kilisto kudi bantu ba bikondu bilualua.
Tangila kabidi Dutelonome 11:18–21; Dale G. Renlund, “Consider the Goodness and Greatness of God,” Liahona, Ngondu Muitanu 2020, 41–44; Bible Dictionary, “Frontlets or phylacteries.”
Dutelonome 15:1–15
Diambuluisha bantu badi mu dijinga didi diangata bianza bimpa ne mitshima midisuila.
Katuena banji kufika mu dituku “dikalaku kakuyi kabidi mupele munkatshi muenu” (Dutelonome 15:4), nanku nshindamenu pa diambuluisha mupele mu Dutelonome 15 mikala itshidi imueneka, nansha pikala bienzedi bisunguluka bishintuluka. Manya ne tunungu 1–15 tudi tukulongesha pa buatshinyi tudi tuambuluisha bantu badi mu dijinga ne ngikadilu kayi utudi mua kuikala nenda pa tshiotshi.
Tshinyi tshidi tshiumvuija “bulula tshianza tshieba mu bunena” kudi bantu badi mu dijinga? (tunungu 8, 11). Tshinyi tshiwudi ulonga ku tshilejilu tshia Mukalenga pa diambuluisha bantu badi mu dijinga? (tangila kanungu 15).
Tangila “Tu éclaires le chemin,” Cantiques, no. 145.
Dutelonome 18:15–19
Mose uvua “bu” Yezu Kilisto.
Petelo, Nefi, Moloni, ne Mupandishi nkayenda bonsu bakakula pa buambi mu Dutelonome 18:15–19 (tangila Bienzedi 3:20–23; 1 Nefi 22:20–21; Joseph Smith—Mulubu 1:40; 3 Nefi 20:23). Tshinyi tshiwudi ulonga pa Mupandishi ku tunungu etu? Ela meji pa tshiwudi mubala pa Mose pa mutu ku mbingu ibidi mishala. Mushindu kayi udi Mose muikala “bu” Yezu Kilisto?
Yezu Kilisto wakalongesha bantu Benda mu Amérique wa kala, “mema ki uvua muprofete Mose muakula ” (3 Nefi 20:23).
Dutelonome 29:9; 30:15–20
Mukalenga udi umbikila bua kusungula pankatshi pa buimpa ne bubi.
Bidi mua kuikala bikoka ntema bua kuelekeja mêyi a Mose mu Dutelonome 29:9; 30:15–20 ne amua a ku mêyi a malongesha a ndekelu a Lehi kudi dîku dienda mu 2 Nefi 2:26–29; 4:4. Mushindu kayi uvua Lehi mutangalaja tshivua Mose mulongesha? Tshinyi tshiwudi upeta mu mifundu eyi tshidi tshikupesha meji a nyuma bua “kusungula moyo”? (Dutelonome 30:19).
Ngenyi bua Kulongesha Bana
Dutelonome 6:5
Ndi mua kunanga Nzambi ne mutshima wanyi onsu.
-
Bua kuambuluisha bana beba bumvua Dutelonome 6:5, udi mua kuzola mutshima, tshifundu tshia mubidi, ne diboku dia makanda. Bana beba badi mua kutua katoba ku bimfuanyi pawudi ubala miaku “mutshima,” “anyima,” ne “bukola” mu kanungu. Mushindu kayi utudi mua kuleja Mukalenga ne tudi bamunanga ne mutshima, anyima ne bukola bietu bionsu?
Dutelonome 6:6–15
Ndi mua kulama dîyi dia Nzambi mu mutshima wanyi.
-
Bala ne bana beba mubelu wa Mukalenga kudi Bena Isalele bua tunungu tua mufundu pa muaba udibu mua kutumona dituku dionsu (tangila Dutelonome 6:6–9). Etshi tshidi mua kunupesha meji a nyuma wewa ne bana beba bua kuela meji a mishindu ya kutuishibua ne kanuena “bapua Mukalenga moyo” (kanungu 12) ne bua kuvuluka bidiye muenza.
-
Udi mua kufunkuna ne Dutelonome 6:13, 16 ne 8:3 biakambuluisha Mupandishi munkatshi mua tshikondu tshia mushinga mu moyo. Bua kumona mushindu, balayi pamua Matayo 4:1–10. Pashisha nudi mua kuambilangana umua ne mukuabu tumua tunungu tua mifundu tudi tunuambuluisha mu bikondu bia dijinga.
Dutelonome 18:15–18
Baprofete badi batulongesha pa Yezu Kilisto.
-
Panudi nubala Dutelonome 18:18 pamua, ambuluisha bana beba bua bumvua ne Muprofete bu Mose mu kanungu aka udi Yezu Kilisto. Pamuapa udi mua kutangila bimfuanyi bia bintu bivua Mose muenza ne bintu bivua Yezu Kilisto muenza, ne lekela bana beba babituangaja (tangila Gospel Art Book, nos. 15, 16, 38, 39). Tshinyi tshidi muprofete wetu lelu mutulongesha pa Mupandishi?
Dutelonome 29:12–13; 30:8–10
Kupitshila ku bipungidi bianyi, ndi tshitupa tshia bantu ba Nzambi.
-
Diakula pa Dutelonome 29:12–13 didi difila diesa bueba ne bua bana beba bua kuyukila pa bipungidi bienzabu anyi bidibu benza ne Tatu wa mu Diûlu. Tshinyi tshidi tshiumvuija kuikala bantu ba Nzambi? Mushindu kayi udi milayi yetu ituenza bantu ba Nzambi? (tangila kanungu 13; tangila kabidi Mosiya 18:8–10).
-
Pikala bana beba ne dijinga dia diambuluisha bua kumvua tshidi tshipungidi tshikala, bumvuija ne “Tshipungidi” tshidi mulayi pankatshi pa Nzambi ne bantu benda. Milayi kayi ivua Nzambi ne Bena Isalele benza umua ne mukuabu mu Dutelonome 30:8–10? Milayi kayi itudi benza ne Nzambi? (tangila Dilongesha ne Bipungidi 20:37, 77). Mushindu kayi udi milayi eyi itutuangaja ne Nzambi? Elayi meji bua kuimba pamua musambu pa bipungidi, bu mudi “Chers enfants, sur vous Dieu veille” (Tshisangi tshia Mikanda ya Lumu Luimpa).
Bua bia bungi, tangila malu a ngondu ewu a Makazina a Mulunda.