Luaku, Undonde
Ngondu Muitanu 4–10. “Kanutombokedi Mukalenga ne Kanutshinyi nansha”: Nomba 11–14; 20–24; 27


“Ngondu Muitanu 4–10. ‘Kanutombokedi Mukalenga ne Kanutshinyi nansha: Nomba 11–14; 20–24; 27,” Luaku, Undonde—Bua mu Dîku ne mu Ekelezia: Dipungila Dikulukulu 2026 (2026)

“Ngondu Muitanu 4–10. ‘Kanutombokedi Mukalenga ne Kanutshinyi nansha,’” Luaku, Undonde: Dipungila Dikulukulu 2026

foto wa Wadi Rum

Tshipela pabuipi ne Tshisanga tshia Sinai

Ngondu Muitanu 4–10: “Kanutombokedi Mukalenga ne Kanutshinyi nansha”

Nomba 11–14; 20–2427

Nansha ku makasa, kabiuvua bikumbana bua kuenza bidimu 40 bua kuenda mu tshipela tshia Sinai too ne ku bulaba bulaya bua Kanana. Kadi tshivua tshikondu tshivua bana ba Isalele ne dijinga—kadiyi dia kuenda ntanta mula panshi kadi tshia ntanta wa mu nyuma: ntanta wa tshivuabu bikala ne wa tshivuabu mua kuikala bu tshisamba tshia tshipungidi tshia Nzambi.

Mukanda wa Nomba udi umvuija tshitupa tshia tshiuvua tshifika mu bidimu 40, biangata malongesha a bana ba Isalele avuabu bajinga bua kulonga kumpala kua kubuela mu bulaba bulaya. Bakalonga bua kuikala bena lulamatu ku basadidi ba Mukalenga (tangila Nomba 12). Bakalonga bua kueyemena bukola bua Mukalenga, nansha ditekemena dikepa bua matuku alua (tangila Nomba 13–14). Ne bakalonga ne kupanga lulamatu kudi kutuala disama dia mu nyuma, kadi badi mua kukudimuna mutshima ne kutangila kudi Mupandishi bua londopu (tangila Nomba 21:4–9).

Tudi bafuanangana ne Bena Isalele mu mishindu mikuabu. Tudi bamanya tshidi tshiumvuija disomba mu tshipela tshia nyuma, ne malonga a kalongabu adi mua kutuambuluisha bua kudilongolola bua kubuela mu bulaba bulaya buetu: moyo wa tshiendelela ne Tatu wetu wa mu Diûlu.

Bua lumonu luimpa lua mukanda wa Nomba, tangila “Numbers” in the Bible Dictionary.

ikone wa bia kulonga

Ngenyi bua Dilonga mu Dîku ne mu Ekelezia

Nomba 11:11–17, 24–2912

Dibuluila didiku bua muntu yonsu, kadi Nzambi udi uludika Ekelezia wenda kupitshila ku muprofete wenda.

Mu Nomba 11:11–17, 24–29, tangila bualu buvua Mose mukungamangana nabu ne tshipeta tshivua Nzambi mumuleja. Tshinyi tshiwudi wela meji tshivua Mose umvuija pavuaye wamba ne mvua musua ne bantu ba Mukalenga bonsu bikala baprofete? (kanungu 29). Pawudi unana meji pa lukonku elu, tangila mandamuna adi akumbana mu mukenji wa Mulombodi Mukulu Russell M. Nelson “Revelation for the Church, Revelation for Our Lives” (Liahona, Ngondu Muitanu 2018, 93–96).

Nansha diamba ne tudi mua kupeta bonsu dibuluila, katshiena tshiumvuija ne tudi mua kulombola bonsu bantu ba Nzambi bu muvua Mose muenza. Tshikuma mu Nomba 12 tshidi tshileja patoka. Didimuija kayi diwudi upeta mu shapita ewu? Tshinyi tshiwudi umvua tshidi Mukalenga ujinga bua umvua pa dibuluila dia nkaya ne dilonda muprofete wenda?

Tangila kabidi 1 Nefi 10:17; Dilongesha ne Bipungidi 28:1–7; Dallin H. Oaks, “Two Lines of Communication,” Liahona, Ngondu wa Dikumi ne Umua 2010, 83–86.

Shindamena pa tshidi ne mushinga wa bungi. Bantu bakuabu mbina mu bidi bileja mu dibala dia ku lumingu lonsu mu Luaku, Undonde. Pawudi umonanuna bifundu, londa Nyuma. Ela meji a majinga eba nkayeba ne majinga a bantu baudi ulongesha. Diumvua ne diteka mu tshienzedi bimpa nshindamenu umua mu lumingu kudi mua kuambuluisha bipita dibala dia shapita ya bungi pa mbidi.

Nomba 12:3

Mose uvua mutudiji.

