“2–8 Māʻasi. ‘Tuku ke Lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá’,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)
“2–8 Māʻasi. ‘Tuku ke Lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá’,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026
Fakatau ʻe ʻĪsoa Hono Tofiʻa ʻo e ʻUluaki Fohá, tā ʻa Glen S. Hopkinson (fakaikiiki)
2–8 Māʻasi: “Tuku ke Lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá”
Sēnesi 24–33
ʻOkú ke maʻu fēfē nai ha tāpuaki mei he ʻOtuá? Mahalo te ke pehē ko e talanoa ʻo Sēkope, ko e mokopuna ʻo ʻĒpalahame mo Selá, ko e talanoa ia ʻo ha tangata naʻá ne ʻilo ʻa e tali ki he fehuʻi ko iá. ʻI ha anga fakafonua ʻoku maʻu ai ʻe he ʻuluaki fohá ha tāpuaki tukufakaholo, naʻe fanauʻi ʻa Sēkope ko e fika uá, ʻo ne puke ʻa e muiʻivaʻe ʻo hono māhanga tangata ko ʻĪsoá. ʻOku ʻuhinga ʻa e hingoa “Sēkopé” ki he “tongia”—ko ha taha ʻokú ne fetongi ha taha kehe. Naʻe ngali pē ʻa Sēkope mo e hingoá, he naʻe tuʻo lahi ʻene feinga ke toʻo e tāpuaki ki he tofiʻa ʻo ʻĪsoa ko e lahí koeʻuhí he naʻe ʻikai ke taau ʻa ʻĪsoa ia mo ia (vakai, Sēnesi 25:30–34; 26:34–35; 27:36). Ko hono olá ko ha fekeʻikeʻi ʻa e fāmilí, pea naʻe pau ke hola ʻa Sēkope ki he feituʻu maomaonganoá ʻo kumi moʻui ki ai.
Hili ha ngaahi taʻu mei ai, naʻe fekau ʻe he ʻOtuá ʻa Sēkope ke foki ki hono fonuá. ʻI heʻene fononga ʻo fokí, naʻe toe fekumi ʻa Sēkope ʻi he loto-fakatōkilalo ke maʻu ha tāpuaki mei he ʻOtuá. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he folofolá ʻa e taimi ko ʻení ko ha “fefaʻuhi” ʻa Sēkope, pea naʻá ne fakahā he ʻikai ke ne teitei tukuange ia “ʻo kapau ʻe ʻikai te ke tāpuakiʻi au” (Sēnesi 32:26). Naʻe hoko mai leva ʻa e lēsoní—pea mo e tāpuakí. Naʻe liliu ʻe he ʻOtuá ʻa e hingoa ʻo Sēkopé ki ʻIsileli—ko hono ʻuhingá, ke “tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá” fakataha mo ha ngaahi meʻa kehe. Naʻe ako ʻe ʻIsileli ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke tongia ha taha kehe kae toki lava ke maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki mahuʻinga taha ʻa e ʻOtuá, ʻa ʻEne ngaahi tāpuaki ʻo e fuakavá. ʻOku ʻikai ke fakatau mai pe fakamālohiʻi pe ikunaʻi ʻa ʻEne ngaahi tāpuakí. ʻOkú Ne foaki tauʻatāina pē ia kiate kinautolu kotoa pē ʻoku moʻui ʻo fakatatau mo e hingoa ʻo ʻIsilelí—ʻa ia naʻa nau tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi heʻenau moʻuí.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
‘Oku mahuʻinga e fuakava ʻo e malí ki he palani taʻengata ʻa e ʻOtuá.
Lolotonga hoʻo lau ʻa e Sēnesi 24, ʻeke pē kiate koe pe ko e hā e ʻuhinga naʻe fakakaukau ai ʻa ʻĒpalahame ʻoku fuʻu mahuʻinga ke mali hono foha ko ʻAisaké. Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e malí ki he ʻEikí?
Ko e hā ha ngaahi ʻulungaanga lelei ʻokú ke ʻiloʻi meia Lepeka ʻe tokoni ki ha nofomali mo ha fāmili mālohí? (vakai tautautefito, veesi 15–28, 57–61).