Bamua bantu badi bakema bua kulonga ne Mose, udi mulombodi wa bukola wakimana kumpala kua Palô ne wakakumbaja bishima bia dikema ne bukola bua Mukalenga, uvua mutudiji (Nomba 12:3). Kuikala mutudiji kudi kumvuija tshinyi? Udi mua kulonga dimvuija dia Mukulu David A. Bednar mu “Meek and Lowly of Heart” (Liahona, Ngondu Muitanu 2018, 30–33) anyi “Meek, Meekness” in Guide to the Scriptures (Tshisangi tshia Mikanda ya Lumu Luimpa).

Ntshinyi tshiwudi ulonga mu bilejilu bia Mose bua matudiji mu Ekesode 18:13–25; Nomba 11:26–29; Nomba 12; Ebelu 11:24–27; ne Mose 1:10–11? Udi mua kunana kabidi meji pa mushindu udi Mupandishi uleja ditudija (tangila Matayo 11:29; 27:11–14; Luka 22:41–42; Yone 13:4–5). Bilejilu ebi bidi bikulongesha tshinyi?

Nomba 13–14

Ne ditabuja mu Mukalenga, ndi mua kuikala ne ditekemena bua matuku alua.

Pawudi ubala Nomba 13–14, teta bua kuditeka muaba wa Bena Isalele. Buatshinyi udi wela meji ne bavua basua bua “kupingana mu Egipitu”? (Nomba 14:3). Mushindu kayi uwudi mua kumvuija “nyuma” mukuabu uvua nenda Kalebe? (Nomba 14:24). Ntshinyi tshidi tshinukemesha mu ditabuja dia Kalebe ne Yoshua, ne mushindu kayi uwudi mua kuteka bilejilu ebi mu malu awudi nawu?

Mose ne bamua batentekedi ba Bena Isalele

Dikumi dia ku batentekedi ba Bena Isalele bavua ne bowa; Yoshua ne Kalebe bavua ne ditabuja. Yoshua ne Kalebe: Batentekedi Batumikidi, kudi Douglas Klauba. © Lifeway Collection/licensed from goodsalt.com

Nomba 21:4–9

ikone wa seminaire
Pandi ntangila kudi Yezu Kilisto ne ditabuja, Udi mua kungondopa mu nyuma.

Baprofete ba mu Mukanda wa Molomo bavua bamanya muyuki uvua mu Nomba 21:4–9 ne bawumvua diumvuija diawu dia mu nyuma. Bala malongesha abu pa muyuki ewu mu 1 Nefi 17:40–41; Alama 33:18–22; ne Helamana 8:13–15. Eyi idi imua ya ku nkonku iwudi mua kunana meji pawudi utshienza:

  • Nyoka wa tshiamu tshia mitaku tshidi mua kuleja tshinyi?

  • Tshisuminyi tshia nyoka tshidi mua kuleja tshinyi?

  • Bena Isalele bavua bua “[kutangila] nyoka wa tshiamu tshia mitaku” (Nomba 21:9) bua kundopibua. Buatshinyi udi wela meji ne bamua bantu bavua babenga bua kutangilaku? Kukatu tshintu kampanda tshia momumua tshikadi tshikufikila?

  • Tshinyi tshiudi umvua tshikusaka bua kuenza biakana menamena “bela mesu kudi Muana wa Nzambi ne ditabuja” ne bua bondopibua? (Helamana 8:15).

Dibala dia bitupa ebi didi mua kukuvuluija meba makuabu mu mifundu avua bantu mua kushala bashindamena pa Kilisto. Tshilejilu, fuanyikija mukenji wa Nomba 21:4–9 ne Matayo 14:25–31 ne 1 Nefi 8:24–28 (tangila kabidi bimfuanyi ku ndekelu kua tshifundu tshia dia lumingu). Tshinyi tshidi tshikeba kututeka kula ne Kilisto? Mushindu kayi udiye ubenesha bantu badi bashindamena pa Yeya?

Tangila kabidi “Jesus, the Very Thought of Thee” (Hymns, no. 141).

Nomba 22–24

Ndi mua kulonda disua dia Nzambi, nansha bakuabu bateta bua kunsuisha bua kubenga.

Pavua Balaka, mfumu wa Bena Moba, mumvua ne Bena Isalele bavua benda basemena, wakabikila Balâma, muntu uvua mumanyika bua kuela mabenesha ne milawu. Balaka uvua musua bua ela Bena Isalele milawu. Mona mushindu kayi uvua Balaka muteta bua kusuisha Balâma (tangila Nomba 22:5–7, 15–17), ne ela meji pa matêtshibua anudi mua kukungamangana nawu bua kubenga kulonda disua dia Nzambi. Tshinyi tshidi tshikuata ntema yeba pa diandamuna dia Balama mu Nomba 22:18, 38; 23:8, 12, 26; 24:13? Diakabi, Balama wakitabakana ne wakapangiila Isalele (tangila Nomba 31:16; Yuda1:11). Ela meji mushindu uwudi mua kushala ne lulamatu kudi Mukalenga nansha mu dikuenzeja dia bakuabu.

ikone wa tshitupa tshia bana

Ngenyi bua Kulongesha Bana

Nomba 11:4–10

Ndi mua kuikala ne disakidila bua tshidi Nzambi mumpesha.