Vakai foki, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Nofo-malí,” Gospel Library.
Te u lava ʻo fakamahuʻingaʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku taʻengatá ʻi he ngaahi meʻa fakamatelié.
ʻI he anga fakafonua ʻo ʻAisake mo Lepeká, naʻe maʻu ʻe he foha lahi tahá ʻa e tofiʻa tukufakaholó, ʻa ia naʻe ʻuhinga ia ki ha tofiʻa lahi ange, fakataha mo ha ngaahi fatongia lahi ange ki hono tokangaʻi ʻo e fāmilí. ʻI hoʻo lau ʻa e Sēnesi 25:29–34, fakakaukauloto ki he ʻuhinga naʻe loto-fiemālie ai ʻa ʻĪsoa ke foaki hono tofiʻá ʻo fakafetongi ʻaki ha meʻatokoní. Ko e hā ha ngaahi lēsoni ʻokú ke maʻu maʻau ʻi he fakamatala ko ʻení? ʻE ala tokoni ke hiki ha lisi ʻe ua: (1) ngaahi tāpuaki taʻengata ʻoku finangalo ʻa e ʻOtuá ke foaki atu maʻaú mo e (2) ngaahi meʻa fakamāmani te ne ala tohoakiʻi hoʻo tokangá. Te ke lava leva ʻo lau ʻa e potufolofolá pea fetongi ʻa e “ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá” ʻaki ha meʻa mei he ʻuluaki lisí mo e “lū” ʻaki ha meʻa mei he lisi hono uá. ʻE tukutaha fēfē hoʻo tokangá ki he Fakamoʻuí mo e ngaahi tāpuaki taʻengata ʻo ʻEne ongoongoleleí?
Vakai foki, Mātiu 6:19–33; M. Russell Ballard, “Manatuʻi ʻa e Meʻa ʻOku Mahuʻinga Tahá,” Liahona, Mē 2023, 105–7.
Sēkope ʻi Pēteli, tā ʻa James Smetham
ʻOku ʻomi ʻe he ngaahi fuakava ʻi he fale ʻo e ʻEikí ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ki heʻeku moʻuí.
Lolotonga e mohe ʻa Sēkope ʻo ʻolunga ki ha fokotuʻunga maká, naʻá ne misi pea hoko ia ko ha liliuʻanga ki heʻene moʻuí. Naʻe hoko ia ko ha aʻusia matuʻaki toputapu pea naʻe fakahingoa ʻe Sēkope ʻa e feituʻú ko Pēteli pe “fale ʻo e ʻOtuá,” ʻo fakahaaʻi, “Ko e moʻoni ʻoku ʻi heni ʻa [e ʻEikí]” (Sēnesi 28:16).
ʻI hoʻo lau ʻa e Sēnesi 28, mahalo te ke ʻeke pē kiate koe pe ko e hā e meʻa naʻá ne ʻai ke fuʻu toputapu ai e aʻusia ko ʻení kia Sēkopé. Ko e hā e meʻa naʻá ne lolotonga foua ʻi he taimi ko iá? Ko e hā nai ʻene ongó? Te ke lava foki ʻo kumi ʻa e ngaahi foʻi lea mo e ngaahi kupuʻi lea ʻi he veesi 10–22 ʻokú ne fakamanatu atu kiate koe ʻa e fale ʻo e ʻEikí. Ko e hā ha ngaahi ongo ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e ʻOtuá, ko Hono falé, pea mo ʻEne ngaahi fuakavá?
ʻI he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení, ʻoku ʻi ai ha tā valivali ʻokú ne fakatātaaʻi e misi ʻa Sēkopé; te ke lava ʻo vakai ki ai ʻi hoʻo laukongá. Kapau te ke tā pē haʻo fakatātā fakaʻaati ʻo ʻene misí, ko e hā e meʻa te ke faí? Ko e hā ha ngaahi moʻoni mei he talanoá te ke feinga ke fakatātaaʻí?
ʻOku fakatefito e himi ko e “Ofi Hoku ʻOtuá” (Ngaahi Himi, fika 49) ʻi he aʻusia ʻa Sēkopé. Ko e hā ha ngaahi fehokotaki ʻokú ke vakai ki ai ʻi he foʻi hivá ni mo e Sēnesi 28:10–22? ʻOku tokoniʻi fēfē koe ʻe he temipalé ke ke ongoʻi ofi ange ai ki he ʻOtuá? Fakakaukau ke kumi ha ngaahi tali ki he fehuʻi ko ʻení ʻi he pōpoaki ʻa Palesiteni Russell M. Nelson “Ko e Temipalé mo Ho Fakavaʻe Fakalaumālié” (Liahona, Nōvema 2021, 93–96). Mahalo te ke fie toe vakaiʻi e ngaahi fuakava mo e ngaahi tāpuaki ʻo e fale ʻo e ʻEikí ʻi he Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá, 27.2 (Gospel Library). ʻOku maʻu fēfē ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí mei hono tauhi ʻo e ngaahi fuakavá ni?
ʻAi ke ke mohu founga. ʻOku lahi ha ngaahi founga ke ako ai mei he folofolá ʻo makehe mei hono lau pē iá. ʻOku pehē ʻe ha kakai ʻe niʻihi ʻoku mahino lelei ange ʻa e folofolá kapau te nau tā ha fakatātā ʻo e ngaahi fakamatalá. ʻOku maʻu ʻe ha niʻihi kehe ha ngaahi fakakaukau fakalaumālie mei he mūsika toputapu ʻoku fekauʻaki mo e folofolá. ʻOua naʻá ke fakangatangata pē koe ki ha founga fakaako ʻe taha; tauʻatāina ke ʻahiʻahiʻi ha ngaahi founga kehekehe.
‘Oku manatua au ʻe he ʻEikí ʻi hoku ngaahi faingataʻaʻiá.
ʻI hoʻo lau ʻa e Sēnesi 29:31–35 mo e 30:1–24, kumi e ngaahi lea ʻokú ne fakamatalaʻi e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá kia Lesieli mo Liá. Fakalaulauloto ki he founga kuo hanga ai ʻe he ʻOtuá ʻo “ʻafioʻi [hoʻo] mamahí” mo “manatuʻi” koé (Sēnesi 29:32; 30:22).
ʻE lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo fakamoʻui hoku fāmilí.
ʻI he foki ʻa Sēkope ki Kēnaní, naʻá ne “manavahē [mo] mamahi lahi” ki he founga ʻe tali ai ia ʻe hono taʻokete ko ʻĪsoá (Sēnesi 32:7). ʻI hoʻo lau ʻa e Sēnesi 32–33, fakalaulauloto ki he ngaahi vā fetuʻutaki ho fāmilí—ʻo tautautefito ki he tokotaha ʻokú ne fiemaʻu ha fakamoʻuí. Mahalo ʻe lava ʻe he talanoá ni ʻo ueʻi koe ke ke fetuʻutaki ki ha taha. ʻE lava ʻe he ngaahi fehuʻi pehení ʻo tataki hoʻo laukongá:
-
Na‘e teuteu fēfē ʻa Sēkope ke fetaulaki mo ʻĪsoá?
-
Ko e hā e meʻa ʻoku mahuʻinga kiate koe fekauʻaki mo e lotu ʻa Sēkopé ʻa ia ʻoku maʻu ʻi he Sēnesi 32:9–12?
-
Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e fakamolemolé mei he sīpinga ʻa ʻĪsoá?
-
ʻE lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo tokoniʻi kitautolu ke fakaleleiʻi ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí?
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Te u lava ʻo angaʻofa ki he niʻihi kehé.
-
Ke fakaʻilongaʻi ʻa e sīpinga lelei ʻo e angaʻofa ʻa Lepeká, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ʻa e fakatātā ʻi laló pe ko e peesi ʻekitivitī ki he uike ní ʻi hoʻo fakamatalaʻi fakanounou ʻa e talanoa ʻi he Sēnesi 24:10–21. Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke nau fakatātaaʻi e talanoá. ʻE lava ke iku ʻeni ki ha fepōtalanoaʻaki fekauʻaki mo ha ngaahi tōʻonga angaʻofa kuó ke mamata ai mo hoʻo fānaú.