  • Konkesha bana beba ne badi mua kuvuluka bimua bia ku bishima bivua Mukalenga muenza bua kuambuluisha Isalele (tangila “The Plagues of Egypt” ne “The Passover” mu Old Testament Stories, 67–74). Pashisha udi mua kuenza tshikosu buabu Nomba 11:4–10, mu dileja ne Bena Isalele bavua bapua moyo mabenesha abu ne bavua badiabakana. Mabenesha kayi atudi tupua moyo misangu mikuabu?

  • Pawudi wimba anyi uteleja musambu pa disakidila, bu mudi “Compte les bienfaits” (cantiques, no. 156), bana beba badi mua kuzola bimfuanyi bia mabenesha adi Mukalenga mubapesha.

Nomba 12

Mukalenga mmusua bua mema ndonda muprofete wenda.

  • Bua kubanga Nomba 12, udi mua kulondela bana beba ne Mukalenga uvua mufikila Alona ne Miliyama munda, bana babu ne Mose, muluma ne mukaji. Babikila bua kubala Nomba 12:1–8 bua kujandula kabingila. Ela meji bua dienzela Gospel Art Book bua kuambuluisha bana beba bua kupeta bilejilu bia bantu ba mu mifundu bavua banemeka muprofete wa Mukalenga ne babeneshibua. Mushindu kayi utudi tubeneshibua patudi tulonda muprofete wa Mukalenga?

Nomba 21:6–9

Ndi mua kutangila kudi Yezu Kilisto.

  • Udi mua kuenzela “Moses and the Brass Serpent” mu Old Testament Stories, 83–84, bua kuambuluisha bana beba bua kulonga pa tshiuvua tshifika mu Nomba 21:6–9. Mushindu kayi udi nyoka wa tshiamu tshia mitaku muenza bu Yezu Kilsto? (tangila Yone 3:14–15). Bana beba badi mua kusanka bua kuenza nyoka wa mabeji ne kufundapu bintu bipepela bidibu mua kuenza bua kutangija “mesu kudi Muana wa Nzambi ne ditabuja” (Helamana 8:15).

    1:2

    Moses and the Brass Serpent

  • Bana ba bakulumpa badi mua kusungula umua wa ku mifundu idi ilonda eyi ne kuabanya tshidiwu ukumbaja ku lumvu luabu lua muyuki ewu: 1 Nefi 17:41; Alama 33:18–20; Helamana 8:13–15; Dilongesha ne Bipungidi 6:36.

nyoka wa tshiamu tshia mitaku

nyoka wa kalabi, kudi Brent Evans

Nomba 22–24

Ndi mua kulonda disua dia Nzambi, nansha bakuabu bateta bua kunsuisha bua kubenga.

  • Enza tshikosu tshia Nomba 22:1–18 bua kuambuluisha bana beba, leja mushindu uvua Balama mubenga bua kuela bantu ba Nzambi mulawu, nansha muvua Balaka, mfumu wa Bena Moba, mumupesha bunema ne mabanji. Pashisha udi mua kuambuluisha bana beba bua kukeba tunungu tudi tulonda bua biambilu bidibu bumvua ne bidi bileja ne Balama uvua musua kulonda Nzambi: Nomba 22:18; 23:26; 24:13. Pamuapa bana beba badi mua kusungula tshiambilu tshidibu basua ne kutshifunda pa kalata bua kubambuluisha bua kuvuluka ditumikila Mukalenga.

Bua bia bungi, tangila malu a ngondu ewu a Makazina a Mulunda.

Bimfuanyi bizobakana bileja Yezu pa mutshi mutshiamakana, nyoka wa tshiamu tshia mitaku, Yezu wambuluisha Petelo wendela pa mayi, ne tshimonyi tshia Lehi.

Kulu ku dia bakaji: Ditshiamakajibu dia Kilisto. Kulu ku dia baluma: Mose ne Nyoka wa Tshiamu tshia Mitaku, kudi Judith Mehr. Kuinshi ku dia bakaji: Mujikiji wa Ditabuja, kudi Kelsy ne Jesse Lightweave. Kuinshi ku dia baluma: Tshilota tshia Lehi, kudi Jerry Thompson

Dibeji dia tshibilu tshia mbedi: Ndi mua kutangila kudi Yezu Kilisto