-
Fakakaukau ke mou hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e angaʻofá, hangē ko e “Ko e Anga-ʻofá ʻe Kamata ʻIate Au” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 83). ʻE lava ke fanongo hoʻo fānaú ki he foʻi lea ko e “angaʻofa” (pe ko ha foʻi lea ʻoku tatau mo ia) pea nau tuʻu ki ʻolunga ʻi he taimi te nau fanongo ai ki aí. Te tau lava fēfē nai ʻo angalelei hangē ko Lepeká?
Kau Tuʻukimuʻa ʻo e Fuakava Motuʻá, tā ʻa Dilleen Marsh (fakaikiiki)
ʻOku mahuʻinga ange ʻa e ngaahi meʻa taʻengatá ʻi he ngaahi meʻa fakamāmaní.
-
Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ʻa e “Sēkope mo ʻĪsoa” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 38–41) ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e talanoa ʻi he Sēnesi 25:21–34. Mahalo ʻe lava ke fakakaukauloto hoʻo fānaú naʻe kole ʻe ʻĪsoa ʻenau faleʻí pe ʻoku totonu nai ke ne fakafetongi hono tāpuaki ʻo e ʻuluaki fohá ʻaki e kulo luú. Ko e hā ha meʻa te nau talaange kiate ia?
2:5Jacob and Esau
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻoku taʻengata hono mahuʻingá kiate koe mo hoʻo fānaú? Mahalo naʻa lava ke kumi ʻe hoʻo fānaú ha ʻū fakatātā pe ngaahi meʻa ʻoku nau fakafofongaʻi e ngaahi meʻá ni. Te tau lava fēfē ʻo fakahaaʻi ki he ʻEikí ʻoku mahuʻinga ʻa e ngaahi meʻá ni kiate kitautolu?
ʻOku tokoni ʻa e ngaahi fuakavá ke u toe foki ki he Tamai Hēvaní.
-
ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e Sēnesi 28:10–22, te mou lava ʻo fakaʻaongaʻi ha tuʻunga pe sitepu (pe ko ha fakatātā hangē ko ia ʻi he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení) ke mou talanoa fekauʻaki mo e founga ʻoku tatau ai ʻetau ngaahi fuakavá mo ha tuʻungá (ladder). Mahalo ʻe lava ke fakangalingali hoʻo fānaú ʻoku nau kaka ʻi ha tuʻunga, pea ko e foʻi sitepu kotoa pē, talanoa ki he ngaahi taimi ʻoku tau palōmesi ai ke talangofua ki he ʻOtuá, hangē ko e taimi ʻoku tau papitaiso aí, maʻu e sākalamēnití, pe ʻalu ki he temipalé. ʻOku ʻomi fēfē kitautolu ʻe heʻetau ngaahi fuakavá ke tau ofi ange ki he ʻOtuá?
ʻOku lava ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻo tokoniʻi au ke u ʻofa ʻi hoku fāmilí.
-
Ke fakafeʻiloaki ʻa e ngaahi veesi ko ʻení, te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange naʻe hili ha ngaahi taʻu lahi ʻo e ongoʻi ʻitá, naʻe pau ke toe feʻiloaki ʻa Sēkope mo ʻĪsoa. Lau fakataha ʻa e Sēnesi 32:6–11. Ko e hā e ongo ne maʻu ʻe Sēkopé? Ko e hā e meʻa naʻá ne fai ke maʻu ai ha tokoní? Lau fakataha ʻa e Sēnesi 33:1–4 ke ʻiloʻi e founga ne tali ai ʻe he ʻEikí ʻa e lotu ʻa Sēkopé. Kapau ‘e lava ʻa Sēkope mo ʻĪsoa ʻo talanoa mai kiate kitautolu he ʻahó ni, ko e hā nai ʻena lea ʻe fai ke tokoniʻi kitautolu ʻi he taimi ʻoku hoko ai ha fekeʻikeʻi ʻi hotau fāmilí?
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.